မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမတော်အောက်တွင် ခိုလှုံကာ ရဟန်းဘဝကို ခံယူထားကြသော အရှင်သူမြတ်များ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်သည် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အပြီးတိုင်လွတ်မြောက်ရေးဟူသော အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိရေးပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤရည်မှန်းချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် စာပေကျမ်းဂန်များကို ဖတ်ရှုမှတ်သားရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ၊ မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင်း၌ အချိန်နှင့်အမျှ တကယ်ဖြစ်ပေါ်နေသော နာမ်နှင့်ရုပ်၏ သဘောတရားများကို မျက်မှောက်ဒိဋ္ဌ တိုက်ရိုက် လေ့လာကြည့်ရှုခြင်းဟူသော ဝိပဿနာအလုပ်ကို မဖြစ်မနေ အားထုတ်ကြရမည် ဖြစ်ပါသည်။ တွေးတောကြံဆနေခြင်းမဟုတ်ဘဲ လက်တွေ့ဖြစ်နေသည့် သဘောကို အရှိကိုအရှိအတိုင်း သိမြင်ရန် လိုအပ်လှပါသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ကိုယ့်ခန္ဓာမှာ တကယ်ဖြစ်နေတဲ့ နာမ်နဲ့ရုပ်ကို မည်သို့ တိုက်ရိုက် လေ့လာကြည့်ရှုရမည်ကို အသေးစိတ် တင်ပြသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ နာမ်နှင့်ရုပ်၏ သဘောတရားအမှန်ကို နားလည်ခြင်း

လောကတွင် လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ၊ သတ္တဝါ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ ငါ ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းနေကြသော်လည်း အမှန်တကယ် လက်တွေ့ရှိနေသည်မှာ ဖောက်ပြန်တတ်သော ရုပ်တရားနှင့် အာရုံကို သိတတ် ခံစားတတ်သော နာမ်တရား နှစ်ပါးသာလျှင် ဖြစ်ပါသည်။ မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို ဉာဏ်ဖြင့် အသေအချာ ပြန်လည် လေ့လာကြည့်မည်ဆိုပါက ခိုင်မာသည့် အနှစ်သာရ၊ “ငါ” ဟူသော အကောင်အထည် လုံးဝ မရှိကြောင်းကို တွေ့ရပါမည်။

• ရုပ်တရားကို လေ့လာခြင်း- ခြေ၊ လက်၊ ခေါင်း၊ ခန္ဓာကိုယ် ဟု အမည်တပ် ခေါ်ဆိုနေကြသော်လည်း အမှန်တကယ် ခန္ဓာတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်မှာ ပူခြင်း၊ အေးခြင်း၊ တင်းခြင်း၊ တောင့်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်း၊ ယိုစီးခြင်း အစရှိသည့် ဖောက်ပြန်မှု ဖြစ်နေသော တရားများသာ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုဖောက်ပြန်မှုဖြစ်နေသော အရာများကို “ရုပ်” ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ထိုရုပ်တို့သည် ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အဟာရ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်သလို အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲဖောက်ပြန်နေပါသည်။

• နာမ်တရားကို လေ့လာခြင်း- ထို့အတူ ထိုဖောက်ပြန်မှုများကို သိရှိနေသော သဘော၊ ဝေဒနာကို ခံစားနေသော သဘော၊ အာရုံကို မှတ်သားနေသော သဘောနှင့် အာရုံဆီသို့ ပြေးသွားနေသော ဝိဉာဏ် အစရှိသည်တို့ကို “နာမ်” ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ နာမ်တရားတို့သည်လည်း အာရုံနှင့် ဒွါရ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့်သာ ပေါ်ပေါက်လာရပြီး ချက်ချင်းပင် ပျက်စီးသွားကြပါသည်။

ဤရုပ်နှင့် နာမ် နှစ်ပါးသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အမှီသဟဲပြုကာ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်၍ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းသာ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအထဲတွင် စီမံဖန်တီးနေသူ “ငါ” ဟူသည် လုံးဝ မပါဝင်ပါ။

