(သို့မဟုတ်) ပညတ်လောကထဲက ပရမတ်လူသား

မိတ်ဆွေ…

ခင်ဗျား မနက်မိုးလင်းလို့ မျက်လုံးဖွင့်ကြည့်လိုက်တာနဲ့ ဘာကို မြင်ရသလဲ။ ဇနီးမယားကို မြင်ရမယ်၊ သားသမီးကို မြင်ရမယ်၊ အိမ်ရာ တိုက်တာ ကား တွေကို မြင်ရမယ်။ မှန်ကို ကြည့်လိုက်ရင် “ငါ” ကို မြင်ရမယ်။ လမ်းမပေါ်ထွက်လိုက်ရင် လူတွေ၊ ခွေးတွေ၊ တိုက်တာအဆောက်အဦးတွေကို မြင်ရမယ်။

ခင်ဗျား မြင်နေရတဲ့ အမြင်ဟာ “အမှန်” လား။

ကျနော် ရဲရဲကြီး ပြောရဲတယ်။ ခင်ဗျား မြင်နေရတာတွေ အကုန်လုံးဟာ “အမှား” တွေချည်းပါပဲ။ ခင်ဗျား မျက်လုံးက မြင်တာကို ပြောတာ မဟုတ်ဘူး။ ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်က ဘာသာပြန်လိုက်တဲ့ အမြင်ကို ပြောတာ။ ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်က မျက်စိနဲ့ အဆင်းတိုက်လို့ ပေါ်လာတဲ့ မြင်စိတ်ကလေးအပေါ်မှာ “ငါ့မိန်းမ”၊ “ငါ့ကလေး”၊ “ငါ့ပစ္စည်း”၊ “ငါ့ကိုယ်ခန္ဓာ” လို့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်လိုက်တဲ့ ခဏမှာပဲ ခင်ဗျားဟာ လောကကြီးရဲ့ လှည့်စားမှုကို ခံလိုက်ရပြီ။ အဲဒီ အမှားတွေ ပုံဖော်ထားတဲ့ ကမ္ဘာကြီးထဲမှာ ခင်ဗျား ရှင်သန်နေသရွေ့ ခင်ဗျား ဘယ်တော့မှ စိတ်ချမ်းသာမှာ မဟုတ်ဘူး။ ဘယ်တော့မှ လွတ်မြောက်မှာ မဟုတ်ဘူး။

ဘာလို့လဲဆိုတော့ ခင်ဗျားက မရှိတာကို အတင်းလိုက်ဆုပ်ကိုင်နေလို့ပဲ။

ဒီဆောင်းပါးမှာ ကျနော် ပြောချင်တာက တောထဲထွက်ပြီး တရားထိုင်ဖို့ ပြောနေတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒီပညတ်လောကကြီးထဲမှာ၊ ဒီစီးပွားရေး၊ လူမှုရေး ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ ကမ္ဘာကြီးထဲမှာ “အနတ္တ” (Non-self) ဆိုတဲ့ မျက်လုံးတစ်စုံကို တပ်ပြီး ဘယ်လို နေထိုင်သွားရမလဲ ဆိုတာကို ပြောချင်တာ။ ဒါဟာ စာတွေ့ မဟုတ်ဘူး။ လက်တွေ့ ဘဝ လမ်းညွှန်ပဲ။

ပြဇာတ်ရုံထဲက သရုပ်ဆောင်များ

ပထမဆုံး ခင်ဗျား သဘောပေါက်ရမှာက ဒီလောကကြီးဆိုတာ ကြီးမားကျယ်ပြန့်တဲ့ ပြဇာတ်ရုံကြီး တစ်ခုပဲ။ ခင်ဗျားက အဲဒီ ပြဇာတ်ရုံထဲမှာ ဇာတ်လိုက်ကျော်ကြီး လုပ်နေတာ။ ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့ ခင်ဗျားက ကိုယ့်ကိုယ်ကို သရုပ်ဆောင်မှန်း မေ့နေတာပဲ။ ဇာတ်ကောင် “ငါ” ကို ခင်ဗျားရဲ့ အစစ်အမှန် “ငါ” လို့ ထင်နေတာပဲ။

