သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်လာကြသော ရဟန်းတော်များ၏ အဓိကနှင့် တစ်ခုတည်းသော ရည်မှန်းချက်မှာ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရေးပင် ဖြစ်ရပါမည်။ ရှင်သာမဏေပြုစဉ်ကတည်းကပင် “သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်လို၍ ဤသင်္ကန်းကို တောင်းခံပါသည်” ဟူသော ခိုင်မာသည့် ကတိကဝတ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ထို့ကြောင့် ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် အခြားသော လောကီကိစ္စများ၊ သို့မဟုတ် စာပေကျက်မှတ်ခြင်း သက်သက်ဖြင့်သာ အချိန်ကုန်နေမည်ဆိုပါက မိမိ၏ မူလရည်ရွယ်ချက် ကတိကဝတ်နှင့် သွေဖည်သွားမည် ဖြစ်ပါသည်။ သာသနာတော်၏ အနှစ်သာရမှာ အရိယာများ အဆက်မပြတ် ပေါ်ထွက်နေရေးပင် ဖြစ်ရာ၊ အရိယာဖြစ်ရေး ပန်းတိုင်သို့ တကယ်ရောက်ချင်ပါက မြတ်စွာဘုရား ညွှန်ပြခဲ့သော အဓိပတိတရားလေးပါးကို လက်နက်သဖွယ် မလွဲမသွေ အသုံးချရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤအဓိပတိတရားလေးပါးတွင် ပါဝင်သော “ဝီရိယာဓိပတိ” ခေါ် ဝိပဿနာအလုပ်၌ မဆုတ်မနစ်သော ကြိုးစားအားထုတ်မှုကို စနစ်တကျ မည်သို့ တည်ဆောက်ရမည်ကို ဆွေးနွေးတင်ပြအပ်ပါသည်။

၁။ သမ္မာဝါယာမ မှသည် ဝီရိယာဓိပတိ သို့

ဝိပဿနာအားထုတ်ရာတွင် အခြေခံအကျဆုံးသော ကြိုးစားအားထုတ်မှုဆိုသည်မှာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတွင် ပါဝင်သော “သမ္မာဝါယာမ” ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ခန္ဓာ၌ ပေါ်လာသမျှသော ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း သဘောတရားများကို အဆက်မပြတ် သတိထား၍ စောင့်ကြည့်နေခြင်းသည် မှန်ကန်သော အားထုတ်မှု ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ဤကြိုးစားအားထုတ်မှုကို သာမန်အဆင့်တွင်သာ မထားဘဲ၊ အခြားသော လောကီအာရုံ အားလုံးကို ဖယ်ခွာကာ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် ရရှိရေးတစ်ခုတည်းအတွက် အစိုးတရ ဦးစီးဦးဆောင် ပြုလာစေရန် မြှင့်တင်ခြင်းကို “ဝီရိယာဓိပတိ” ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

ဆန္ဒ (ဆန္ဒာဓိပတိ)၊ စိတ္တ (စိတ္တာဓိပတိ)၊ ဝီရိယ (ဝီရိယာဓိပတိ) နှင့် ဝီမံသာ သို့မဟုတ် ပညာ (ဝီမံသာဓိပတိ) ဟူသော အဓိပတိတရားလေးပါးကို ရှေ့ဆောင်ဦးစီးထားပါက မအောင်မြင်နိုင်သော ကိစ္စဟူ၍ မရှိပါ။ ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် တရားအားထုတ်ရာတွင် ပျင်းရိခြင်း၊ အားလျော့ခြင်းများ ဝင်လာတိုင်း မိမိ၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှုကို ဝီရိယာဓိပတိအဖြစ် တင်နိုင်ရန် စနစ်တကျ လေ့ကျင့်တည်ဆောက်ရပါမည်။

၂။ အတ္တကင်းစင်သော ဝီရိယကို တည်ဆောက်ခြင်း (ဝီမံသာဓိပတိဖြင့် ပေါင်းစပ်ခြင်း)

တရားအားထုတ်သော ယောဂီများ၊ ရဟန်းတော်များ အကြာဆုံး ရပ်တန့်နေတတ်သည့် အဆင့်တစ်ခု ရှိပါသည်။ ၎င်းမှာ ဖြစ်ပျက်ကို ရှုမှတ်နေရင်းဖြင့် “ငါ အားထုတ်နေတယ်၊ ငါ ကြိုးစားနေတယ်” ဟူသော အတ္တဒိဋ္ဌိ ဝင်ရောက်လာခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤနေရာတွင် ဝီရိယာဓိပတိကို တည်ဆောက်ရာ၌ “ငါ” ဟူသော အစွဲကို အထူးသတိပြု၍ ဖယ်ရှားရပါမည်။

