မိတ်ဆွေ… ဒီနေ့ တနင်္ဂနွေနေ့ မနက်ခင်းမှာ ခင်ဗျား ဘာလုပ်နေသလဲ။ ကော်ဖီလေး တစ်ခွက်နဲ့ ဖုန်းပွတ်နေသလား။ တီဗီကြည့်နေသလား။ ဒါမှမဟုတ် မိသားစုနဲ့ စကားစမြည် ပြောနေသလား။ ဘာပဲလုပ်နေလုပ်နေ… ခင်ဗျား စိတ်ထဲမှာ “တရားအားထုတ်ဖို့ ဆိုတာ ရိပ်သာသွားမှ၊ တရားစခန်းဝင်မှ၊ အလုပ်တွေ အကုန်ဖြတ်နိုင်မှ ရမယ်” လို့ တွေးထားဖူးတယ် မဟုတ်လား။
အဲဒီ အတွေးကို အခုပဲ ရပ်လိုက်ပါ။
ကျနော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစုဟာ “သောတာပန်” ဆိုတဲ့ အရိယာအဖြစ်ကို အရမ်းမြင့်မားလွန်းတဲ့၊ သာမန်လူတွေနဲ့ မဆိုင်တဲ့ စိတ်ကူးယဉ် ပန်းတိုင်တစ်ခုလို သဘောထားတတ်ကြတယ်။ တကယ်တော့ သောတာပန်ဆိုတာ နတ်ဝတ်တန်ဆာတွေနဲ့ ကောင်းကင်ပျံနိုင်တဲ့သူ မဟုတ်ပါဘူး။ အမှန်တရား (သစ္စာ) ကို အရှိကိုအရှိအတိုင်း သိမြင်သွားတဲ့ သာမန် လူသားတစ်ယောက်ပါပဲ။
ကျနော်တို့ရဲ့ မဟာဗျူဟာက လူ၊ ရဟန်း အရိယာတွေ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီဆောင်းပါးမှာ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ ဧည့်ခန်း၊ မီးဖိုချောင်၊ အိပ်ခန်းတွေထဲကနေပဲ သောတာပန်ဖြစ်ရေး ခရီးစဉ်ကို ဘယ်လို စတင်နိုင်မလဲ ဆိုတာကို အဆင့်ဆင့် လက်တွေ့ကျကျ ရှင်းပြပေးပါမယ်။
၁။ ရိပ်သာဆိုတာ လေ့ကျင့်ရေးကွင်း၊ အိမ်ဆိုတာ စစ်မြေပြင်အစစ်
ရိပ်သာသွားပြီး တရားစခန်းဝင်တာကို မကောင်းဘူးလို့ ပြောနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အခြေခံ သမာဓိရဖို့၊ နည်းစနစ်ကျကျ သိဖို့ ရိပ်သာသွားသင့်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရိပ်သာမှာက အာရုံတွေ နည်းတယ်။ စိတ်ဆိုးစရာ၊ လောဘဖြစ်စရာ သိပ်မရှိဘူး။ အဲဒီမှာ စိတ်ငြိမ်နေတာဟာ တကယ် ကိလေသာ ကင်းသွားတာလား၊ အာရုံမရှိလို့ ငြိမ်နေတာလား ဆိုတာ ခွဲခြားဖို့ ခက်ပါတယ်။
အိမ်ဆိုတာကတော့ အာရုံပေါင်းစုံ တိုက်ခိုက်နေတဲ့ နေရာပါ။ ကလေးက ငိုမယ်၊ ဇနီးသည်/ခင်ပွန်းသည်က ဂျစ်တိုက်မယ်၊ အလုပ်က ဖုန်းဆက်မယ်၊ ဖေ့စ်ဘုတ်ပေါ်က သတင်းတွေက ဆွပေးမယ်။ အဲဒီလို လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တွေ ပွက်လောရိုက်နေတဲ့ အခြေအနေမှာ ကိုယ့်စိတ်ကိုကိုယ် သတိကပ်နိုင်ပြီ၊ ရှုမှတ်နိုင်ပြီ ဆိုရင် အဲဒါ တကယ့် “ဝိပဿနာအစစ်” ပါပဲ။ ဒါကြောင့် အိမ်ကို ဒုက္ခပေးတဲ့နေရာလို့ မမြင်ဘဲ၊ ကိလေသာကို စီးချင်းထိုးရမယ့် “ဓာတ်ခွဲခန်း” လို့ သဘောထားလိုက်ပါ။
၂။ သောတာပန်ဖြစ်ဖို့ ဘာတွေ ဖြုတ်ရမလဲ?
