မိတ်ဆွေ… ဒီနေ့ ခင်ဗျားတို့ကို မေးခွန်းတစ်ခု မေးချင်ပါတယ်။ ခင်ဗျားတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝင်တာ ဘာဖြစ်ချင်လို့လဲ။ တော်တော်များများက ဖြေကြလိမ့်မယ်။ “လူကောင်းသူကောင်း ဖြစ်ချင်လို့ပါ”၊ “ယဉ်ကျေးလိမ္မာတဲ့သူ ဖြစ်ချင်လို့ပါ”၊ “သေရင် ကောင်းရာမွန်ရာ ရောက်ချင်လို့ပါ” တဲ့။
ဒီအဖြေတွေဟာ မှားသလားဆိုတော့… မမှားပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ “မပြည့်စုံပါဘူး”။ ပြောရရင် ဗုဒ္ဓရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ လွဲနေပါတယ်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူလာတာဟာ ခင်ဗျားတို့ကို “လူကောင်း” တွေ ဖြစ်လာစေဖို့ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ခင်ဗျားတို့ကို “လူမှန်” (သမ္မာဒိဋ္ဌိရှိသူ) တွေ ဖြစ်လာစေဖို့ပါ။
ဘာကြောင့် ကျွန်တော် ဒီလိုပြောရတာလဲ။ “လူကောင်း” နဲ့ “လူမှန်” ဘာကွာသလဲ။ ဒီအကြောင်းကို ဒီနေ့ ညနေခင်းမှာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ “လူကောင်း” ဆိုတာ ရွှေချထားတဲ့ ထောင်သား
လောကအမြင်မှာ “လူကောင်း” ဆိုတာ ဘယ်လိုလူမျိုးလဲ။ သူများအသက် မသတ်ဘူး၊ မခိုးဘူး၊ လိမ်မပြောဘူး။ အလှူအတန်း ရက်ရောတယ်။ မိဘကို လုပ်ကျွေးတယ်။ ဘုရားတရား ကိုင်းရှိုင်းတယ်။ ဒါဟာ သိပ်ကောင်းတဲ့ အရည်အချင်းတွေပါ။ ဒါပေမဲ့… အဲဒီ “လူကောင်း” မှာ အကြီးမားဆုံး ဟာကွက်တစ်ခု ရှိနေတယ်။ အဲဒါကတော့ “ငါ” (အတ္တ) ပါပဲ။
“ငါ လှူလိုက်နိုင်တယ်” “ငါ သီလလုံတယ်” “ငါက လူလိမ္မာလေး” “ငါက သူများထက် သာတယ်”
အဲဒီ “ငါ” ခံပြီး လုပ်သမျှ ကောင်းမှုတွေဟာ “ပုည” လို့ခေါ်တဲ့ ကုသိုလ်အဆင့်ပဲ ရှိပါသေးတယ်။ အဲဒီ ကုသိုလ်က ခင်ဗျားကို ဘာပေးမလဲ။ သံသရာထဲမှာ လည်စေမယ်။ လူချမ်းသာ ဖြစ်စေမယ်။ နတ်ဖြစ်စေမယ်။ ဒါပေမဲ့ မမေ့ပါနဲ့။ လူချမ်းသာဖြစ်လဲ “အို နာ သေ” ဒုက္ခက မလွတ်ပါဘူး။ နတ်ဖြစ်လဲ နတ်သက်ကြွေရင် ငိုရဦးမှာပါပဲ။ ဒါဟာ ဘာနဲ့ တူသလဲဆိုတော့… ထောင်ကျနေတဲ့ အကျဉ်းသားတစ်ယောက်က သူ့ထောင်ခန်းကို ရွှေရောင်ဆေးသုတ်၊ အဲကွန်းတွေတပ်၊ မွေ့ရာတွေ ခင်းပြီး “ငါ့အခန်းက ဟိုလူ့အခန်းထက် ပိုကောင်းတယ်” လို့ ဂုဏ်ယူနေတာနဲ့ တူပါတယ်။ အခန်း ဘယ်လောက်ကောင်းကောင်း… သူဟာ “ထောင်သား” ပါပဲ။ သံသရာဆိုတဲ့ ထောင်ကြီးထဲမှာ “လူကောင်း” ဆိုတာ “အခွင့်အရေးရတဲ့ ထောင်သား” တစ်ယောက်ထက် မပိုပါဘူး။
