မိတ်ဆွေ… မြန်မာနိုင်ငံက ဘုန်းကြီးလောကမှာ ခေတ်အဆက်ဆက် ပြောစမှတ်ပြုလာတဲ့ စကားတစ်ခွန်း ရှိတယ်။ ကြားဖူးကြမှာပါ။ “စာမတတ်ရင် တောထွက်” တဲ့။
ဒီစကားရဲ့ အဓိပ္ပာယ်က ဘာလဲ။ စာပေပရိယတ္တိ (စာသင်သားဘဝ) မှာ မအောင်မြင်တော့ဘူး၊ ဉာဏ်မမီတော့ဘူး၊ စာမလိုက်နိုင်တော့ဘူး ဆိုမှ… “တော” လို့ခေါ်တဲ့ တရားအားထုတ်ရာ ရိပ်သာတွေ၊ တောရိပ်တောင်ရိပ်တွေကို သွားရမယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။ တစ်နည်းအားဖြင့် ပြောရရင်… “တရားအားထုတ်တယ် ဆိုတာ အရည်အချင်းညံ့တဲ့ ကိုယ်တော်တွေ၊ စာမတတ်တဲ့ ကိုယ်တော်တွေအတွက် အမှိုက်ပုံနေရာ” လို့ သတ်မှတ်လိုက်တာပါပဲ။
ဒါဟာ သာမန်ကာလျှံကာ ပြောတဲ့ စကားလို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်း တွေးကြည့်ရင် သာသနာတစ်ခုလုံးကို အဆိပ်ခတ်နေတဲ့ အင်မတန် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ “မိစ္ဆာအယူအဆ” တစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။
၁။ စာသင်တိုက်လား၊ မာနစက်ရုံလား
ဒီနေ့ခေတ် စာသင်တိုက်ကြီးတွေကို လေ့လာကြည့်ပါ။ ရဟန်းသံဃာတော်တွေ ရာချီ၊ ထောင်ချီပြီး စာတွေ အော်ကျက်နေကြတယ်။ ပိဋကတ်တော်တွေကို အလွတ်ရအောင် ကြိုးစားနေကြတယ်။ ဒါဟာ ကြည်ညိုစရာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့… အဲဒီ “စာသင်ခြင်း” ရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ ဘာတွေ ကပ်ပါလာသလဲ။

• ပြိုင်ဆိုင်မှု (Competition): “ငါက ပထမ၊ မင်းက ဒုတိယ”၊ “ငါက ဒီနှစ် အောင်တယ်၊ မင်းက ကျတယ်” ဆိုတဲ့ ပြိုင်ဆိုင်မှုတွေ ရှိလာတယ်။
• မာန : “ငါက ဓမ္မကထိက ဘွဲ့ရ၊ ငါက အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ” ဆိုတဲ့ ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးတွေအပေါ် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားမှုတွေ ကြီးထွားလာတယ်။
• အတ္တ : “ငါ့လောက် စာတတ်တဲ့သူ ရှိရင် ထွက်ခဲ့” ဆိုတဲ့ “ငါ” စွဲတွေ တင်းမာလာတယ်။
  ဘုရားရှင်က သာသနာတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့တာ “လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန” တွေကို ပယ်သတ်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်ရှိ စာသင်တိုက် စနစ်က… အဲဒီ ကိလေသာတွေကို ပယ်သတ်ပေးရမယ့်အစား၊ “ပညာတတ် မာန” (Intellectual Pride) ဆိုတဲ့ အစာကို ကျွေးပြီး မွေးမြူပေးနေသလို ဖြစ်မနေဘူးလား။
  စာသင်တိုက်က ဆင်းလာတဲ့ ကိုယ်တော်တစ်ပါးဟာ… “ငါ ဘယ်လောက် စာတတ်လဲ” ဆိုတာကို ပြဖို့ စိတ်အားထက်သန်နေပြီး၊ “ငါ့စိတ်ထဲက ကိလေသာ ဘယ်လောက် ပါးသွားပြီလဲ” ဆိုတာကို စစ်ဆေးဖို့ မေ့လျော့နေတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် တချို့ စာသင်တိုက်ကြီးတွေဟာ ရဟန်းကောင်း ရဟန်းမြတ်တွေကို မွေးထုတ်ပေးတဲ့ နေရာ မဟုတ်တော့ဘဲ… “မာနရှင်” တွေကို မွေးထုတ်ပေးနေတဲ့ စက်ရုံကြီးတွေ ဖြစ်လာနေပါတယ်။