သောတာပန်ဖြစ်ဖို့ဆိုတာ ဈာန်တွေ၊ အဘိညာဉ်တွေ ရစရာ မလိုပါဘူး။ သံယောဇဉ် (၃) ပါးကို ဖြုတ်ချနိုင်ဖို့ပဲ လိုပါတယ်။
(က) သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ငါ ဟူသော အစွဲ): ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးနဲ့ စိတ်ကို “ငါ” လို့ ထင်နေတာ။
(ခ) ဝိစိကိစ္ဆာ (ယုံမှားသံသယ): ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ ကံ၊ ကံ၏အကျိုးအပေါ် သံသယရှိတာ။ အကြောင်းအကျိုး (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) ကို နားမလည်တာ။
(ဂ) သီလဗ္ဗတပရာမာသ (အကျင့်မှားများကို စွဲလမ်းခြင်း): ယတြာချေရင်၊ ဗေဒင်မေးရင်၊ ဆုတောင်းနေရင် ချမ်းသာမယ်၊ လွတ်မြောက်မယ်လို့ မှားယွင်းစွာ ယုံကြည်နေတာ။
ဒီသုံးခုထဲမှာ အဓိက အကျဆုံးနဲ့ အရင်ဆုံး ဖြုတ်ရမှာက “သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (အတ္တစွဲ)” ပါပဲ။ ငါ မရှိဘူး၊ ရုပ်နဲ့ နာမ်ပဲ ရှိတယ် (အနတ္တ) ဆိုတာကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် မြင်သွားရင် ကျန်တဲ့ နှစ်ခုက အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။
၃။ အိမ်မှာနေရင်း “စိတ္တာနုပဿနာ” ဖြင့် အတ္တကို ခွာခြင်း
“ငါ” မရှိဘူး ဆိုတာကို စာအုပ်ဖတ်ရုံ၊ ပါးစပ်က ရွတ်ရုံနဲ့ မသိနိုင်ပါဘူး။ လက်တွေ့ ရှုမှတ်မှ ရပါမယ်။ အိမ်မှာနေရင်း အလွယ်ကူဆုံးနဲ့ အထိရောက်ဆုံး ရှုမှတ်နည်းကတော့ “စိတ္တာနုပဿနာ (စိတ်ကို စောင့်ကြည့်ခြင်း)” ပါပဲ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ငြိမ်ငြိမ်ထားစရာ မလိုဘူး၊ သွားရင်း လာရင်း၊ အလုပ်လုပ်ရင်း စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာသမျှကို “ဧည့်သည်” လို သဘောထားပြီး စောင့်ကြည့်ရုံပါပဲ။
လက်တွေ့ အိမ်မှာ ဘယ်လို လုပ်မလဲ ကြည့်ရအောင်-
အခြေအနေ (၁) – မနက်အိပ်ရာထ ကော်ဖီသောက်ချိန်
ကော်ဖီပူပူလေး သောက်လိုက်တဲ့အခါ “ကောင်းလိုက်တာ” ဆိုတဲ့ သာယာတဲ့စိတ် (လောဘ) ပေါ်လာမယ်။ သာမန်အချိန်ဆိုရင် “ငါ ကော်ဖီသောက်ရလို့ အရသာရှိတယ်” လို့ တွေးမယ်။ အခု ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ကြည့်ပါ။ “ငါ” သောက်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ လျှာ (ရုပ်) နဲ့ ကော်ဖီအရသာ (ရုပ်) တိုက်မိတယ်။ ကောင်းတယ်လို့ ခံစားရတဲ့ (ဝေဒနာ) ပေါ်လာတယ်။ အဲဒါကို ကြိုက်သွားတဲ့ (လောဘစိတ်) ပေါ်လာတယ်။ ပြီးရင် အဲဒီစိတ်လေး ပျက်သွားတယ်။ ရုပ်နဲ့ နာမ် ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာပဲ ရှိတယ်။ “ငါ” ဆိုတဲ့ ကောင် မပါဘူး။
အခြေအနေ (၂) – မိသားစုနဲ့ စကားများချိန်
ကိုယ့်ကလေးက စကားနားမထောင်လို့ ဒေါသထွက်ပြီ ဆိုပါစို့။ “ဒီကလေး ငါ့စကား နားမထောင်ဘူး” ဆိုပြီး အပြင်ကို အာရုံရောက်ရင် ဒေါသက ပိုကြီးလာမယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ကလေးကို ကြည့်မယ့်အစား ကိုယ့်ရင်ဘတ်ထဲက ပူလောင်လာတဲ့ “ဒေါသစိတ်” ကို လှမ်းကြည့်လိုက်ပါ။
“ဪ… ဒေါသစိတ်လေး ဝင်လာပါလား။ ငါ့စိတ် မဟုတ်ဘူး၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ ဧည့်သည်စိတ်လေးပါလား” လို့ သိလိုက်ပါ။ သိလိုက်တာနဲ့ အဲဒီဒေါသဟာ ဆက်မပွားတော့ဘဲ ရပ်တန့်သွားပါလိမ့်မယ်။ အဲဒါ “ဒေါသစိတ်ကို ဒေါသစိတ်မှန်း သိခြင်း” ဆိုတဲ့ စိတ္တာနုပဿနာပါပဲ။