ရုပ်ရှင်ထဲမှာ မင်းသားက ငိုပြရင် ပရိသတ်က လိုက်ငိုကြတယ်။ မင်းသားက ဒေါသထွက်ရင် ပရိသတ်က လိုက်ပြီး ဒေါသထွက်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ သရုပ်ဆောင်တဲ့ မင်းသားကိုယ်တိုင်ကတော့ ဒါရိုက်တာ “ကတ် (Cut)” လို့ အော်လိုက်တာနဲ့ မျက်ရည်ကို သုတ်ပြီး ဒံပေါက်ထိုင်စားချင် စားနေမှာပဲ။ သူက ဇာတ်ကောင်နေရာမှာ သရုပ်ဆောင်နေပေမယ့် ဇာတ်ကောင်ရဲ့ ခံစားချက်နဲ့ သူနဲ့ မဆိုင်ဘူးဆိုတာကို သေချာ သိနေတယ်။

အနတ္တ မျက်လုံးနဲ့ ကြည့်တယ်ဆိုတာ အဲဒီလို ကြည့်တာ။ ခင်ဗျားမှာ “ခင်ပွန်း” ဆိုတဲ့ ဇာတ်ရုပ်ရှိမယ်။ “ဖခင်” ဆိုတဲ့ ဇာတ်ရုပ်ရှိမယ်။ “မန်နေဂျာ”၊ “ဈေးသည်”၊ “ပရဟိတသမား” ဆိုတဲ့ ဇာတ်ရုပ်တွေ ရှိမယ်။ အနတ္တကို သဘောပေါက်ထားတဲ့သူဟာ အဲဒီ ဇာတ်ရုပ်တွေကို ပစ်ပယ်လိုက်တာ မဟုတ်ဘူး။ အဲဒီ ဇာတ်ရုပ်တွေအတိုင်း အကောင်းဆုံး ကပြလိုက်တယ်။ ဖခင် နေရာမှာ နေရရင် ဖခင်တာဝန် ကျေအောင်နေလိုက်တယ်။ စီးပွားရေးလုပ်ရင် စီးပွားရေးသမား ပီသအောင် လုပ်လိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့စိတ်ထဲမှာ သတိကပ်ထားတယ်။ “ဒါ ငါ မဟုတ်ဘူး။ ဒါ ငါ့ဟာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါ အကြောင်းအကျိုးတွေ ပေါင်းစပ်ပြီး ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘာဝတရား အစုအဝေး သက်သက်ပဲ” လို့ သိနေတယ်။

အဲဒီလို သိနေတဲ့အတွက် ဇာတ်လမ်းထဲမှာ ဝမ်းနည်းစရာကြုံလာရင် သူ ပြိုလဲမသွားဘူး။ အောင်မြင်မှုတွေ ရလာရင်လည်း သူ ဘဝင်မြင့်ပြီး ရူးမသွားဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ “အောင်မြင်တယ်” ဆိုတာလည်း အကြောင်းအကျိုး ညီညွတ်လို့ ခဏပေါ်လာတဲ့ အရာ၊ “ကျရှုံးတယ်” ဆိုတာလည်း အကြောင်းအကျိုး မညီညွတ်လို့ ခဏဖြစ်လာတဲ့ အရာ ဆိုတာကို သူက ကွင်းကွင်းကွက်ကွက် မြင်နေလို့ပဲ။