၂။ “လူမှန်” ဆိုတာ ထောင်ဖောက်မယ့် သူရဲကောင်း
ဒါဆိုရင် “လူမှန်” ဆိုတာ ဘာလဲ။ “လူမှန်” ဆိုတာ ဗုဒ္ဓဘာသာ စကားနဲ့ပြောရင် “သမ္မာဒိဋ္ဌိ” ရှိသူပါ။ အမှန်တရားကို မြင်သူပါ။
လူမှန်တစ်ယောက်ဟာ… အလှူလုပ်ရင် “ငါ လှူတာ” လို့ မမြင်ဘူး။ “စေတနာ ဆိုတဲ့ သင်္ခါရတရားလေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာပါလား” လို့ မြင်တယ်။ စိတ်တိုရင် “ငါ စိတ်တိုတာ” လို့ မမြင်ဘူး။ “ဒေါသစိတ်ကလေး ဝင်လာပြီး ပြန်ပျောက်သွားတာပါလား” လို့ မြင်တယ်။
သူ့မှာ “ငါ” (Atta) မရှိတော့ဘူး။ “သူ” မရှိတော့ဘူး။ ရုပ်နဲ့ နာမ်၊ အကြောင်းနဲ့ အကျိုး၊ ဖြစ်ခြင်းနဲ့ ပျက်ခြင်း… ဒီသဘောတရားတွေပဲ ရှိတယ်ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ထွင်းဖောက်မြင်တယ်။ အဲဒီလို မြင်တဲ့သူဟာ သံသရာထဲမှာ ဘယ်လောက်ပဲ ချမ်းသာ ချမ်းသာ၊ သာယာမနေတော့ဘူး။ “ဒါတွေအားလုံးက မမြဲပါလား၊ ဒုက္ခပါလား” လို့ သိနေတဲ့အတွက်… ထောင်ခန်းကို ရွှေမချတော့ဘူး။ ထောင်ကို ဖောက်ထွက်ဖို့ (နိဗ္ဗာန်ရောက်ဖို့) ပဲ ကြိုးစားတော့တယ်။
၃။ ကောင်းတာလုပ်တိုင်း နိဗ္ဗာန်ရောက်သလား
လူတော်တော်များများက ထင်ကြတယ်။ “ကောင်းတာလုပ်ရင် ကောင်းကျိုးပေးမယ်၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်မယ်” တဲ့။ ဒါက တစ်ဝက်ပဲ မှန်ပါတယ်။ ကောင်းတာလုပ်ရင် ကောင်းကျိုး (သုဂတိဘဝ) ပေးမှာ သေချာပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နိဗ္ဗာန်ရောက်ဖို့ကတော့… “ကောင်းတာလုပ်ရုံ” နဲ့ မရပါဘူး။ “အမှန်မြင်မှ” ရတာပါ။
ခင်ဗျားတို့ ဘုရားပွဲတွေမှာ တွေ့ဖူးမှာပါ။ မုန့်လုံးရေပေါ် လိုက်ကျွေးနေတဲ့ လူငယ်လေးတွေ။ ချွေးတလုံးလုံးနဲ့။ စေတနာတွေ အရမ်းကောင်းကြတယ်။ “စားကြပါဗျို့… ကုန်မှ ပြန်မှာဗျို့” နဲ့ အော်ဟစ်နေကြတယ်။ သူတို့ စိတ်ထဲမှာ ပျော်နေကြတယ်။ ကုသိုလ်ရပြီလို့ ထင်နေကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့စိတ်ထဲမှာ “ငါတို့အဖွဲ့ကွ၊ ငါတို့အလှူကွ၊ ငါတို့က လူကောင်းတွေကွ” ဆိုတဲ့ မာန နဲ့ အတ္တ က အမြစ်တွယ်နေတယ်။ အဲဒီ ကုသိုလ်က သူတို့ကို သံသရာထဲမှာ လူပြန်ဖြစ်စေမယ်။ နတ်ဖြစ်စေမယ်။ ပြီးရင် အဲဒီ ရုပ်နာမ်တွေက ပြန်ပျက်စီးမယ်။ သံသရာ လည်ဦးမယ်။