၂။ စာတွေ့မှသည် လက်တွေ့ခန္ဓာသို့ တိုက်ရိုက် လေ့လာခြင်း

ကိုယ့်ခန္ဓာမှာ တကယ်ဖြစ်နေတဲ့ နာမ်နဲ့ရုပ်ကို တိုက်ရိုက် လေ့လာကြည့်ခြင်း ဆိုသည်မှာ အတိတ်က ဖြစ်ခဲ့သည်များကို ပြန်လည်တွေးတောနေခြင်း မဟုတ်သကဲ့သို့၊ အနာဂတ်တွင် ဖြစ်လာမည့် အရာများကို ကြိုတင်မှန်းဆနေခြင်းလည်း မဟုတ်ပါ။ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်၊ ယခု မျက်မှောက် အချိန်လေးတွင် မိမိ၏ ဒွါရခြောက်ပါး၌ ထင်ရှားပေါ်လာသမျှသော အာရုံများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် စိတ်ကို အရှိကိုအရှိအတိုင်း ဉာဏ်ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

မျက်စိ၌ အဆင်းလာတိုက်သောအခါ မြင်သည့်သဘော (နာမ်) နှင့် မြင်ရသော အဆင်း (ရုပ်) ကို အမှန်အတိုင်း သိရပါမည်။ နား၌ အသံလာတိုက်သောအခါ ကြားသည့်သဘောကို တိုက်ရိုက် လေ့လာရပါမည်။ ထိုသို့ လေ့လာရာတွင် “မည်သူ့အသံ၊ ကောင်းသောအသံ၊ ဆိုးသောအသံ” ဟု အဓိပ္ပါယ်ဖော်ကာ အာရုံနောက်သို့ လိုက်သွားခြင်း မပြုဘဲ၊ ကြားသိလိုက်သော ဝိဉာဏ်လေး ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ပြန်လည်ချုပ်ငြိမ်းသွားပုံကိုသာ အဓိကထား၍ ဉာဏ်ဖြင့် ကပ်ကြည့်ရပါမည်။

ခန္ဓာကိုယ်၌ ပေါ်လာသော နာကျင်မှု၊ ကိုက်ခဲမှု ဝေဒနာများကိုလည်း “ငါ နာသည်၊ ငါ ကိုက်သည်” ဟု အတ္တဖြင့် မယူဆဘဲ၊ ဖြစ်ပျက်နေသော စိတ်များ အဖြစ်သာ တိုက်ရိုက် လေ့လာကြည့်ရှုရပါမည်။ ဤသို့ အစဉ်တစိုက် လေ့လာနေခြင်းဖြင့် စိတ်ကူးယဉ် အတွေးအကြံများ ရပ်တန့်သွားပြီး ခန္ဓာ၏ အရှိသဘောကိုသာ မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

၃။ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အားဖြည့်လေ့လာခြင်း

ဤကဲ့သို့ ခန္ဓာ၏ ဖြစ်စဉ်များကို အဆက်မပြတ် တိုက်ရိုက် လေ့လာကြည့်ရှုနိုင်ရန်အတွက် သာမန်အားထုတ်မှုမျှဖြင့် မဖြစ်နိုင်ပါ။ မိမိလိုရာ ပန်းတိုင်ဖြစ်သော မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် အဓိပတိတရားလေးပါးကို မဖြစ်မနေ တည်ဆောက်ရပါမည်။

• ဆန္ဒာဓိပတိ- သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အမြန်ဆုံး လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒ ကို ရှေ့ဆောင်ထားရပါမည်။ ခန္ဓာ၏ အမှန်တရားကို တွေ့မြင်လိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒသည် အခြားသော လောကီအာရုံများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုကို ဖြတ်တောက်ပေးပါမည်။

• စိတ္တာဓိပတိ- ခန္ဓာကိုယ်၌ ပေါ်လာသမျှသော နာမ် (သို့မဟုတ်) ရုပ်တို့ကို မလွတ်တမ်း စောင့်ကြည့်မည်ဟူသော ခိုင်မာပြတ်သားသည့် စိတ်ဓာတ် ရှိရပါမည်။ စိတ်ပျံ့လွင့်မှုများ ဝင်လာတိုင်း ခန္ဓာသို့ ချက်ချင်း ပြန်လည်ဆွဲယူနိုင်သော စိတ်စွမ်းအား ဖြစ်ပါသည်။

