မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သော ပိဋကတ်သုံးပုံ တရားတော်များသည် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရန်အတွက် အတိကျဆုံးနှင့် အမှန်ကန်ဆုံးသော လမ်းညွှန်မြေပုံကြီး ဖြစ်ပါသည်။ ဤမြေပုံကြီးကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လာခဲ့ကြသော စာသင်သား ရဟန်းတော်များ၏ ကျေးဇူးတရားသည်လည်း အင်မတန် ကြီးမားလှပါသည်။ ပရိယတ္တိစာပေများကို သင်ယူခြင်း၊ ပို့ချခြင်း၊ အလွတ်ကျက်မှတ်ခြင်းတို့သည် သာသနာတော် တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော အလုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ကို မည်သူမျှ ငြင်းပယ်၍ မရနိုင်ပါ။ သို့သော်လည်း ထိုလမ်းညွှန်မြေပုံကြီးကို အလွတ်ရရုံ၊ ကျွမ်းကျင်ရုံ၊ တစ်ပါးသူအား အသေးစိတ် ပြန်လည်ရှင်းပြနိုင်ရုံမျှဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်သွားပြီလားဟု မေးလာလျှင် လုံးဝ မလွတ်မြောက်သေးပါဟုသာ ပြတ်ပြတ်သားသား ဖြေဆိုရမည် ဖြစ်ပါသည်။

မြေပုံကို မည်မျှပင် ကျွမ်းကျင်စွာ ဖတ်တတ်နေပါစေ၊ ထိုမြေပုံညွှန်ပြရာ လမ်းကြောင်းအတိုင်း မိမိကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ ခြေလှမ်းမလျှောက်သရွေ့ ပန်းတိုင်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ရောက်ရှိမည် မဟုတ်ပါ။ ထို့အတူပင် စာပေကျမ်းဂန်များကို မည်မျှပင် တတ်ကျွမ်းနေစေကာမူ၊ မိမိ၏ ခန္ဓာနှင့် ဉာဏ်ကို တိုက်ရိုက်ယှဉ်တွဲ၍ ဝိပဿနာအလုပ်ကို လက်တွေ့ မလုပ်ဆောင်ပါက ပုထုဇဉ်ဘဝမှ အရိယာဘဝသို့ ကူးပြောင်းနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ ယနေ့ခေတ် စာသင်သား ရဟန်းတော်များစွာသည် စာအုပ်စာပေများကြားတွင်သာ အချိန်ကုန်လွန်နေကြပြီး၊ တကယ့် လက်တွေ့ လွတ်မြောက်ရေးလမ်းစဉ်ဖြစ်သော ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ခြင်းကို နောက်တန်းသို့ ပို့ထားတတ်ကြပါသည်။ ဤသည်မှာ အလွန်တရာ နှမြောဖွယ်ကောင်းသော၊ သံသရာအတွက် အလွန် အန္တရာယ်ကြီးမားသော အခြေအနေတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။

စာပေများကို လေ့လာရာတွင် အလွန် သိမ်မွေ့သော ကိလေသာ ထောင်ချောက်တစ်ခု ရှိနေပါသည်။ ထိုအရာမှာ “ငါ တတ်သည်၊ ငါ သိသည်၊ ငါ နားလည်သည်” ဟူသော ပညတ်အစွဲပင် ဖြစ်ပါသည်။ အဘိဓမ္မာ သဘောတရားများကို အသေးစိတ် ခွဲခြားစိတ်ဖြာနိုင်လာသောအခါ၊ သုတ်တော်များကို အလွတ်ရွတ်ဆိုနိုင်လာသောအခါ မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးသော မာနနှင့် “ငါ” ဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိသည် စာအုပ်များ၏ နောက်ကွယ်တွင် တိတ်တဆိတ် ကြီးထွားလာတတ်ပါသည်။ မိမိကိုယ်တိုင်က ကိလေသာများ ကင်းစင်အောင် မလုပ်ရသေးဘဲလျက်၊ စာပေအသိသက်သက်ဖြင့် ကိလေသာကင်းစင်နေပြီဟု ထင်မှတ်မှားတတ်ကြပါသည်။ ဤသည်မှာ ဉာဏ်ပညာဖြင့် သိခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သက်သက်ဖြင့် လှည့်စားခံနေရခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