တကယ်တမ်း စူးစမ်းလေ့လာကြည့်လျှင် သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စသည့် ရှုမှတ်နေသော မဂ္ဂင်တရားများသည်လည်း ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ “ငါ” မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သင်္ခါရတရားများသာ ဖြစ်ပါသည်။ တရားအားထုတ်နေသည် ဆိုသည်မှာ “ငါ” က ကြိုးစားနေခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ပဋ္ဌာန်းတရား၏ အာသေဝန ပစ္စည်းသဘောအရ ရှေ့က ဖြစ်ခဲ့သည့် နှလုံးသွင်းမှန်မှုများက နောက်ထပ် နှလုံးသွင်းမှန်မှုများကို ထပ်ကာ ထပ်ကာ ဖြစ်စေရန် ကျေးဇူးပြုနေခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

ထို့ကြောင့် ဝီရိယကို အားစိုက်ရာတွင် “ငါ” ပါဝင်ပတ်သက်နေသည်ဟု ယူဆပါက မကြာမီ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လာပြီး အားမလိုအားမရဖြစ်မှု ဒေါမနဿများ ဝင်လာတတ်ပါသည်။ ထိုသို့မဖြစ်စေရန် ရှုမှတ်နေသော ဉာဏ်ကိုပါ အနတ္တအဖြစ် သိမ်းဆည်းရပါမည်။ “အားထုတ်နေသူ မရှိ၊ ရုပ်နာမ်တရားများ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်အတိုင်း ဖြစ်ပျက်နေခြင်းသာ ဖြစ်သည်” ဟု ဝီမံသာ (ပညာ) ဖြင့် တွဲဖက်၍ ဆင်ခြင်နိုင်မှသာလျှင် ပင်ပန်းခြင်းကင်းသော၊ စနစ်ကျသော ဝီရိယာဓိပတိကို အခိုင်အမာ တည်ဆောက်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

၃။ အနတ္တကို အကြောင်းပြ၍ လက်မလျှော့ခြင်း

တရားအားထုတ်ရာတွင် ရင်ဆိုင်ရတတ်သည့် နောက်ထပ် အန္တရာယ်တစ်ခုမှာ အနတ္တ၏ သဘောကို အလွဲသဘောပေါက်ပြီး ဝီရိယ လျော့ကျသွားခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ အချို့က “ရုပ်နာမ်ဓမ္မတွေဟာ အနတ္တပဲ၊ မပိုင်ဘူး၊ ကိုယ့်အလိုအတိုင်း မဖြစ်ဘူး” ဟု ဆင်ခြင်မိသောအခါ “ငါ မပိုင်မှတော့ ဘာမှ ဆက်လုပ်စရာ မလိုတော့ဘူး၊ အကုန်လက်လျှော့ထားလိုက်မည်” ဟု မှားယွင်းစွာ ကောက်ချက်ချတတ်ကြပါသည်။ ဤသည်မှာ သင်္ခါရတရား၏ သဘောနှင့် ဝီရိယ၏ သဘောကို သေချာစွာ နားမလည်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

လောက၌ အလိုလိုနေရင်း ဖြစ်လာသော တရားဟူ၍ မရှိပါ။ အကြောင်းတရားကြောင့်သာ အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်ရပါသည်။ သိစိတ် ဆိုတာ ဝိဉာဏ် ဖြစ်တယ် ဆိုသကဲ့သို့၊ ထိုဝိဉာဏ်သည်လည်း အာရုံနှင့် ဒွါရ တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့် ဖြစ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထို့အတူပင် သောတာပန်ဖြစ်ရေး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် ရရှိရေးဆိုသည်မှာလည်း အကြောင်းမဲ့ ရုတ်တရက် ကျလာမည့်အရာ မဟုတ်ပါ။ ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ ဟူသော အဓိပတိတရားလေးပါးကို အကြောင်းခံအဖြစ် ပြည့်စုံအောင် တည်ဆောက်မှသာလျှင် လွတ်မြောက်ခြင်းဟူသော အကျိုးတရားကို ရရှိမည် ဖြစ်ပါသည်။

ထို့ကြောင့် “အကုန်လက်လျှော့ထားရမည်” ဟူသော အယူမှားကို ပယ်ဖျက်ပြီး၊ အမှန်သိမြင်မှု ရရှိစေရန် ဝီရိယကို မဆုတ်မနစ် စိုက်ထုတ်ရပါမည်။ အားထုတ်နေသော ဝီရိယသည် “ငါ” မဟုတ်သော်လည်း၊ ထိုဝီရိယဟူသော အကြောင်းတရားက မဂ်ဉာဏ်ဟူသော အကျိုးတရားကို မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်စေမည်ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ မြင်ထားရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ ဝီရိယာဓိပတိကို ပညာဖြင့် ပေါင်းစပ်တည်ဆောက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ ဖြစ်ပျက်ကို စိပ်သထက်စိပ်အောင် ရှုမှတ်ခြင်း