တကယ်လို့သာ… အဲဒီ လူငယ်လေးတွေက မုန့်ဝေနေရင်းနဲ့… “ငါ ဝေနေတာ မဟုတ်ဘူး… လက်က လှုပ်ရှားနေတာ (ရုပ်)၊ ပေးချင်တဲ့ စေတနာ ဖြစ်နေတာ (နာမ်)၊ အဲဒီ ရုပ်နာမ်တွေက ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာပါလား” လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်မယ်ဆိုရင်… အဲဒါ “လူမှန်” ဖြစ်သွားပါပြီ။ အဲဒီအချိန်မှာ ရလိုက်တဲ့ ကုသိုလ်က “ဝိဝဋ္ဋနိဿိတ ကုသိုလ်” (သံသရာဝဋ်ကို ဖြတ်တဲ့ ကုသိုလ်) ဖြစ်သွားပါပြီ။
၄။ ပညတ်လူသား နှင့် ပရမတ်လူသား
ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ “လူကောင်း” ဖြစ်ဖို့ ကြိုးစားနေကြတာက “ပညတ်” (Concept) နယ်ပယ်ထဲမှာပါ။ လူမှုရေး အရ၊ လောကဝတ် အရ ကောင်းမွန်အောင် နေထိုင်တာပါ။ ဒါက လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါက အဆုံးစွန် ပန်းတိုင် မဟုတ်ပါဘူး။
ခင်ဗျားတို့ တကယ် ကြိုးစားရမှာက “ပရမတ်” (Ultimate Reality) ကို မြင်တဲ့ လူသား ဖြစ်ဖို့ပါ။

• လူကောင်းက – “ငါ့သားသမီး၊ ငါ့ပစ္စည်း၊ ငါ့အိမ်” လို့ တွယ်တာတယ်။ ပျက်စီးရင် ငိုတယ်။
• လူမှန် (ပရမတ်မြင်သူ) က – “ဒါတွေက ရုပ်တရားတွေပဲ၊ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘောရှိတယ်” လို့ သိထားတယ်။ ပျက်စီးရင် သိပ်မခံစားရဘူး။
  လူကောင်းက – သူများကဲ့ရဲ့ရင် “ငါ့ကို ပြောရမလား” ဆိုပြီး စိတ်ဆင်းရဲတယ်။ (ဒေါသကို ထိန်းချုပ်ပေမယ့် အတွင်းမှာ ပူလောင်နေတယ်)။ လူမှန်က – “အသံ နဲ့ နား တိုက်မိတာပဲ ရှိတယ်၊ ပြောတဲ့လူလည်း မရှိဘူး၊ ခံတဲ့လူလည်း မရှိဘူး” လို့ ရှုမြင်တယ်။ (ဒေါသ လုံးဝ မဖြစ်တော့ဘူး၊ အေးချမ်းတယ်)။
  ဘယ်သူက ပိုမြင့်မြတ်သလဲ။ ဘယ်သူက ပိုပြီး စိတ်ချမ်းသာသလဲ။ စဉ်းစားကြည့်ပါ။
  ၅။ ထောင်ချောက်ထဲက ဒိန်ခဲ
