ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဦးမောင်မောင် (ပျဉ်းမနား) ၏ ဟောပြောချက်များသည် လူငယ်များနှင့် ပညာတတ်အသိုင်းအဝိုင်းကြားတွင် ရေပန်းစားလာသည်ကို တွေ့ရပါသည်။ ရိုးရာပုံစံခွက်ထဲမှ ထွက်ကာ ခေတ်မီသည်၊ အတွေးအခေါ် ဆန်သည်ဟု ထင်ရသော်လည်း ၎င်း၏ အနှစ်သာရကို သေချာစွာ စိစစ်ကြည့်လျှင် ဗုဒ္ဓလမ်းစဉ်မှ သွေဖည်နေသော အန္တရာယ်ကြီးမားသည့် အချက်များကို တွေ့ရှိရမည် ဖြစ်ပါသည်။
ဤဆောင်းပါးတွင် ဦးမောင်မောင်၏ ဝါဒကို ယုတ္တိဗေဒ (Logic) ရှုထောင့်မှ အချက် ၅ ချက်ဖြင့် ဖြိုခွဲပြပါမည်။
၁။ အရှိတရားကို ငြင်းပယ်ခြင်း (ကိလေသာကို ဖုံးကွယ်ခြင်း)
ဦးမောင်မောင်၏ အဓိက အယူအဆတစ်ခုမှာ “ကိလေသာကို အရှိမယူလျှင် ကိလေသာ မရှိ” ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်။
အမှန်တရား: ကိလေသာ (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ) ဆိုသည်မှာ လူတိုင်း၏ စိတ်ထဲတွင် တကယ်ဖြစ်ပေါ်နေသော သဘာဝတရားများ ဖြစ်ပါသည်။
ယုတ္တိအမှား: “အရှိမယူဘူး” ဟု တွေးလိုက်ခြင်းသည် မိမိကိုယ်ကို လှည့်စားခြင်း သက်သက်သာ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- သင့်တွင် အကြွေးရှိနေသည်ကို “ငါ အရှိမယူဘူး” ဟု စိတ်ထဲက ငြင်းလိုက်ရုံဖြင့် အကြွေးရှင်က ကျေပေးမည် မဟုတ်ပါ။
အန္တရာယ်: ရောဂါရှိနေမှန်း သိလျက်နှင့် မကုသဘဲ “ငါ့မှာ ရောဂါမရှိဘူး” ဟု လိမ်ညာနေခြင်းနှင့် တူပါသည်။ ကိလေသာကို မပယ်သတ်ဘဲ မရှိဘူးဟု စိတ်ကူးနှင့် မှတ်ယူခြင်းသည် ရေရှည်တွင် အန္တရာယ်ကြီးမားလှပါသည်။
၂။ မဆိုင်တာတွေကို ရောချခြင်း (အာရုံ-ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ အမှား)
ဦးမောင်မောင်သည် “အာရုံ” နှင့် “ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ” ဆိုသော စကားလုံးနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ပြီး “အာရုံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ” ဟု အမြဲသုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။
ကွဲပြားမှု: “အာရုံ” ဆိုသည်မှာ အပြင်က အဆင်း၊ အသံ စသည်တို့ဖြစ်ပြီး၊ “ခန္ဓာ” ဆိုသည်မှာ မိမိအတွင်း၌ ဖြစ်သော ရုပ်နာမ်သဘောတရား ဖြစ်သည်။
ဥပမာ: ဒါဟာ “စားသောက်ဆိုင်က မီနူးစာရွက်” နဲ့ “တကယ့် ဟင်းပွဲ” ကို ရောထွေးလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။ မီနူးကို ကိုက်စားလို့ ဗိုက်မဝနိုင်သလို၊ အပြင်အာရုံကို ခန္ဓာဟု သတ်မှတ်၍မရပါ။
ဤစကားလုံး နှစ်ခုကို ရောထွေးသုံးနှုန်းခြင်းသည် နက်နဲသယောင် ထင်ရသော်လည်း တကယ်တမ်းတွင် အဓိပ္ပာယ်မဲ့သော စကားလုံးစီစဉ်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။
၃။ “အတ္တ” နှင့် “အတ္တဒိဋ္ဌိ” ကို ရောထွေးခြင်း
