ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာလူမျိုး အတော်များများကြားမှာ အလွန်အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ အယူအဆအမှားတစ်ခု အမြစ်တွယ်နေပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “အရာရာဟာ အနတ္တပဲ၊ ကိုယ်ပိုင်တာ ဘာမှမရှိဘူး၊ ကိုယ်ဖြစ်ချင်တိုင်း ဖြစ်တာမဟုတ်ဘူး၊ ဖြစ်သမျှအကြောင်း အကောင်းမှတ်ပြီး နေလိုက်မယ်” ဆိုတဲ့ အတွေးမျိုးနဲ့ ဘဝကို လက်လျော့ အရှုံးပေးလိုက်တာမျိုးပါပဲ။
ဒါဟာ အနတ္တကို နားလည်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ ပျင်းရိမှု၊ ညံ့ဖျင်းမှုနဲ့ တာဝန်ယူလိုစိတ် မရှိမှုတွေကို “တရားစကား” နဲ့ ခေါင်းစဉ်တပ်ပြီး ဖုံးကွယ်လိုက်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။
တကယ်တော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့တဲ့ “အနတ္တ” ဆိုတာ ဘာမှလုပ်လို့မရဘဲ ကံကြမ္မာအတိုင်း မျောပါနေဖို့ ဟောထားတာ လုံးဝမဟုတ်ပါဘူး။ ဒီဆောင်းပါးမှာ အနတ္တရဲ့ အဓိပ္ပာယ်မှန်နဲ့ အောင်မြင်မှုအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ တရားဓမ္မတွေကို ရှင်းလင်းတင်ပြပေးသွားပါမယ်။
၁။ အနတ္တဆိုတာ ဘာကိုဆိုလိုတာလဲ?
ပထမဆုံးအနေနဲ့ “မပိုင်စိုးဘူး၊ အလိုမလိုက်ဘူး” ဆိုတဲ့ စကားရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိဖို့လိုပါတယ်။ ဥပမာ – ဒေါသဆိုတဲ့ တရားသဘောကို ကြည့်ပါ။ ဒေါသရဲ့ သဘောသဘာဝက “ပူလောင်ခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းခြင်း” ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ဒေါသတရားကို “မပူလောင်ပါနဲ့၊ အေးချမ်းပေးပါ” လို့ ကျွန်တော်တို့ အမိန့်ပေးလို့ ရပါသလား? မရပါဘူး။ ဒေါသဖြစ်လာရင် ပူမှာပါပဲ။ အဲဒီလို ကိုယ့်အလိုအတိုင်း သဘောသဘာဝကို ပြောင်းလဲစေခိုင်းလို့ မရတာကို “အနတ္တ (မပိုင်စိုးခြင်း)” လို့ ခေါ်တာပါ။
ဒါပေမဲ့ “ဒေါသဖြစ်မလာအောင် တားလို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒေါသဖြစ်စေမယ့် အကြောင်းတရားတွေကို ဖယ်ရှားမယ်၊ မေတ္တာပွားမယ်၊ သတိထားမယ်ဆိုရင် ဒေါသက ငြိမ်းသွားမှာပါပဲ။ ဆိုလိုတာက “ရလဒ် ” ကို အမိန့်ပေးလို့ မရပေမယ့် “အကြောင်းတရား (Cause)” ကိုတော့ ပြုပြင်ဖန်တီးလို့ ရပါတယ်။ ပြုပြင်ဖန်တီးမှုဆိုတာကလဲ ကိုယ်မဟုတ်ပဲ ဉာဏ်ပညာအရ ဖြစ်လာတဲ့ ဆုံးဖြတ်မှုပါ ဒါကို ကွဲကွဲပြားပြား သိဖို့လိုပါတယ်။
၂။ အောင်မြင်မှုအတွက် အဓိပတိ (၄) ပါး
“အနတ္တပဲလေ… ဖြစ်ချင်တာတွေ မဖြစ်ရပါဘူး” ဆိုပြီး စိတ်ပျက်မနေပါနဲ့။ လောကမှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ဓမ္မမှာပဲဖြစ်ဖြစ် အောင်မြင်ချင်ရင် အကြောင်းတရားတွေ ခိုင်မာဖို့ လိုပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက အောင်မြင်ခြင်းကို ဦးဆောင်တဲ့ အဓိပတိ (၄) ပါး ကို ဟောကြားထားပါတယ်။
ဆန္ဒာဓိပတိ (ဆန္ဒ): လုပ်ချင်စိတ် ပြင်းပြရမယ်။ “ဒါကို ငါ ဖြစ်အောင်လုပ်မယ်” ဆိုတဲ့ ဆန္ဒဟာ အောင်မြင်မှုရဲ့ အစပါပဲ။ (ဒီနေရာမှာ ဆန္ဒဆိုတာ လောဘနဲ့ မတူပါ၊ ပြုလုပ်လိုစိတ် ကို ဆိုလိုပါတယ်)။
ဝီရိယာဓိပတိ (ဝီရိယ): ကြိုးစားအားထုတ်မှု ရှိရမယ်။ အရာရာကို ကံပုံချမနေဘဲ ကိုယ်တိုင် ထလုပ်ရမယ်။
စိတ္တာဓိပတိ (စိတ်): စိတ်ပါဝင်စားမှု ရှိရမယ်။ ကိုယ်လုပ်နေတဲ့အလုပ်ပေါ်မှာ အာရုံစိုက်ထားရမယ်။