ဥပမာအားဖြင့် “အနိစ္စ” ဟူသော စကားလုံးကို စာအုပ်ထဲတွင် ဖတ်ပြီး “အရာရာသည် မမြဲပါတကား” ဟု တွေးတောဆင်ခြင်ခြင်းသည် စစ်မှန်သော ဝိပဿနာဉာဏ် မဟုတ်သေးပါ။ ထိုသို့ တွေးတောနေသော အချိန်တွင် “ငါက အနိစ္စကို ဆင်ခြင်နေတယ်” ဟူသော “ငါ” သည် အခိုင်အမာ ရှင်သန်နေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ တကယ့် ဝိပဿနာအလုပ် ဆိုသည်မှာ ထိုသို့ တွေးတောနေသော စိတ်၊ ပိဋကတ်စာပေများကို ဖတ်ရှုနေသော စိတ်၊ နားလည်သွား၍ ကျေနပ်နေသော စိတ်ဟူသည့် “ဝိဉာဏ်” အစဉ်လေးများ ကိုယ်တိုင်က ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်လည် ချုပ်ငြိမ်းသွားပုံကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ အရှိကို အရှိအတိုင်း လေ့လာခြင်း ပင် ဖြစ်ပါသည်။

စာဖတ်နေစဉ် မျက်စိဖြင့် စာလုံးများကို မြင်လိုက်သောအခါ “မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိဉာဏ်)” လေး ပေါ်လာပါသည်။ ထိုစာလုံး၏ အဓိပ္ပါယ်ကို စဉ်းစားလိုက်သောအခါ “တွေးသိစိတ် (မနောဝိဉာဏ်)” လေး အစားထိုး ပေါ်လာပါသည်။ နားလည်သွား၍ ဝမ်းသာသွားသောအခါ “သာယာကျေနပ်သော ဝိဉာဏ်” လေး ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။ ဤဝိဉာဏ်လေးများသည် တစ်ခုပြီးတစ်ခု အလွန် လျင်မြန်သော နှုန်းဖြင့် အစားထိုး ဖြစ်ပျက်နေကြခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးတွင် “စာဖတ်နေသော ရဟန်း”၊ “နားလည်သွားသော ငါ” ဆိုသည့် အကောင်အထည်၊ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လုံးဝ မရှိပါ။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော နာမ်တရား သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤအမှန်တရားကို စာအုပ်ထဲတွင် ရှာ၍ မရနိုင်ပါ။ မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ တရစပ် ဖြစ်ပျက်နေသော ဝိဉာဏ်ကို ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း လေ့လာခြင်း ဖြင့်သာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ရဟန်းတော်များ အနေဖြင့် သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း၏ မူလရည်ရွယ်ချက်ကို အစဉ်အမြဲ သတိရနေရန် လိုအပ်ပါသည်။ သင်္ကန်းတောင်းစဉ်က “သံသရာ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ပါရခြင်း အကျိုးငှာ” ဟု ကတိပြုခဲ့ကြပါသည်။ ထိုကတိသည် စာအုပ်ကြီးများကို ဖက်ကာ၊ ဘွဲ့တံဆိပ်များ ရယူပြီး၊ လူအများ၏ ကြည်ညိုမှုကို ခံယူကာ သံသရာထဲတွင် ဆက်လက် ကျင်လည်နေရန် ပေးခဲ့သော ကတိ မဟုတ်ပါ။ ပုထုဇဉ်ဘဝမှ ရုန်းထွက်၍ အရိယာ သံဃာရတနာ အစစ်အမှန် ဖြစ်လာစေရန် ကြိုးပမ်းမည်ဟု သစ္စာဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ စာပေများကို သင်ယူပြီးပါက ထိုစာပေများက ညွှန်ပြသော လက်တွေ့ ဝိပဿနာ အလုပ်ခွင်သို့ မဆိုင်းမတွ ဝင်ရောက်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဤသို့ လက်တွေ့ ကျင့်ကြံအားထုတ်ရာတွင် လမ်းဟောင်းစကားလုံးများနောက်သို့ မလိုက်ဘဲ၊ တကယ့် လက်တွေ့ကျသော အဓိပတိတရားလေးပါးကို ကိုယ်ပိုင် လက်နက်အဖြစ် အပြည့်အဝ အသုံးချရမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ ဆန္ဒာဓိပတိ – စာအုပ်စာပေများ၏ သီအိုရီ အသိသက်သက်ဖြင့် မကျေနပ်ဘဲ၊ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် အစစ်အမှန် လွတ်မြောက်မှုကို ရယူလိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒ ရှိရပါမည်။