  “လူကောင်း” ဖြစ်ရတာ အရသာ ရှိပါတယ်။ လူတွေ ချီးကျူးခံရတယ်။ လေးစားခံရတယ်။ ကြည်ညိုခံရတယ်။ အဲဒီ “ချီးကျူးခံရခြင်း” ဆိုတာ သံသရာက ပေးတဲ့ “ဒိန်ခဲ” ပါပဲ။ ခင်ဗျားတို့က အဲဒီ ဒိန်ခဲကို မက်ပြီး “ကြွက်ထောင်ချောက်” (သံသရာ) ထဲကနေ မထွက်ချင်ကြတော့ဘူး။ “ငါက လူလူချင်း ကူညီရတာ ဝါသနာပါတယ်” ဆိုပြီး ပရဟိတတွေ လုပ်၊ ကုသိုလ်တွေ ယူ၊ သံသရာထဲမှာ ပျော်မွေ့နေကြတယ်။
  မိတ်ဆွေ… ဘုရားရှင်က “သံသရာဆိုတာ မီးလောင်နေတဲ့ အိမ်ကြီး” လို့ ဟောခဲ့ပါတယ်။ မီးလောင်နေတဲ့ အိမ်ထဲမှာ “ငါက အိမ်သားကောင်း တစ်ယောက်ပါ၊ အိမ်ကို သန့်ရှင်းရေး လုပ်ပေးနေပါတယ်” လို့ ပြောနေလို့ အလောင်မခံရဘဲ နေမလား။ မနေပါဘူး။ မီးကတော့ သူ့သဘောအတိုင်း လောင်မှာပါပဲ။ ထွက်ပြေးမှ လွတ်မှာပါ။ အဲဒီ “ထွက်ပြေးဖို့ ကြိုးစားတဲ့သူ” ကို “လူမှန်” (ယောဂီ/အရိယာလောင်း) လို့ ခေါ်တာပါ။
  ၆။ ဘယ်လို ပြောင်းလဲမလဲ
  ဒါဆိုရင် “လူကောင်း” ဘဝကနေ “လူမှန်” ဖြစ်အောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။ အလှူမလုပ်ရတော့ဘူးလား။ သီလ မဆောက်တည်ရတော့ဘူးလား။ မဟုတ်ပါဘူး။ လုပ်ရပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ “Mindset” (စိတ်နေသဘောထား) ကို ပြောင်းပြီး လုပ်ရပါမယ်။
  (က) ဒါန ပြုတဲ့အခါ အရင်က – “ငါ လှူတာ၊ ငါ့ကုသိုလ်၊ နောက်ဘဝ ချမ်းသာပါစေ” (ဒါက လူကောင်း စိတ်) အခုပြောင်းလိုက် – “လောဘစိတ်ကို သတ်လိုက်တာ၊ တွယ်တာမှုကို စွန့်လွှတ်လိုက်တာ၊ ဒီအလှူကြောင့် သံသရာ ပြတ်ပါစေ” (ဒါက လူမှန် စိတ်)
  (ခ) သီလ ဆောက်တည်တဲ့အခါ အရင်က – “ငါက လူလိမ္မာမို့လို့ မသောက်မစားဘူး” (မာန ပါနေတယ်) အခုပြောင်းလိုက် – “စိတ်ကို အထိန်းအကွပ်မဲ့ ဖြစ်စေမယ့် အကြောင်းတွေကို ရှောင်တာ၊ သတိရှိဖို့အတွက် ရှောင်တာ” (ဉာဏ် ပါလာတယ်)
  (ဂ) စိတ်ညစ်စရာ ကြုံတဲ့အခါ အရင်က – “ငါ ကောင်းတာလုပ်လျက်နဲ့ ဘာလို့ မကောင်းတာ ဖြစ်ရတာလဲ” (ကံကို တွက်ပြီး ဝမ်းနည်းနေတယ်) အခုပြောင်းလိုက် – “ခန္ဓာရှိရင် ဒုက္ခရှိမှာပဲ၊ ဒါ ဒုက္ခသစ္စာပဲ” (အမှန်တရားကို လက်ခံလိုက်တယ်)
  ၇။ အရေးကြီးဆုံး သတိပေးချက်
  ဒီနေရာမှာ အထူး သတိပြုရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ ကျွန်တော် “လူမှန် ဖြစ်အောင် ကြိုးစားပါ” လို့ ပြောတဲ့အခါ… “အခုချက်ချင်း နိဗ္ဗာန်ရောက်နေသလို နေပါ” လို့ ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ ဈေးထဲမှာ ဝယ်လို့ရတဲ့ ပစ္စည်း မဟုတ်သလို၊ စိတ်ကူးယဉ်ရုံနဲ့ ရောက်တဲ့ နေရာ မဟုတ်ပါဘူး။ နိဗ္ဗာန်သည် မဂ်အခိုက်၊ ဖိုလ်အခိုက် ၌သာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်သော တရားထူး ဖြစ်ပါတယ်။