ပိုင်ဆိုင်ခြင်း နှင့် သုံးစွဲခြင်း

လူတွေ ဒုက္ခရောက်နေကြတာက “ငါ့ဟာ” ဆိုတဲ့ “တဏှာ” နဲ့ “ဒိဋ္ဌိ” ကြောင့်ပဲ။ ခင်ဗျားတို့က အရာရာကို ပိုင်ဆိုင်ချင်ကြတယ်။ ပိုက်ဆံကို ပိုင်ချင်တယ်၊ အိမ်ကို ပိုင်ချင်တယ်၊ ရာထူးကို ပိုင်ချင်တယ်၊ နောက်ဆုံး ကိုယ့်သားမယား၊ ကိုယ့်ချစ်သူကိုပါ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းလို သဘောထားပြီး ပိုင်စိုးချင်ကြတယ်။

ကျနော် တစ်ခုမေးမယ်။ ခင်ဗျား ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပိုင်သလား။ ခင်ဗျား ခန္ဓာကိုယ်ကြီး အိုချင်တာကို ခင်ဗျား တားလို့ရလား။ နာချင်တာကို တားလို့ရလား။ နောက်ဆုံး ထွက်နေတဲ့ အသက်ရှူလေ ပြန်မဝင်လာရင် သေသွားမယ့်အရေးကို ခင်ဗျား တားလို့ရလား။ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်တောင် ကိုယ်မပိုင်တာ၊ ပြင်ပက ပစ္စည်းဥစ္စာနဲ့ သက်ရှိတွေကို ပိုင်တယ်လို့ ယူဆတာဟာ ရူးသွပ်မှု သက်သက်ပဲ မဟုတ်ဘူးလား။

အနတ္တမျက်လုံးနဲ့ ကြည့်တဲ့သူဟာ “ပိုင်ဆိုင်ခြင်း (Ownership)” ကို စွန့်လွှတ်လိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ “သုံးစွဲခြင်း (Usage)” ကိုတော့ နားလည်တယ်။ သူက ကားကို စီးမယ်၊ ဒါပေမဲ့ ကားကို ငါ့ဟာလို့ မစွဲဘူး။ ကားပျက်သွားရင် ပြင်လိုက်မယ်၊ ပြင်မရရင် ပစ်လိုက်မယ်။ ကားပျက်သွားလို့ ငါ့ဘဝကြီး ပျက်ပါပြီဆိုပြီး ငိုယိုမနေဘူး။ သူက မိသားစုနဲ့ နေမယ်။ ချစ်ခင်ကြင်နာမယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့သားသမီး၊ သူ့ဇနီးမယားဟာ သူ့ပစ္စည်းမဟုတ်ဘူး၊ ကံအကြောင်းတရားအရ ခဏလာဆုံကြတဲ့ ခရီးသွားဖော်တွေလို့ မြင်တယ်။ ဒါကြောင့် တစ်ယောက်ယောက်က ဖောက်ပြန်သွားရင်ဖြစ်စေ၊ သေဆုံးသွားရင်ဖြစ်စေ

“သြော်… သဘောတရားအတိုင်း ဖြစ်သွားတာပါလား” လို့ နှလုံးသွင်းနိုင်တယ်။ ရင်ထဲမှာ မီးမလောင်ဘူး။

သာမန်လူက “ငါ့မိန်းမ ငါ့ကို ပစ်သွားတယ်” ဆိုပြီး နာကျင်တယ်။ အနတ္တသမားက “ရုပ်နာမ်အစုအဝေးတစ်ခုက အကြောင်းအကျိုးအရ နေရာရွေ့သွားတယ်” လို့ မြင်တယ်။ ရိုင်းတယ်လို့ မထင်ပါနဲ့။ ဒါ ပရမတ် အမှန်တရားပဲ။ ပညတ်နယ်မှာတော့ “ငါ့မိန်းမ” လို့ ပြောချင်ပြောမယ်။ ပရမတ်နယ်မှာတော့ တစ်ချိန်က ချစ်ခဲ့တဲ့ စိတ် (နာမ်) နဲ့ အခု မုန်းနေတဲ့ စိတ် (နာမ်) ဟာ မတူတော့ဘူး။ အသစ်ဖြစ်သွားပြီ။ အဲဒီသဘောကို မြင်ရင် ခံစားရတာတွေ သက်သာသွားလိမ့်မယ်။