  ၂။ ဆေးညွှန်းစာရွက်ကို ကိုးကွယ်နေကြသူများ
  ဥပမာလေး တစ်ခု ပြောပြချင်တယ်။ လူတစ်ယောက်က ရောဂါသည်းထန်နေတယ်။ ဆေးရုံသွားတယ်။ ဆရာဝန်တစ်ယောက်က ဆေးကုနည်း စာအုပ်ပေါင်းစုံကို အလွတ်ရတယ်။ ဆေးနာမည်တွေ အကုန်သိတယ်။ ရောဂါအကြောင်းကို ရှင်းပြရင် ရေလည်နေအောင် ပြောတတ်တယ်။ ဒါပေမဲ့… အဲဒီဆရာဝန်က လူနာကို ဆေးမတိုက်ဘူး။ ဆေးထိုးမပေးဘူး။ ဆေးညွှန်းစာရွက် ကြီးကိုပဲ ကိုင်ပြီး “ဒီမှာကြည့်… ဆေးကုနည်းက ဒီလိုရှိတယ်၊ ဒီဆေးက ဘယ်လောက်ကောင်းတယ်” လို့ပဲ ထိုင်ရွတ်ပြနေတယ်။ ခင်ဗျားသာဆိုရင် အဲဒီဆရာဝန်ကို အားကိုးမလား။
  အခုဖြစ်နေတာ အဲဒါပါပဲ။ ပရိယတ္တိ (စာပေ) ဆိုတာ “မြေပုံ” ပါ။ ပဋိပတ္တိ (ကျင့်စဉ်) ဆိုတာ “လမ်းလျှောက်ခြင်း” ပါ။
  မြေပုံကို ကျွမ်းကျင်တာ ဂုဏ်ယူစရာ ဟုတ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ်တိုင် တစ်လှမ်းမှ မလျှောက်ဘဲ မြေပုံကြီးကိုပဲ ဘုရားစင်တင် ကိုးကွယ်နေရင်တော့… ခင်ဗျား ဘယ်တော့မှ ခရီးရောက်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ “စာမတတ်ရင် တောထွက်” လို့ ပြောတဲ့ ကိုယ်တော်တွေဟာ… “မြေပုံမဖတ်တတ်ရင် လမ်းလျှောက်မနေနဲ့၊ အိမ်ပြန်အိပ်တော့” လို့ ပြောနေတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ တကယ်တမ်းကျတော့ မြေပုံအကြောင်း သိပ်နားမလည်ပေမယ့်၊ လက်တွေ့ လမ်းလျှောက်နေတဲ့သူက ပန်းတိုင် (နိဗ္ဗာန်) ကို ရောက်ဖို့ အခွင့်အလမ်း ပိုများပါတယ်။
  ၃။ တောထွက်တယ်ဆိုတာ သူရဲကောင်းတို့ရဲ့ လမ်းစဉ်
  “တောထွက်” ဆိုတဲ့ စကားကို နှိမ်တဲ့အနေနဲ့ သုံးနေကြတာ တော်တော် ရယ်စရာကောင်းပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဝင်ကို ပြန်ကြည့်ပါ။ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား ဘုရားဖြစ်ဖို့ ဘယ်သွားသလဲ။ “တောထွက်” သွားတာလေ။ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော့ ဘယ်မှာ စံသလဲ။ တောထဲမှာပဲ။ ရဟန္တာတွေ တရားထူးရကြတာ ဘယ်နေရာတွေမှာလဲ။ သစ်ပင်အောက်နဲ့ ဝါးတောတွေထဲမှာပါ။
  “တော” (Vipassana Center/ Practical Field) ဆိုတာ အရည်အချင်းညံ့တဲ့သူတွေ သွားတဲ့နေရာ မဟုတ်ပါဘူး။ စာအုပ်ထဲက စာတွေကို လက်တွေ့ဘဝထဲမှာ အသက်သွင်းမယ့် “သူရဲကောင်း” တွေ သွားတဲ့ နေရာပါ။
  စာသင်တိုက်မှာ နေတုန်းက “ရုပ်၊ နာမ်၊ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ” ဆိုတာ ပါးစပ်ဖျားက ရွတ်ရုံပဲ ရှိတယ်။ တကယ့် တော (တရားရိပ်သာ) ထဲ ရောက်တဲ့အခါကျမှ… ခြင်ကိုက်တာကို သည်းခံရင်း “ဒုက္ခ” ကို မြင်တာ။ စိတ်တွေ ပြန့်လွင့်နေတာကို ကြည့်ပြီး “အနတ္တ” (ငါမပိုင်ပါလား) လို့ သိတာ။ အဲဒီလို လက်တွေ့ သိဖို့အတွက် သွားကြတာကို “စာမတတ်လို့ သွားတယ်” လို့ ပြောတာဟာ… ဘုရားရှင်ရဲ့ ကျင့်စဉ်လမ်းကြောင်းတစ်ခုလုံးကို စော်ကားရာ ရောက်နေပါတယ်။
  ၄။ ပညာရှိ အဖျင်းများ