“အတ္တ” (Self) မရှိသည်ကို သိရုံဖြင့် “အတ္တဒိဋ္ဌိ” (Self-View) ပြုတ်သည်ဟု ယူဆခြင်းသည် စာတွေ့နှင့် လက်တွေ့ကို ရောထွေးခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥပမာ: တံလျှပ်ကို ရေမဟုတ်မှန်း စာထဲတွင် သိထားရုံဖြင့် (စာတွေ့)၊ ခရီးသွားနေရင်း လှမ်းကြည့်လိုက်လျှင် ရေကဲ့သို့ မြင်နေရဦးမည်သာ ဖြစ်သည်။
လမ်းမှန်: “အတ္တ မရှိဘူး” ဟု ပါးစပ်က ရွတ်နေရုံ၊ တွေးနေရုံဖြင့် မရပါ။ စိတ်ထဲတွင် အလိုအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော “ငါ” ဟူသော စွဲလမ်းမှုကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွင်းမှသာ အတ္တဒိဋ္ဌိ စင်ကြယ်မည် ဖြစ်သည်။
၄။ “သုည” ဝါဒ၏ ထောင်ချောက်
“ဖြစ်ပြီးပျက်သွားလို့ သုညပဲ၊ အဲဒီသုညကို သိတာ မဂ်ပဲ” ဟု ဦးမောင်မောင် ဆိုထားပါသည်။ ဤသည်မှာ ဗုဒ္ဓပြသော လမ်းစဉ်မဟုတ်ပါ။
သုညတ အစစ်: ဗုဒ္ဓပြသော သုညတ ဆိုသည်မှာ “ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အနှစ်သာရ ဆိတ်သုဉ်းခြင်း” ကို ဆိုလိုပြီး၊ ဘာမှမရှိသော “ဗလာ” (Zero) မဟုတ်ပါ။
မှားယွင်းမှု: နိဗ္ဗာန်သည် “ဘာမှမရှိခြင်း” မဟုတ်ဘဲ၊ ကိလေသာတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ “အငြိမ်းဓာတ်” တစ်ခု ဖြစ်သည်။ “သုညပါလား” ဟု တွေးနေရုံဖြင့် ရရှိသော အသိသည် မဂ်ဉာဏ် လုံးဝ မဟုတ်ပါ။
၅။ “အရိပ်” နှင့် “အကောင်” ပြဿနာ
မျက်စိတွင် မြင်ရသော အဆင်းကို “အရိပ်”၊ အပြင်က အရာဝတ္ထုကို “အကောင်” ဟု ခွဲခြားပြခြင်းသည် ဗုဒ္ဓစာပေတွင် မပါရှိသော စိတ်ကူးယဉ် သတ်မှတ်ချက်များသာ ဖြစ်သည်။
သိပ္ပံနည်းကျ အမှန်တရား: မျက်စိဖြင့် မြင်ရသမျှ အားလုံးသည် ပုံရိပ်များသာ ဖြစ်သည်။ “အကောင်” ဟူ၍ သီးခြားမရှိပါ။
ဦးမောင်မောင်၏ နည်းလမ်းသည် ပညတ် (Concepts) တစ်ခုကို ပယ်ဖျက်ရန် နောက်ထပ် ပညတ်အသစ် တစ်ခုကို ဖန်တီးလိုက်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ဒါဟာ သံသရာထဲမှာ လည်နေစေမယ့် “ပညတ်နယ်ချဲ့ခြင်း” သာ ဖြစ်ပါသည်။
နိဂုံးချုပ်
မြေပုံကို ကြည့်ပြီး ခရီးရောက်ပြီဟု ယူဆခြင်းသည် ဘယ်လောက် ရယ်စရာကောင်းပါသလဲ? ဦးမောင်မောင်၏ အယူအဆသည် ထိုနည်းလည်းကောင်းပင် ဖြစ်သည်။
တရားကို “တွေး” နေရုံဖြင့်၊
ကိလေသာကို “မရှိဘူးလို့ ယူဆ” နေရုံဖြင့်၊
စာပေဝေါဟာရများကို “ကစား” နေရုံဖြင့်…
မည်သူမျှ အရိယာ မဖြစ်နိုင်ပါ။
စစ်မှန်သော လွတ်မြောက်မှုအတွက် လက်တွေ့ကျင့်စဉ် လိုအပ်ပါသည်။ ကိုယ့်စိတ်ထဲက လောဘ၊ ဒေါသကို ဟန်ဆောင်မထားဘဲ ရင်ဆိုင်ပြီး၊ ဖြစ်ပျက်အမှန်ကို ရှုမြင်ကာ၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးလမ်းစဉ်ဖြင့် လျှောက်လှမ်းမှသာ “လွတ်မြောက်မှု” အစစ်အမှန်ကို ရရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။
လမင်းကို မကြည့်ဘဲ ရေထဲက လရိပ်ကို လမင်းအစစ် ထင်မနေပါနှင့်။