၂။ စိတ္တာဓိပတိ – စာအုပ်ထဲက စာလုံးများအပေါ်တွင် စိတ်ကို မထားတော့ဘဲ၊ မိမိသန္တာန်တွင် အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေသော ဝိဉာဏ်၏ သဘောတရားအပေါ်၌သာ စိတ်ကို ပြတ်သားစွာ စူးစိုက်ထားရပါမည်။

၃။ ဝီရိယာဓိပတိ – မည်သည့် အလုပ်ကို လုပ်နေသည်ဖြစ်စေ၊ နေ့စဉ် လှုပ်ရှားမှုတိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိဉာဏ်တိုင်းကို လွတ်မသွားစေရန် မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လဖြင့် သတိကပ်၍ လေ့လာနေရပါမည်။

၄။ ဝီမံသာဓိပတိ – ပေါ်လာသမျှသော စိတ် (ဝိဉာဏ်) တို့သည် ငါမဟုတ်၊ အစိုးမရသော အနတ္တ သဘောတရားများသာ ဖြစ်သည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ခွဲခြား ထိုးထွင်း သိမြင်နေရပါမည်။

စာသင်သား ရဟန်းများအနေဖြင့် “ငါ စာမတတ်သေးလို့၊ ပိဋကတ်သုံးပုံ အကုန် မရသေးလို့ တရားမအားထုတ်သေးဘူး” ဟူသော ဆင်ခြေများကို လုံးဝ ပယ်ဖျောက်ရပါမည်။ တရားအားထုတ်ရန်အတွက် စာအုပ်ပေါင်းများစွာ ဖတ်ရန် မလိုအပ်ပါ။ မိမိခန္ဓာတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော ရုပ်နှင့် နာမ် (ဝိဉာဏ်) ၏ ဖြစ်ပျက်ကိုသာ တိုက်ရိုက် လေ့လာရန် ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ စာအုပ်ကြီးများကိုသာ ဖက်ပြီး အချိန်ကုန်လွန်နေမည် ဆိုပါက၊ တစ်နေ့တွင် သေမင်းနှင့် ရင်ဆိုင်ရသောအခါ မည်သည့် စာအုပ်ကမျှ မိမိအား ကယ်တင်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ သေခါနီးအချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ပြင်းထန်သော ဝေဒနာများ၊ လောကီအာရုံများအပေါ် တွယ်တာသော လောဘများ၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်း ဒေါသများကို စာအုပ်ထဲမှ စာသားများဖြင့် တားဆီး၍ မရနိုင်ပါ။ ထိုအချိန်တွင် ဝိနိပါတိကဘေးမှ ကယ်တင်နိုင်မည်မှာ မိမိ လက်တွေ့ အားထုတ်ထားသော၊ မိမိ၏ ဝိဉာဏ်ကို အစဉ်တစိုက် လေ့လာထားသော ဝိပဿနာဉာဏ် အစစ်အမှန် တစ်ခုတည်းသာ ရှိပါတော့သည်။

ပုထုဇဉ် အဖြစ်ဖြင့် သေဆုံးရခြင်းသည် အလွန် ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းလှပါသည်။ မည်မျှပင် စာတတ်ပေတတ် ရဟန်းကြီး ဖြစ်နေစေကာမူ၊ ဒိဋ္ဌိ မပြုတ်သေးသရွေ့ အပါယ်လေးပါး တံခါးသည် ဟင်းလင်းပွင့်နေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ သံသရာသည် မည်သူ့ကိုမျှ မျက်နှာ မလိုက်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်၌ ကိန်းအောင်းနေသော အတ္တဒိဋ္ဌိ၊ “ငါ” ဟူသော အစွဲအမှောင်ကို ဝိပဿနာဉာဏ် အလင်းဖြင့် မခွဲဖြိုနိုင်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး၊ သံသရာ၏ လှိုင်းလုံးများအောက်တွင် မလွဲမသွေ နစ်မွန်းရမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် စာအုပ်စာပေများကို သင်ယူနေစဉ်မှာပင်၊ ထိုသင်ယူနေသော “သိစိတ်” လေး၏ ဖြစ်ပျက်ကိုပါ တစ်ပါတည်း တွဲဖက်၍ လေ့လာခြင်း အလုပ်ကို မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