  ဒါပေမဲ့… အဲဒီ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် ရဖို့အတွက်… ခင်ဗျားတို့ဟာ နေ့စဉ်ဘဝမှာ “အမှား” (မမြဲတာကို မြဲတယ်လို့ ထင်ခြင်း၊ ငါ မဟုတ်တာကို ငါလို့ ထင်ခြင်း) တွေကို ပယ်ဖျက်ပြီး၊ “အမှန်” (ဖြစ်ပျက်/အနတ္တ) ကို မြင်အောင် ကြည့်တဲ့ အလေ့အကျင့် ရှိရပါမယ်။ အဲဒီလို မှန်ကန်တဲ့ အမြင် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ရှိသူ ဖြစ်လာမှသာ… ပါရမီတွေ ပြည့်တဲ့ တစ်နေ့မှာ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် ဆိုက်ရောက်ပြီး နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
  ဒါကြောင့် “လူမှန်” ဆိုတာ… နိဗ္ဗာန်ရောက်ပြီးသူလို့ မဆိုလိုဘဲ၊ “နိဗ္ဗာန်သို့ ဦးတည်သွားနေသူ” လို့ မှတ်ယူရပါမယ်။
• နိဂုံး
• မိတ်ဆွေ… ခင်ဗျား တစ်သက်လုံး “လူကောင်း” တစ်ယောက် ဖြစ်အောင် ကြိုးစားခဲ့ပြီးပြီ။ ပတ်ဝန်းကျင်က ချီးကျူးတာတွေလည်း ခံခဲ့ရပြီးပြီ။ ဒါပေမဲ့ ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်ထဲမှာ တကယ် အေးချမ်းရဲ့လား။ လောကဓမ္မ တရားတွေ တိုက်ခိုက်လာရင် ခံနိုင်ရည် ရှိရဲ့လား။ ချစ်သူခင်သူတွေနဲ့ ခွဲရရင် မငိုဘဲ နေနိုင်ရဲ့လား။
• မနေနိုင်ဘူး ဆိုရင်တော့… ခင်ဗျားရဲ့ “လူကောင်း” ဘဝဟာ အကာသက်သက်ပဲ ရှိပါသေးတယ်။ အနှစ် မပါသေးပါဘူး။ ဒီညနေက စပြီး… “ငါ ကောင်းတယ်” ဆိုတဲ့ မာနကို ဘေးချလိုက်ပါ။ “ငါ့မှာ ငါ မရှိဘူး၊ သဘာဝတရားတွေပဲ ရှိတယ်” ဆိုတဲ့ အသိဉာဏ်ကို မွေးမြူပါ။
• လူကောင်း ဖြစ်ရုံနဲ့ ကျေနပ်မနေပါနဲ့။ သံသရာထဲမှာ လူကောင်းတွေ ဒုက္ခရောက်နေတာ ဒုနဲ့ဒေးပါ။ အမှန်တရားကို သိတဲ့ “လူမှန်” ဖြစ်မှသာ… ဒီသံသရာ ဝဲဂယက်ထဲကနေ လွတ်မြောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
• ရွေးချယ်မှုက ခင်ဗျားလက်ထဲမှာပါ။ ရွှေချထားတဲ့ ထောင်သား လုပ်မလား။ လွတ်မြောက်မယ့် သူရဲကောင်း လုပ်မလား။
• အမှန်တရားသည်သာ လွတ်မြောက်ရာ ဖြစ်သည်။