ဝီရိယာဓိပတိ အားကောင်းလာသည်နှင့်အမျှ ယောဂီရဟန်းတော်များအနေဖြင့် မိမိတို့၏ ရှုမှတ်မှုကို ပိုမို စူးစိုက်လာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ဖြစ်ပျက်ကို ရှုမှတ်ရာတွင် အပျက်ကို မြင်အောင်ကြည့်ဖို့က အင်မတန် အရေးကြီးပါသည်။ စိတ်ကလေးတစ်ခု ဖြစ်လာတိုင်း သတိထားလိုက်ပါ၊ စိတ်နှစ်ခု တပြိုင်တည်း မဖြစ်သောကြောင့် သတိထားလိုက်သည့်အချိန်တွင် ရှေ့စိတ်ကလေး ပျက်သွားပြီဖြစ်ကြောင်းကို ဝီရိယစိုက်၍ စောင့်ကြည့်ရပါမည်။

မြင်စိတ်၊ ကြားစိတ်၊ နံစိတ်၊ အရသာသိစိတ်၊ ထိတွေ့မှုသိစိတ်၊ ကြံတွေးစိတ်၊ လောဘစိတ်၊ ဒေါသစိတ်၊ ဝင်လေရှုသွင်းချင်စိတ်၊ ထွက်လေရှုထုတ်ချင်စိတ် အစရှိသော ပေါ်လာသမျှ စိတ်တိုင်းကို ဖြစ်ပြီးပျက်သွားသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ချက်ချပေးရပါမည်။ ထိုသို့ ရှုမှတ်ရာတွင် တရားမရသေးပါက မိမိ၏ ဝီရိယကို ထပ်မံမြှင့်တင်ပြီး ဖြစ်ပျက်ကို စိပ်သထက် စိပ်အောင် ရှုမှတ်ရပါမည်။ လောကကြီးတစ်ခုလုံးသည် ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက်မှတပါး အခြားမရှိ၊ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့သည် အမြဲမပြတ် ဖြစ်ပြီးပျက်နေသည် (သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ) ဆိုသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ မြင်လာသည်အထိ မဆုတ်မနစ် ကြိုးစားရပါမည်။

၅။ ရဟန်းဝန် နှင့် ဝီရိယာဓိပတိ၏ အဆုံးသတ်

ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် တရားမအားထုတ်ဘဲ အချောင်နေ အချောင်စား ပြုလုပ်နေမည်ဆိုပါက မြတ်စွာဘုရား၏ ကျေးဇူးကို စော်ကားရာရောက်ပြီး၊ လူဒါယကာများ၏ အကြွေးတင်နေမည် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ ရဟန်းဘဝကို တန်ဖိုးရှိစေရန်နှင့် အကြွေးကျေစေရန် တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းမှာ သံသရာမှ လွတ်မြောက်အောင် ကြိုးစားခြင်း၊ အရိယာဖြစ်အောင် အားထုတ်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

ဝီရိယာဓိပတိကို စနစ်တကျ တည်ဆောက်ပြီး ဖြစ်ပျက်ကို စိပ်သထက်စိပ်အောင် ရှုမှတ်လာသောအခါ၊ ဖြစ်ပျက်နေသော သင်္ခါရတရားများအပေါ် ရွံရှာမုန်းတီးလာမည် (နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်) ဖြစ်ပါသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ရှုဉာဏ်ကိုပါ အနတ္တဟု သိမ်းဆည်းနိုင်သောအခါ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သို့ ရောက်ရှိပြီး၊ ဓမ္မက အလိုလို ဆောင်သွားကာ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်မည် ဖြစ်ပါသည်။

နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် ဆိုရလျှင် ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် အရိယာဖြစ်ရေး ပန်းတိုင်သို့ အမှန်တကယ် ရောက်ရှိလိုပါက ဝီရိယကို သာမန်အဆင့်တွင် မထားဘဲ “ဝီရိယာဓိပတိ” အဖြစ် တင်ကာ စနစ်တကျ တည်ဆောက်ရပါမည်။ “ငါ အားထုတ်နေသည်” ဟူသော အတ္တဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခွာပြီး၊ အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်ပေါ်နေသော ဓမ္မသဘောသက်သက်အဖြစ် ဉာဏ်ဖြင့် တွဲဖက်ဆင်ခြင်ပါ။ မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယဖြင့် ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက်ကို စိပ်သထက် စိပ်အောင် ရှုမှတ်သွားမည်ဆိုပါက မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ပြည့်စုံလာပြီး မလွဲမသွေ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်ကာ သာသနာတော်အတွက် တကယ့်အရိယာ ရဟန်းမြတ်များ အဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာမည် ဖြစ်ပါကြောင်း လေးစားစွာ တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။