လူတိုင်းရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အခက်အခဲဆိုတာ ပုံစံအမျိုးမျိုးနဲ့ ရောက်လာတတ်ပါတယ်။ မနက်အိပ်ရာနိုးတာနဲ့ စားဝတ်နေရေးအတွက် ရုန်းကန်ရတဲ့ ကိစ္စတွေ၊ လုပ်ငန်းခွင်က ဖိအားတွေ၊ လူမှုဆက်ဆံရေးမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ အဆင်မပြေမှုတွေဆိုတာ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အရာတွေပါ။ ဒီအခက်အခဲတွေကို ရင်ဆိုင်ရတဲ့အခါ လူအတော်များများက ပင်ပန်းတယ်၊ စိတ်ပျက်တယ်၊ ရှေ့ဆက်ဖို့ ခွန်အားမရှိတော့ဘူးလို့ ခံစားရတတ်ပါတယ်။ တချို့ဆိုရင် ကိုယ်သွားချင်တဲ့ ပန်းတိုင်၊ ကိုယ်လုပ်ချင်တဲ့ အလုပ်တွေကိုတောင် ဒီနေ့စဉ်ဘဝရဲ့ အခက်အခဲတွေကြောင့် လက်လျှော့လိုက်ကြတာတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တကယ်တမ်း စဉ်းစားကြည့်ရင် ဒီအခက်အခဲတွေက တကယ်ပဲ ကျနော်တို့ကို ရှေ့မဆက်နိုင်အောင် တားဆီးထားနိုင်တဲ့ အရာတွေလား။ ဒါမှမဟုတ် ကျနော်တို့ရဲ့ စိတ်ကပဲ အဲဒီအခက်အခဲတွေကို အကြီးကြီးဖြစ်အောင် ပုံဖော်ပြီး အရှုံးပေးလိုက်တာလား ဆိုတာ စဉ်းစားစရာ ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အဓိက စကားပြောလာတာကတော့ “စိတ္တာဓိပတိ” လို့ခေါ်တဲ့ ပြင်းပြတဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုနဲ့ စူးစိုက်မှုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

စိတ္တာဓိပတိ ဆိုတာ ဘာလဲ

စိတ္တာဓိပတိ ဆိုတာ သာမန် စိတ်ဝင်စားမှုလေးလောက်ကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ်လုပ်မယ့် အလုပ်တစ်ခု၊ ကိုယ်သွားမယ့် ပန်းတိုင်တစ်ခုအပေါ်မှာ အပြည့်အဝ နစ်မြုပ်နေတဲ့၊ ဘေးက ဘာတွေပဲဖြစ်နေဖြစ်နေ ဂရုမစိုက်တော့လောက်အောင် ပြင်းထန်တဲ့ စူးစိုက်မှုကို ခေါ်တာပါ။ လောကကြီးမှာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရဖို့အတွက်ဖြစ်စေ၊ ခန္ဓာရဲ့ အရှိတရားကို သိမြင်ဖို့အတွက်ဖြစ်စေ လမ်းညွှန်ပေးတဲ့ အင်အားစုလေးခု ရှိပါတယ်။ ဒါတွေကို အဓိပတိတရားလေးပါး လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ပြင်းပြတဲ့ ဖြစ်ချင်စိတ် (ဆန္ဒ)၊ အဲဒီအပေါ်မှာ အပြည့်အဝ နစ်မြုပ်စူးစိုက်နေတဲ့ စိတ် (စိတ္တ)၊ မဆုတ်မနစ်တဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှု (ဝီရိယ) နဲ့ အကြောင်းအကျိုးကို မှန်ကန်စွာ လေ့လာသုံးသပ်တဲ့ ဉာဏ် (ဝီမံသာ) တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအထဲမှာမှ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုနဲ့ စူးစိုက်မှု (စိတ္တာဓိပတိ) ဟာ အားကောင်းလာပြီ ဆိုရင်၊ ရှေ့မှာ ကာဆီးနေတဲ့ အခက်အခဲဆိုတာတွေဟာ တကယ့်ကို သေးငယ်တဲ့ အရာလေးတွေ အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။

ပကတိ အရှိတရား (Reality) နဲ့ မှားယွင်းစွာ ကောက်ချက်ချမှု (Misconception)

နေ့စဉ်ဘဝမှာ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ ပြဿနာတွေ၊ အခက်အခဲတွေဆိုတာကို သဘာဝကျကျ အရှိတရား (Reality) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ကြည့်ရအောင်ပါ။ တကယ်တော့ လောကကြီးမှာ ဖြစ်ပျက်နေသမျှ အရာအားလုံးဟာ အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောသက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ မျက်စိက မြင်စရာအာရုံနဲ့ တိုက်မိလို့ ပေါ်လာတဲ့ မြင်သိစိတ်၊ နားက ကြားစရာအသံနဲ့ တိုက်မိလို့ ပေါ်လာတဲ့ ကြားသိစိတ် စတဲ့ ဝိဉာဏ် အဖြစ်အပျက်တွေဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ချုပ်ပျောက်သွားကြတာပါပဲ။ ဒီအဖြစ်အပျက်တွေထဲမှာ ခိုင်မြဲတဲ့ “ငါ” ဆိုတာ မရှိသလို၊ “ငါ့ရဲ့ ပြဿနာ” ဆိုတာလည်း ပကတိအရှိတရားမှာ မရှိပါဘူး။