• ဝီရိယာဓိပတိ- ထိုသို့ စောင့်ကြည့်ရာတွင် ခန္ဓာက မည်မျှပင် နာကျင်ကိုက်ခဲမှု ဒုက္ခများ ပြသစေကာမူ နောက်ဆုတ်မသွားဘဲ မဆုတ်မနစ် ကြိုးပမ်းမည့် ဝီရိယ ပါဝင်ရပါမည်။ အရှုံးမပေးသော လုံ့လဖြင့် ခန္ဓာကို အဆက်မပြတ် လေ့လာနေရပါမည်။

• ဝီမံသာဓိပတိ- အရေးအကြီးဆုံးမှာ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော နာမ် (သို့မဟုတ်) ရုပ်တို့အပေါ်၌ အကြောင်းအကျိုးကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်သော ဝီမံသာ ခေါ် ပညာဉာဏ်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ မှိုင်းဝေနေသော အသိဖြင့်မဟုတ်ဘဲ၊ အမှန်တကယ် ဖြစ်ပျက်နေမှုကို ထက်မြက်စွာ သိမြင်သော ဉာဏ်ဖြစ်ပါသည်။

ဤဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ ဟူသော အဓိပတိတရားလေးပါး စုံလင်စွာဖြင့် ခန္ဓာကို တိုက်ရိုက် လေ့လာကြည့်ရှုပါက မည်သည့် အတားအဆီး ကိလေသာကမျှ တားဆီးနိုင်မည် မဟုတ်ဘဲ၊ ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ပျက်ကို ထွင်းဖောက်သိမြင်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ အတ္တဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခွာ၍ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တကို မြင်အောင်ကြည့်ခြင်း

အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အားဖြည့်ကာ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ထပ်ချပ်မကွာ လိုက်လံ လေ့လာကြည့်ရှုသောအခါ၊ ယောဂီရဟန်းတို့၏ ဉာဏ်မျက်စိတွင် ရုပ်တရားနှင့် နာမ်တရားတို့၏ အလွန်လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ပျက်စီးနေမှုကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်လာရပါမည်။ အသက်ရှူသွင်းလိုက်သောအခါ လေ၏ တိုးဝှေ့မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်တရားများသည် ရှူထုတ်လိုက်ချိန်တွင် မရှိတော့ပါ။ ထိုရုပ်တရားများ၏ တိုးဝှေ့မှုကို သိလိုက်သော ဝိဉာဏ်သည်လည်း ချက်ချင်းပင် ပျက်စီးသွားပါသည်။

ပေါ်လာသမျှသော အရာအားလုံးသည် ချက်ချင်း ပျက်စီးနေကြသည်ကို တိုက်ရိုက် လေ့လာသိမြင်လာသောအခါ၊ “ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် အမြဲတစေ ပြောင်းလဲပျက်စီးနေသော အနိစ္စတရားများသာ ပါတကား” ဟု ဉာဏ်ထဲတွင် ရှင်းလင်းစွာ ဆုံးဖြတ်ချက် ချနိုင်လာပါမည်။ ဤမျှ အဆက်မပြတ် ပျက်စီးနေခြင်းသည် ကြီးမားသော ဆင်းရဲဒုက္ခကြီး ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း သိမြင်လာပါမည်။

မိမိ၏ အလိုဆန္ဒအတိုင်း မည်သည့်အရာကိုမျှ ထိန်းချုပ်၍ မရ၊ သူ၏ သဘောအတိုင်း အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ဖြစ်လာပြီး အကြောင်းကုန်လျှင် ပျက်သွားသော အနတ္တတရားများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်လာပါမည်။ ဤသို့ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောများကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် တိုက်ရိုက် လေ့လာသိမြင်လာသောအခါ၊ အစဉ်အဆက် စွဲလမ်းလာခဲ့သော “ငါ” ဟူသည့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အယူမှားကြီးသည် ဉာဏ်အောက်တွင် ပြုတ်ကျသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဒိဋ္ဌိပြုတ်သွားခြင်းသည် အရိယာမဂ်ဖိုလ်အတွက် အရေးအကြီးဆုံးသော ခြေလှမ်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၅။ ရှုမှတ်နေသူကိုပါ ဉာဏ်ဖြင့် ပြန်လည်စစ်ဆေးခြင်း

ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ပျက်ကို လေ့လာကြည့်ရှုနေစဉ်တွင် အလွန်သိမ်မွေ့သော အတ္တအစွဲတစ်ခု ဝင်ရောက်လာတတ်ပါသည်။ ၎င်းမှာ “ငါ တရားအားထုတ်နေသည်၊ ငါ ဖြစ်ပျက်ကို မြင်နေပြီ” ဟူသော အစွဲပင် ဖြစ်ပါသည်။ မှန်ကန်သော တရားအလုပ်ကို လုပ်ဆောင်နေသော ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် ဤအချက်ကို အထူးသတိပြုရပါမည်။ ခန္ဓာကို စောင့်ကြည့် လေ့လာနေသော သတိ၊ ပညာ၊ သမာဓိ အစရှိသည့် မဂ္ဂင်တရားများသည်လည်း နာမ်တရားများသာ ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတို့သည်လည်း “ငါ” မဟုတ်ပါ။ ခန္ဓာ၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ရုပ်နာမ်တို့ကို အာရုံပြု၍ နောက်ထပ် နာမ်တရားတစ်ခုက အစားထိုး သိမြင်နေခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

ရှုခံအာရုံဖြစ်သော ရုပ်နာမ်များ ပျက်စီးသွားသကဲ့သို့၊ ၎င်းတို့ကို သိလိုက်သော အရှုဉာဏ် (နာမ်တရား) သည်လည်း ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်သွားသည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ ရှုခံအာရုံရော၊ အရှုဉာဏ်ပါ နှစ်ခုစလုံး၏ ဖြစ်ပျက်ကိုပါ ထပ်ဆင့်၍ တိုက်ရိုက် လေ့လာသိမြင်နိုင်မှသာလျှင် “ငါ တရားအားထုတ်သည်” ဟူသော သိမ်မွေ့သည့် အတ္တပါ ကင်းစင်သွားမည် ဖြစ်ပါသည်။ အားထုတ်နေသူ မရှိ၊ ဖြစ်ပျက်နေသော သဘောတရားသက်သက်သာ ရှိသည်ဟု ဉာဏ်၌ ရှင်းလင်းသွားရပါမည်။

၆။ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ ပေါ်ထွန်းလာရေး ပန်းတိုင်

မိမိခန္ဓာတွင် တကယ်ဖြစ်နေသည့် နာမ်နှင့်ရုပ်ကို ဤကဲ့သို့ စဉ်ဆက်မပြတ် တိုက်ရိုက် လေ့လာကြည့်ရှုဖန် များလာသောအခါ၊ ထိုသင်္ခါရတရားများအပေါ်တွင် ငြီးငွေ့လာသော နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာပါမည်။ ထိုငြီးငွေ့မှုမှတစ်ဆင့် ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက်များအပေါ် ချစ်ခြင်း၊ မုန်းခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်း ကင်းစွာဖြင့် လျစ်လျူရှုနိုင်သော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သို့ ချောမွေ့စွာ ကူးပြောင်းရောက်ရှိလာပါမည်။ ထိုအဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ အားထုတ်မှုအားလုံးသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်စဉ်တစ်ခုလို လည်ပတ်သွားပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ဓမ္မက အလိုလို ဆောင်သွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

သာသနာ့ဘောင်အတွင်း၌ ဤကဲ့သို့ မိမိခန္ဓာကို တိုက်ရိုက် လေ့လာကြည့်ရှုသည့် နည်းလမ်းမှန်ကန်သော ကျင့်စဉ်များကို အားထုတ်ကြမည့် ရဟန်းတော်များ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်နိုင်သော သောတာပန် အစရှိသည့် အရိယာများ အများအပြား ပေါ်ထွန်းလာမည်မှာ မလွဲဧကန် ဖြစ်ပါသည်။ အရိယာများ များပြားလာခြင်းသည် မိမိကိုယ်တိုင် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရေးသာမက၊ တရားလိုလားသူ အားလုံးအတွက်ပါ အမှန်တကယ် အကျိုးများစေမည့် လမ်းစဉ်ကြီးပင် ဖြစ်ပါကြောင်း ရဟန်းတော်များအတွက် ရည်ရွယ်၍ အလေးအနက် တိုက်တွန်းရေးသားအပ်ပါသည်။