ဝီမံသာဓိပတိ (ပညာ): သုံးသပ်ဆင်ခြင်ဉာဏ် ရှိရမယ်။ ဘယ်နေရာမှာ အားနည်းနေလဲ၊ ဘယ်လိုပြင်ရမလဲဆိုတာကို အမြဲသုံးသပ်နေရမယ်။
ဒီတရား (၄) ပါးနဲ့ ဦးဆောင်လိုက်ရင် မပြီးမြောက်နိုင်တဲ့ ကိစ္စဆိုတာ မရှိသလောက်ပါပဲ။ ဒါကြောင့် “အနတ္တမို့လို့ ဘာမှမလုပ်တော့ဘူး” လို့ တွေးမယ့်အစား “ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ စိတ်၊ ပညာ ဆိုတဲ့ တရားသဘောတွေကို ငါမဟုတ်၊ အတ္တမဟုတ်ကြောင်း သိလျက်နဲ့ စနစ်တကျ အသုံးချမယ်” ဆိုတာကသာ မှန်ကန်တဲ့ လမ်းကြောင်းဖြစ်ပါတယ်။
၃။ လောကီကြီးပွားချမ်းသာရေး (သမ္ပဒါတရား ၄ ပါး)
လူဝတ်ကြောင်တွေအနေနဲ့ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးမှာ အောင်မြင်ချင်ရင်လည်း “ကံစီမံရာပါပဲ” လို့ တွေးမနေသင့်ပါဘူး။ ဘုရားရှင်က မျက်မှောက်ဘဝ ကြီးပွားချမ်းသာကြောင်း သမ္ပဒါတရား (၄) ပါး ကို ညွှန်ပြထားပါတယ်။
ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ (အလုပ်ကြိုးစားခြင်း): ထကြွလုံ့လ ရှိရမယ်။ ပျင်းနေတဲ့သူအတွက် နေရာမရှိပါဘူး။
အာရက္ခသမ္ပဒါ (ထိန်းသိမ်းခြင်း): ရန်သူမျိုး (၅) ပါး မဖျက်ဆီးနိုင်အောင်၊ ကိုယ့်ပစ္စည်းဥစ္စာ မပျောက်ပျက်အောင် စောင့်ရှောက်တတ်ရမယ်။
ကလျာဏမိတ္တသမ္ပဒါ (မိတ်ဆွေကောင်းရှိခြင်း): ကိုယ့်ကို တိုးတက်အောင် လမ်းပြနိုင်မယ့် မိတ်ဆွေကောင်းတွေ ရှိရမယ်။
သမဇီဝိတသမ္ပဒါ (မျှတစွာ သုံးစွဲခြင်း): ဝင်ငွေနဲ့ ထွက်ငွေ မျှတအောင် သုံးစွဲတတ်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု ရှိရမယ်။
တွေ့ပါသလား? ဘုရားရှင်ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်တွေထဲမှာ “လက်လျော့လိုက်ပါ” ဆိုတဲ့ စကား တစ်လုံးမှ မပါပါဘူး။ ကြိုးစားဖို့၊ ထိန်းသိမ်းဖို့၊ မိတ်ဆွေရှာဖို့၊ စီမံခန့်ခွဲဖို့တွေကိုပဲ တိုက်တွန်းထားတာပါ။
၄။ အနတ္တဉာဏ်ဖြင့် အောင်မြင်မှုကို တည်ဆောက်ခြင်း
ဒါဆိုရင် အနတ္တကို ဘယ်နေရာမှာ သုံးမလဲ?
ကျွန်တော်တို့ ကြိုးစားမယ်၊ အားထုတ်မယ်၊ စီမံခန့်ခွဲမယ်။ ဒါပေမဲ့ “ငါ လုပ်တာ၊ ငါ့ကြောင့် အောင်မြင်တာ၊ ငါ အရမ်းတော်တာပဲ” ဆိုတဲ့ မာန်မာန (အတ္တ) ကို ဖြုတ်ဖို့အတွက် အနတ္တကို သုံးရမှာပါ။
“အောင်မြင်မှု ရလာတာဟာ ငါ့ကြောင့်မဟုတ်ဘူး၊ ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ ပညာ ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရားတွေ ညီညွတ်သွားလို့ အောင်မြင်မှုဆိုတဲ့ အကျိုးတရား ပေါ်လာတာပါလား” လို့ မြင်နိုင်ရင် အဲဒါ အနတ္တအမြင် မှန်ကန်သူပါပဲ။
နိဂုံးချုပ်
မိတ်ဆွေ… “အနတ္တ” ဆိုတာ ပျင်းရိသူတွေအတွက် ခိုကိုးရာ စကားလုံး မဟုတ်ပါဘူး။ “အနတ္တ” ဆိုတာ သဘာဝတရားရဲ့ အမှန်တရားကို သိပြီး အကြောင်းအကျိုး ညီညွတ်အောင် ကြိုးစားအားထုတ်ရမယ့် ခွန်အားကြီးတဲ့ ဉာဏ်ပညာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဉာဏ်ပညာကို သောတာပန်ဖြစ်ရေးမှာ အသုံးချနိုင်ရင်တော့ မိတ်ဆွေအတွက် အကျိုးအများဆုံးဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။
ကိုယ့်ဘဝမှာ အဆင်မပြေတာတွေ ရှိနေရင် “အနတ္တပဲလေ” လို့ ဖြေသိမ့်မနေပါနဲ့။
“ငါ့မှာ ဆန္ဒ လိုနေသလား၊ ဝီရိယ လျော့နေသလား၊ ပညာနဲ့ မစီမံမိဘူးလား” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးပါ။ လိုအပ်တဲ့ အကြောင်းတရား (Cause) တွေကို ဖြည့်ဆည်းပါ။ အကြောင်းပြည့်စုံရင် အကျိုးရလဒ်က ဧကန်မုချ ထွက်ပေါ်လာမှာ ဖြစ်ကြောင်း တိုက်တွန်းရေးသားလိုက်ရပါတယ်။