  စာတတ်ပေမယ့် တရားမရှိတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေကို ဘုရားရှင်လက်ထက်က “ပေါထိလ မထေရ်” ဥပမာနဲ့ ပြခဲ့ဖူးပါတယ်။ အရှင်ပေါထိလဟာ ပိဋကတ်သုံးပုံကို တစ်ဖက်ကမ်းခပ် တတ်မြောက်ပြီး တပည့်ရဟန်းပေါင်းများစွာကို စာချပေးနေတဲ့ ဆရာကြီး။ ဒါပေမဲ့ ဘုရားရှင်က သူ့ကို မြင်တိုင်း “ဟိုမှာ… အချည်းနှီး ပေါထိလကြီး လာပြီ၊ အခွံလွတ် ပေါထိလကြီး လာပြီ” လို့ လှောင်ပြောင် ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိတယ်။ ဘာကြောင့်လဲ။ စာတွေသာ တတ်တာ၊ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ကိလေသာကို သတ်မယ့် လက်တွေ့ကျင့်စဉ် (ဝိပဿနာ) လုံးဝ မရှိလို့ပါပဲ။
  နောက်ဆုံးတော့ အရှင်ပေါထိလကြီး ရှက်ပြီး တောထွက်သွားရတယ်။ (သတိပြုပါ – စာမတတ်လို့ တောထွက်တာ မဟုတ်ပါဘူး၊ တရားလိုချင်လို့ တောထွက်သွားတာပါ)။ တောထဲရောက်တော့ ခုနစ်နှစ်အရွယ် သာမဏေ ရဟန္တာလေးဆီမှာ တပည့်ခံပြီး တရားအားထုတ်မှ ရဟန္တာ ဖြစ်သွားတယ်။
  ဒီနေ့ခေတ် စာသင်သား ကိုယ်တော်တွေ၊ စာချဆရာတော်တွေ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးသင့်ပါတယ်။ “ငါတို့ဟာ ဘုရားရှင် လှောင်ပြောင်ခဲ့တဲ့ အရှင်ပေါထိလကြီးလို ဖြစ်နေကြပြီလား” “ဘွဲ့လက်မှတ်တွေ၊ အောင်လက်မှတ်တွေ ပိုက်ပြီး သံသရာထဲမှာ လည်နေကြဦးမှာလား”
  ၅။ အနှစ်သာရကို ရှာဖွေခြင်း
  ကျွန်တော် ဒီစာကို ရေးတာ စာသင်တိုက်တွေကို ဖျက်သိမ်းပစ်ဖို့ ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပရိယတ္တိ (စာပေ) ဟာ သာသနာ့အမြစ် ဆိုတာ လက်ခံပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အမြစ်ဆိုတာ သစ်ပင်ကြီးထွားဖို့၊ အသီးအပွင့် (မဂ်ဖိုလ်) ထွက်ဖို့အတွက် ရှိနေရတာပါ။ အသီးအပွင့် မသီးဘဲ အမြစ်တွေချည်းပဲ ကြီးထွားနေတဲ့ သစ်ပင်ဟာ ဘာအသုံးကျမလဲ။
  စာသင်တိုက်တွေရဲ့ ရည်ရွယ်ချက် ကို ပြန်လည် တည့်မတ်ပေးဖို့ လိုနေပါပြီ။
• “စာမေးပွဲ အောင်ဖို့” မဟုတ်ဘဲ “တရားသိဖို့” သင်ပေးရပါမယ်။
• “ဘွဲ့ရဖို့” မဟုတ်ဘဲ “ကိလေသာ ပါးဖို့” သင်ပေးရပါမယ်။
• “စာမတတ်ရင် တောထွက်” ဆိုတဲ့ စကားအစား “စာတတ်ရင် တောဝင် (လက်တွေ့ကျင့်)” ဆိုတဲ့ စကားကို ပြောင်းလဲ သုံးစွဲရပါမယ်။
  နိဂုံး
  ဒါယကာ၊ ဒါယိကာမ အပေါင်းတို့… ခင်ဗျားတို့ ကိုးကွယ်နေတဲ့ ဆရာတော်၊ သံဃာတော်တွေကို ကြည့်တဲ့အခါ… “ဘွဲ့တွေ ဘယ်လောက်ရထားလဲ” ဆိုတာထက်… “ကိလေသာ ဘယ်လောက် ကင်းစင်လဲ”၊ “တရားသဘော ဘယ်လောက် နက်နက်နဲနဲ သိလဲ” ဆိုတာကို ဦးစားပေးပြီး ကြည်ညိုကြပါ။
  စာအုပ်ကို ကိုးကွယ်မလား၊ အမှန်တရားကို ကိုးကွယ်မလား ဆုံးဖြတ်ကြပါ။ “မာန” တွေ မွေးထုတ်ပေးနေတဲ့ စက်ရုံတွေကို အားပေးမလား… “အရိယာ” တွေ မွေးထုတ်ပေးမယ့် ရိပ်သာတွေကို အားပေးမလား… ခင်ဗျားတို့ရဲ့ ရွေးချယ်မှုက သာသနာရဲ့ အနာဂတ်ကို အဆုံးအဖြတ် ပေးပါလိမ့်မယ်။
  စာတတ်ခြင်းသည် ဂုဏ်ယူစရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ထိုစာတတ်ခြင်းကြောင့် မာနကြီးနေလျှင် ထိုပညာသည် အဆိပ်အတောက်သာ ဖြစ်သည်။ လက်တွေ့ကျင့်ကြံခြင်းသာလျှင် အဖြေမှန် ဖြစ်သည်။
  အမှန်တရားသည်သာ လွတ်မြောက်ရာ ဖြစ်သည်။