အချို့သော ရဟန်းတော်များသည် စာပေတတ်ကျွမ်းမှုကို အကြောင်းပြု၍ လာဘ်လာဘ၊ ကျော်စောမှု စသော လောကီအာရုံများ၏ သားကောင်များ ဖြစ်သွားတတ်ကြပါသည်။ “ငါက စာချဆရာတော်၊ ငါက ဓမ္မာစရိယ၊ ငါက ပိဋကတ်ဓရ” ဟူသော ဂုဏ်ပုဒ်များဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ပတ်ရစ်နှောင်ဖွဲ့ထားတတ်ကြပါသည်။ ထိုဂုဏ်ပုဒ်များအားလုံးသည် ပညတ်များသာ ဖြစ်ပါသည်။ သေဆုံးသည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်နှင့်အတူ မြေကြီးထဲသို့ ပါသွားမည့် အရာများသာ ဖြစ်ပါသည်။ တကယ့် အနှစ်သာရ အစစ်အမှန်မှာ “ပရမတ်” ဖြစ်သော မိမိ၏ ဝိဉာဏ်ကို သန့်စင်စေခြင်း၊ “ငါ” ဟူသော အထင်မှားကို ခွာချနိုင်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ ဂုဏ်ပုဒ်များကို တပ်မက်နေသော စိတ်၊ လူအများ၏ ချီးမွမ်းမှုကို သာယာနေသော စိတ်များ ပေါ်လာတိုင်း၊ ထိုစိတ်များသည်လည်း ချက်ချင်း ဖြစ်ပြီး ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားသော အနတ္တ သဘောတရားများသာ ဖြစ်သည်ကို အသိဉာဏ်ဖြင့် ပြတ်ပြတ်သားသား လေ့လာ ရှုမှတ်ပစ်ရပါမည်။

စာအုပ်ကြီးများကို ဖက်ထားခြင်းသည် ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ကူးရန် လှေကို အသုံးပြုခြင်းနှင့် တူပါသည်။ လှေကို အသုံးပြုပြီးပါက ကမ်းသို့ရောက်လျှင် လှေကို စွန့်ပစ်ခဲ့ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ လှေကို ခေါင်းပေါ်ရွက်ပြီး ကုန်းတွင်းပိုင်းအထိ ဆက်လျှောက်သွား၍ မရပါ။ ထို့အတူပင် ပရိယတ္တိ စာပေများကို လေ့လာပြီးပါက၊ ထိုအသိများကို အခြေခံ၍ ပဋိပတ္တိ (လက်တွေ့ အားထုတ်ခြင်း) သို့ ချက်ချင်း ကူးပြောင်းရပါမည်။ လက်တွေ့ အားထုတ်ရာတွင်လည်း စာအုပ်ထဲမှ စာသားများကို ပြန်လည် စဉ်းစားနေခြင်းမျိုး မလုပ်ဘဲ၊ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဝိဉာဏ်၏ အပြောင်းအလဲကိုသာ အာရုံစိုက် လေ့လာနေရပါမည်။

ကျွန်တော်တို့၏ အဓိက ရည်မှန်းချက်မှာ လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး ပင် ဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရဟန်းတော်များ အားလုံးသည် စာပေပရိယတ္တိတွင် ထူးချွန်ကြသကဲ့သို့၊ ဝိပဿနာ ပဋိပတ္တိတွင်လည်း ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ခြေလှမ်းလှမ်းနိုင်ကြမည် ဆိုပါက ဤသာသနာတော်ကြီးသည် အမှန်တကယ် လင်းလက် တောက်ပလာမည် ဖြစ်ပါသည်။ စာအုပ်ကြီးများကို ဖက်ပြီး သံသရာထဲတွင် တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေမည့် အစား၊ စာအုပ်များကို ခဏချထားကာ မိမိ၏ အတွင်းသန္တာန်သို့ ဉာဏ်ဖြင့် လှည့်ကြည့်လိုက်ပါ။ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေသော ဝိဉာဏ်များကို အရှိကို အရှိအတိုင်း လေ့လာကြည့်လိုက်ပါ။

ထိုသို့ လေ့လာခြင်းဖြင့် “ငါ” မရှိသော၊ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်မျှသာ ဖြစ်သော ရုပ်နာမ်တို့၏ အစစ်အမှန် သဘာဝ (အနတ္တ) ကို မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။ အနတ္တကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်သွားသောအခါ ဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားပြီး၊ သောတာပတ္တိမဂ် ဉာဏ်သို့ မလွဲမသွေ ဆိုက်ရောက်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုအချိန်မှသာလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်တွင် အမှန်တကယ် အကြွေးကျေသော၊ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ထိုက်သော သံဃာရတနာ အစစ်အမှန်၊ အရိယာ ရဟန်းတော်များ အဖြစ်သို့ ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်ပါကြောင်း စေတနာ ရှေ့ထား၍ လေးလေးနက်နက် တိုက်တွန်း နှိုးဆော် ရေးသားလိုက်ရပါသည်။