အခြေအနေ (၃) – Facebook သုံးနေချိန်
ဖုန်းပွတ်နေရင်း သူများတွေ အလှူကြီးပေးတာ၊ ကားအသစ်ဝယ်တာ မြင်ရင် “ငါလည်း လိုချင်လိုက်တာ” ဆိုတဲ့ စိတ်ဝင်လာမယ်။ မနာလိုစိတ် ဝင်လာမယ်။ အဲဒါကို ချက်ချင်း သတိထားလိုက်ပါ။ “လောဘစိတ် ပေါ်လာပြီ၊ ဣဿာ (မနာလို) စိတ် ပေါ်လာပြီ” လို့ သိလိုက်ပါ။ ဖုန်းပွတ်နေတာဟာ ကိလေသာ ဈေးဝယ်ထွက်နေတာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက်ကို ကြည့်တဲ့ တရားမှတ်ခြင်း ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
၄။ အနတ္တ ဆိုသည်မှာ လက်လျှော့ခြင်း မဟုတ်
ဒီနေရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုကို ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ “ငါ မရှိဘူး၊ အားလုံးက ရုပ်နာမ် သဘောတွေချည်းပဲ” လို့ သိသွားတဲ့အခါ တချို့က “ငါ မှ မရှိတာ၊ မိသားစုကိုလည်း ရှာမကျွေးတော့ဘူး၊ အလုပ်လည်း မလုပ်တော့ဘူး” လို့ အစွန်းရောက် တွေးတတ်ကြတယ်။
အနတ္တ ဆိုတာ လက်လျှော့လိုက်ဖို့ ပြောတာ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ အနတ္တရဲ့ အဓိပ္ပာယ်က “အကြောင်းတရားတွေ ပေါင်းဆုံပြီး အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ စက်ယန္တရားကြီးကို နားလည်ပြီး၊ အဲဒီ ယန္တရားကို အထိရောက်ဆုံး မောင်းနှင်ဖို့” ပါပဲ။
ကားတစ်စီးမှာ “ကား” ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် မရှိဘူး၊ စတီယာရင်၊ ဘီး၊ အင်ဂျင် တွေ စုပေါင်းထားတာ (အနတ္တ) ဆိုတာကို သိတဲ့ မက္ကင်းနစ် (Mechanic) ဟာ ကားကို ပိုပြီး ကျွမ်းကျင်စွာ ပြင်နိုင်၊ မောင်းနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ၊ “ငါ” မရှိဘူးလို့ သိတဲ့သူဟာ လောကဓံ ကြုံလာရင် “ငါ့ကို လာထိတယ်” လို့ မခံစားရတော့တဲ့အတွက် ပူလောင်မှု ကင်းကင်းနဲ့ ပြဿနာတွေကို ပိုပြီး ထိရောက်အောင် ဖြေရှင်းနိုင်ပါတယ်။ အိမ်ထောင်ရေး၊ စီးပွားရေး တာဝန်တွေကို တဏှာ (တွယ်တာမှု) နဲ့ မဟုတ်ဘဲ၊ တာဝန် နဲ့ မေတ္တာ သက်သက်နဲ့ အကောင်းဆုံး ထမ်းဆောင်နိုင်သွားပါတယ်။
၅။ ဆုတောင်းနေခြင်းများကို ရပ်တန့်လိုက်ပါ (သီလဗ္ဗတပရာမာသကို ဖြုတ်ခြင်း)
အိမ်မှာ ဘုရားစင် ရှိကြမှာပါ။ ဘုရားကို ရေချမ်း၊ ပန်း ကပ်တာ အင်မတန် ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို ကပ်ပြီးတိုင်း “စီးပွားတက်ပါစေ၊ ရောဂါကင်းပါစေ” လို့ ဆုတောင်းနေတာတွေကို ရပ်လိုက်ပါ။ ဒါဟာ သောတာပန် ခရီးစဉ်အတွက် အကြီးမားဆုံး အဟန့်အတား ဖြစ်တဲ့ “သီလဗ္ဗတပရာမာသ” (အကျင့်မှား၊ အယူမှားကို စွဲလမ်းခြင်း) ပါပဲ။
ဗုဒ္ဓဆိုတာ ဆုတောင်းပေးတဲ့ ဖန်ဆင်းရှင် မဟုတ်ပါဘူး။ နည်းလမ်းကို ပြခဲ့တဲ့ လမ်းပြမြေပုံပါ။ ဘုရားရှေ့ရောက်ရင် ဆုတောင်းမယ့်အစား “မြတ်စွာဘုရား… ဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတွေကို တပည့်တော် ဉာဏ်နဲ့ မြင်အောင် ကြိုးစားပါ့မယ်” လို့ အဓိဋ္ဌာန် ပြုပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ စတဲ့ အစွမ်းအစတွေကို အသုံးချပြီး အကြောင်းတရားကို ပြည့်စုံအောင် လုပ်ပါ။ အကြောင်းတရား ပြည့်စုံရင် အကျိုးတရားက ဆုတောင်းစရာမလိုဘဲ သူ့သဘောသူ ဆောင်လာပါလိမ့်မယ်။
၆။ နိဗ္ဗာန် ဆိုတာ ဘာလဲ?