အလုပ်ခွင်ထဲက အနတ္တ

စီးပွားရေးလောက၊ အလုပ်ခွင်လောက ဆိုတာ “အတ္တ” တွေ အကြီးအကျယ် တိုက်ခိုက်နေတဲ့ စစ်မြေပြင်ပဲ။ “ငါ့ ရာထူး”၊ “ငါ့ ကုမ္ပဏီ”၊ “ငါ့ သိက္ခာ”၊ “ငါ့ အမြတ်အစွန်း”။ ဒီ အတ္တတွေ ပြိုင်ဆိုင်နေကြလို့ လောကကြီး ပူလောင်နေတာ။

အနတ္တမျက်လုံးနဲ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်စမ်းပါ။ ဘာထူးခြားသွားမလဲ။ ၁။ စိတ်ဖိစီးမှု ပျောက်သွားမယ်။ အလုပ်တစ်ခု မှားယွင်းသွားလို့ အထက်လူကြီး ဆူတယ် ဆိုပါစို့။ သာမန်လူက “သူ ငါ့ကို ဆူတယ်၊ ငါ့ကို အရှက်ခွဲတယ်” ဆိုပြီး ဒေါသထွက်မယ်၊ ဝမ်းနည်းမယ်။ အနတ္တသမားကတော့ “ဆူတယ်” ဆိုတာ “အသံလှိုင်းတွေ နားစည်ကို လာရိုက်ခတ်တာ၊ အဓိပ္ပာယ်ဖော်တဲ့ စိတ်က ဒါကို မကြိုက်တာ၊ ဒေါသစိတ် ဖြစ်လာတာ” ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကိုပဲ မြင်တယ်။ “ငါ” ကို လာဆူတာ မဟုတ်ဘူး။ အလုပ်ကိစ္စ (Cause) လွဲမှားလို့ ဆူတဲ့ရလဒ် (Effect) ဖြစ်လာတာ။ ဒါဆို အကြောင်းတရား (Cause) ကို ပြင်လိုက်ရင် ပြီးပြီ။ ခံစားနေစရာ မလိုတော့ဘူး။

၂။ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ပိုမှန်လာမယ်။ အတ္တစွဲ ရှိနေတဲ့သူဟာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချရင် “ငါ့အတွက်၊ ငါ့မျက်နှာ၊ ငါ့အကျိုးစီးပွား” ကို ရှေ့တန်းတင်တတ်တယ်။ ဒါကြောင့် ဘက်လိုက်မှု (Bias) တွေ ဖြစ်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက် မှားတတ်တယ်။ အနတ္တသမားကတော့ “ငါ” ကို ဖယ်ထားပြီး “အလုပ်သဘောတရား” အတိုင်း ကြည့်တဲ့အတွက် အမှန်ကန်ဆုံး၊ အထိရောက်ဆုံး နည်းလမ်းကို ရွေးချယ်နိုင်တယ်။

၃။ အောင်မြင်မှု နဲ့ ကျရှုံးမှုကို ညီတူညီမျှ လက်ခံနိုင်မယ်။ လောကဓံ ရှစ်ပါးဆိုတာ လူတိုင်းကြုံရတာ။ လာဘ်ရရင် ပျော်ပြီး၊ လာဘ်ပျောက်ရင် ငိုတာ ကလေးအလုပ်။ အနတ္တသမားက “လာဘ်ရခြင်းသည်လည်း အကြောင်းအကျိုး၊ လာဘ်ပျောက်ခြင်းသည်လည်း အကြောင်းအကျိုး” လို့ မြင်တဲ့အတွက် သူ့စိတ်က ငြိမ်သက်နေတယ်။ စိတ်ငြိမ်တဲ့သူ၊ တည်ငြိမ်တဲ့သူဟာ လောကမှာ အရာရာကို ဦးဆောင်နိုင်တယ်။

လူမှုရေး ရှုထောင့်

လူမှုရေးတွေ၊ ပရဟိတတွေ လုပ်တယ် ဆိုတာတွေမှာလည်း အနတ္တအမြင် မပါရင် အန္တရာယ် များတယ်။ “ငါ လုပ်မှ ဖြစ်မှာ”၊ “ငါ့ နာမည် ပါမှ”၊ “ငါ့ အဖွဲ့အစည်းကမှ အမှန်” ဆိုတဲ့ အတ္တတွေ ဝင်လာရင် အများအကျိုး ဆောင်ရွက်ပါတယ် ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်မှာပဲ အချင်းချင်း ကိုက်ကြ၊ ပျက်စီးအောင်ကြံစည်ကြ၊ နေရာလုကြနဲ့ ပျက်စီးကုန်တာပဲ မဟုတ်လား။

ဘုရားလောင်းတွေ ပါရမီဖြည့်တဲ့အခါမှာ “ငါ ဘုရားဖြစ်ဖို့” ဆိုတာထက် “သတ္တဝါတွေ လွတ်မြောက်ဖို့” ဆိုတဲ့ စေတနာ (ဆန္ဒ) က ပိုမို ပြင်းထန်တယ်။ ကိုယ်ကျိုးမပါဘူး။ ဒီခေတ်မှာလည်း ကိုယ်ကျိုးစွန့်ပြီး အများအတွက် လုပ်နေကြတဲ့သူတွေ အများကြီးပါ။ ဒါပေမဲ့ သတိထားရမှာက “မာန” ပဲ။ “ငါ ဒီလောက် ပေးဆပ်ထားတာ၊ သူတို့က ငါ့ကို အသိအမှတ် မပြုကြဘူး” ဆိုတဲ့ အတွေးဝင်လာရင် အဲဒီလူရဲ့ ကုသိုလ်တွေ၊ စေတနာတွေဟာ ညစ်နွမ်းကုန်ပြီ။ အတ္တက ဝင်စီးသွားပြီ။

အနတ္တအမြင် ရှိသူကတော့ “ငါ လုပ်တာ မဟုတ်ဘူး။ လူအများဆင်းရဲမှုက သက်သာဖို့၊ အကြောင်းအကျိုး တိုက်ဆိုင်မှုအရ ဒီအလုပ်ကို လုပ်ခွင့်ရတာ” လို့ နှလုံးသွင်းတယ်။ သူများ ချီးမွမ်းခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်းကို ဂရုမစိုက်တော့ဘူး။ လုပ်သင့်တာကို မှန်မှန်ကန်ကန် လုပ်သွားတာပဲ ရှိတော့တယ်။ ဒါဟာ တကယ့် ပရဟိတ စိတ်ဓာတ် ပါ ပဲ။

တကယ်မြင်ဖို့ ဘာလိုသလဲ

မိတ်ဆွေ… ဒီစာကို ဖတ်ပြီး “ဟုတ်လိုက်တာ၊ ကောင်းလိုက်တာ” လို့ တွေးနေရုံနဲ့ ခင်ဗျား အနတ္တကို ရမှာ မဟုတ်ဘူး။ ခင်ဗျား ထမင်းစားနေရင်း “ငါ စားတာ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်က စားတာ” လို့ ရွတ်နေရုံနဲ့လည်း အနတ္တ ဖြစ်မလာဘူး။ အဲဒါ ကြက်တူရွေး စာအော်တာပဲ ရှိမယ်။