တချို့က အိမ်မှာ တရားမှတ်ရင်း စိတ်လေး ငြိမ်းအေးသွားတာနဲ့ “ငါ နိဗ္ဗာန် ရောက်ပြီ” လို့ ထင်တတ်ကြတယ်။ သာမန်အချိန်မှာ စိတ်ငြိမ်သွားရုံ၊ အမှန်တရားကို တွေးတောဆင်ခြင်နိုင်ရုံနဲ့ နိဗ္ဗာန်ရောက်တယ်လို့ မသုံးနှုန်းပါဘူး။ အဲဒါဟာ ဝိပဿနာဉာဏ် အဆင့်ပဲ ရှိပါသေးတယ်။
တကယ့် နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ အဲဒီ ဝိပဿနာဉာဏ်တွေ အဆင့်ဆင့် ရင့်ကျက်လာပြီးတဲ့နောက်၊ ရုပ်နာမ် သင်္ခါရတွေရဲ့ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းတွေ အားလုံး လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ “မဂ်အခိုက်၊ ဖိုလ်အခိုက်” မှာမှ မျက်မှောက်ပြုနိုင်တဲ့ အရာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အမြင့်ဆုံး အဆင့်ကို ရောက်ဖို့ဆိုတာ အခု ခင်ဗျားတို့ အိမ်မှာ စတင်နေတဲ့ ဒီ “ဝိပဿနာ အလုပ်” ကနေပဲ တက်လှမ်းသွားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
နိဂုံး
မိတ်ဆွေ… သောတာပန်ဖြစ်ဖို့ ဆိုတာ ခင်ဗျားရဲ့ လက်တစ်ကမ်းမှာတင် ရှိပါတယ်။ သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး အထပ်ထပ် အခါခါ မှားလာခဲ့တဲ့ “ငါ” ဆိုတဲ့ အမြင်မှားကြီးကို အခု ခင်ဗျား ဧည့်ခန်းထဲမှာ ထိုင်နေရင်းကနေ စပြီး ခွာချလိုက်ပါ။
မြင်ရင် မြင်စိတ်လေးပဲ၊ ကြားရင် ကြားစိတ်လေးပဲ၊ တွေးရင် တွေးစိတ်လေးပဲ လို့ သဘောထားပါ။ ပြဿနာတွေ လာတိုင်း “ဒါ ငါ့ပြဿနာ မဟုတ်ဘူး၊ ခန္ဓာရဲ့ ပြဿနာတွေ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာ” လို့ ဉာဏ်နဲ့ ရှုပါ။
ဒီနေ့ တနင်္ဂနွေနေ့က စပြီး ခင်ဗျားရဲ့ အိမ်လေးကို သံသရာက လွတ်မြောက်ရာ “ဝိပဿနာ ဓာတ်ခွဲခန်း” အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။ ခင်ဗျားကိုယ်တိုင်က အစပြုပြီး ခင်ဗျားရဲ့ မိသားစု၊ ခင်ဗျားရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ အရိယာ သူတော်စင်တွေ များများ ပေါ်ထွန်းလာပါစေလို့ ဆန္ဒပြုလိုက်ပါတယ်။
အမှန်တရားသည်သာ လွတ်မြောက်ရာ ဖြစ်သည်။
ထက်အောင်
ဒီဆောင်းပါးလေးကို ဖတ်ပြီးသွားပြီဆိုရင်၊ အခုချက်ချင်း ဖုန်းကို ခဏချထားလိုက်ပါ။ ပြီးရင် ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဘာအတွေးတွေ ဖြစ်ပေါ်နေသလဲ ဆိုတာကို မျက်စိမှိတ်ပြီး (၁) မိနစ်လောက် သတိကပ်ပြီး စောင့်ကြည့်ကြည့်ဖို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ် ခင်ဗျာ။ အဲဒါ ခင်ဗျားရဲ့ သောတာပန်ခရီးစဉ် စတင်ခြင်းပါပဲ။