တကယ့် အနတ္တကို မြင်ချင်ရင် ခင်ဗျားရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ကို ဓာတ်ခွဲခန်းထဲ ထည့်ပြီး စစ်ဆေးရမယ်။ အဲဒီ ဓာတ်ခွဲခန်းကတော့ “ဝိပဿနာ” ပဲ။ ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဒေါသဖြစ်လာတိုင်း “ဪ… ဒေါသဖြစ်နေပါလား” လို့ သိလိုက်။ “ငါ ဒေါသထွက်တယ်” လို့ မသိမ်းပိုက်လိုက်နဲ့။ ခြေထောက်က နာလာရင် “ဪ… နာတဲ့ သဘောတရား (ဒုက္ခဝေဒနာ) ပေါ်နေပါလား” လို့ ကြည့်လိုက်။ “ငါ့ခြေထောက် နာတယ်” လို့ မဆိုင်ပါနဲ့။

တဖြည်းဖြည်းနဲ့ ခင်ဗျား မြင်လာလိမ့်မယ်။ “ဟော… ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက်ပါလား။ ဘာတစ်ခုမှ မြဲတာ မရှိပါလား။ ငါ စေခိုင်းလို့ မရပါလား။” အဲဒီလို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ မြင်လာတဲ့ တနေ့မှာ ခင်ဗျားဟာ လောကကြီးကို ကြည့်တဲ့ မျက်လုံး ပြောင်းသွားလိမ့်မယ်။

အရင်က ကြည့်ရင် “လှတယ်၊ ပိုင်ချင်တယ်၊ လိုချင်တယ်၊ မုန်းတယ်” လို့ မြင်တဲ့ မျက်လုံးတွေ ကွယ်ပျောက်ပြီး… “ဖြစ်နေတယ်၊ ပျက်နေတယ်၊ အကြောင်းအကျိုးတွေ လည်ပတ်နေတယ်၊ သနားစရာ ကောင်းလိုက်တာ” ဆိုတဲ့ ဉာဏ်မျက်လုံး ပွင့်လာလိမ့်မယ်။

နိဂုံးချုပ်

လူတွေက မေးကြတယ်။ “အနတ္တ ဆိုတော့ ဘာမှ မရှိဘူးဆိုရင် ဘာလို့ အလုပ်လုပ်နေဦးမှာလဲ၊ ဘာလို့ ထမင်းစားနေဦးမှာလဲ၊ သေလိုက်ပါတော့လား” တဲ့။ ဒါဟာ အနတ္တကို နတ္ထိ (Nihilism) နဲ့ မှားပြီး ပြောတဲ့ စကားတွေပါ။

အနတ္တသမားဟာ ဘဝကို မငြင်းပယ်ဘူး။ ဘဝရဲ့ အမှန်တရားကို သိပြီး ဘဝကို အကောင်းဆုံး ဖြတ်သန်းတယ်။ သူက ရေပေါ်မှာ ပေါလောပေါ်နေတဲ့ ကြာဖက်လိုပဲ။ ရေထဲမှာ ရှိတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ရေမစိုဘူး။ ပညတ်လောကထဲမှာ နေတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ကိလေသာ အညစ်အကြေး မစိုဘူး။ ခင်ဗျားလည်း အဲဒီလို လူသားမျိုး ဖြစ်ချင်တယ် မဟုတ်လား။

ဒါဆိုရင် အခုချိန်ကစပြီး… ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်ကြည့်ပါ။ “ငါ” ဆိုတဲ့ ကောင် ဘယ်နားမှာ ပုန်းနေသလဲ ရှာကြည့်ပါ။ တွေ့ရင် မောင်းထုတ်ပစ်လိုက်။ တကယ်တော့ မောင်းထုတ်စရာတောင် မလိုပါဘူး။ သေချာ ကြည့်လိုက်တာနဲ့ အဲဒီ “ငါ” ဆိုတဲ့ကောင်က သူ့အလိုလို ပျောက်ကွယ်သွားမှာပါ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူက အစကတည်းကမှ မရှိခဲ့တာကိုး။ ရှိတယ်လို့ ခင်ဗျား ထင်နေခဲ့တာကိုး။

အိပ်မက်ကနေ နိုးထကြပါစို့ မိတ်ဆွေ။