ဒါပေမယ့် ကျနော်တို့တွေဟာ ဒီလို အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်သက်သက်ကို အရှိအတိုင်း မမြင်ဘဲ၊ “ငါ ပြဿနာတက်နေပြီ”၊ “ငါ့ကို ဒုက္ခပေးနေတယ်” ဆိုပြီး မှားယွင်းစွာ ကောက်ချက်ချမှု (Misconception) တွေ ပြုလုပ်မိကြပါတယ်။ ဒီလို မှားယွင်းစွာ ကောက်ချက်ချလိုက်တဲ့အခါ သာမန် အဖြစ်အပျက်လေးတစ်ခုဟာ “ငါ” ဆိုတဲ့ အတ္တနဲ့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး လေးလံတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီး တစ်ခု၊ ကျော်ဖြတ်လို့ မရတဲ့ တံတိုင်းကြီးတစ်ခု အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပါတော့တယ်။ အခက်အခဲဆိုတာ တကယ်တော့ အပြင်မှာ ရှိနေတာထက်စာရင်၊ ကျနော်တို့ရဲ့ စိတ်က ဖန်တီးပုံဖော်ထားတဲ့ တွေးထင်မှုအမှားတွေကြောင့် ပိုပြီး ကြီးမားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

စိတ္တာဓိပတိက တံတိုင်းတွေကို ဘယ်လို ဖြိုချသလဲ

ဒီလို မှားယွင်းစွာ ကောက်ချက်ချမှုတွေကို ဘယ်လို ကျော်လွှားမလဲ။ ဒီနေရာမှာ စိတ္တာဓိပတိ ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက အရေးကြီးလာပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်က ပန်းတိုင်တစ်ခုအပေါ်မှာ ပြင်းပြစွာ စူးစိုက်နစ်မြုပ်နေပြီဆိုရင်၊ စိတ်ရဲ့ သဘာဝအရ တခြား အာရုံတွေကို နေရာမပေးနိုင်တော့ပါဘူး။ ဥပမာအားဖြင့် ကိုယ်က အရေးကြီးတဲ့ စာအုပ်တစ်အုပ်ကို အာရုံစိုက်ပြီး ဖတ်နေတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ် အရမ်းဝါသနာပါတဲ့ အလုပ်တစ်ခုကို အချိန်ကုန်မှန်းမသိ လုပ်နေတယ်ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ ဘေးက ဆူညံသံတွေ၊ ပူအိုက်တဲ့ ရာသီဥတုတွေ၊ ဗိုက်ဆာတာတွေ၊ ပင်ပန်းတာတွေကိုတောင် သတိမထားမိလောက်အောင် ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ စိတ္တာဓိပတိ အားကောင်းနေတဲ့ အချိန်ပါပဲ။

အဲဒီလိုပါပဲ၊ ဘဝရဲ့ ရည်မှန်းချက်တစ်ခုအပေါ်မှာ ဖြစ်စေ၊ ခန္ဓာရဲ့ အမှန်တရားကို သိမြင်လိုတဲ့ နေရာမှာဖြစ်စေ စိတ္တာဓိပတိသာ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိနေပြီဆိုရင် နေ့စဉ်ဘဝက လာတဲ့ ဖိအားတွေ၊ အခက်အခဲတွေဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ စူးစိုက်မှုကို လာပြီး မနှောင့်ယှက်နိုင်တော့ပါဘူး။ အခက်အခဲတစ်ခု ကြုံလာရင်တောင်မှ အဲဒါကို “ငါ့ရဲ့ ဒုက္ခ” လို့ မှားယွင်းစွာ ကောက်ချက်ချပြီး စိတ်ဓာတ်ကျနေမယ့် အစား၊ ဒီပြဿနာကို ဘယ်လို ဖြေရှင်းမလဲဆိုတာကို ဝီမံသာ (ဉာဏ်) နဲ့ သဘာဝကျကျ လေ့လာသုံးသပ်ပြီး ကျော်ဖြတ်သွားပါလိမ့်မယ်။ စိတ်က ပန်းတိုင်မှာ ရောက်နေတဲ့အတွက် လမ်းခုလတ်က ဆူးငြောင့်ခလုတ်တွေကို ပြဿနာတစ်ခုလို့တောင် မြင်တော့မှာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာတို့အတွက် လက်တွေ့ အသုံးချခြင်း

ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာတွေ အနေနဲ့ နေ့စဉ် လူမှုဘဝမှာ ကျင်လည်နေရင်းနဲ့ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် အလုပ်ကို လုပ်ကြတဲ့အခါမှာလည်း ဒီစိတ္တာဓိပတိက အသက်ပါပဲ။ လူဝတ်ကြောင်တွေ အများဆုံး ပြောလေ့ရှိတဲ့ စကားက “တရားအားထုတ်ဖို့ အချိန်မရှိဘူး”၊ “အလုပ်တွေ အရမ်းများတယ်”၊ “စီးပွားရေးကျပ်တည်းနေလို့ စိတ်မငြိမ်ဘူး” ဆိုတာတွေပါပဲ။ တကယ်တော့ ဒါတွေဟာ ဆန္ဒ နဲ့ စိတ္တ အားနည်းနေသေးတာကို ပြသနေတာပါ။ ခန္ဓာရဲ့ အရှိတရားကို တကယ် သိချင်တဲ့၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ တကယ် လွတ်မြောက်ချင်တဲ့ ဆန္ဒ ပြင်းပြလာမယ်၊ အဲဒီအပေါ်မှာ စိတ်က အပြည့်အဝ စူးစိုက်နစ်မြုပ်လာမယ် (စိတ္တာဓိပတိ ဖြစ်လာမယ်) ဆိုရင် အချိန်မရှိဘူးဆိုတဲ့ ဆင်ခြေတွေ အလိုလို ပျောက်သွားပါလိမ့်မယ်။

ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ တရားအားထုတ်တယ် ဆိုတာ တိတ်ဆိတ်တဲ့ အခန်းထဲမှာ မျက်စိမှိတ် ထိုင်နေမှ လုပ်လို့ရတာ မဟုတ်လို့ပါပဲ။ အလုပ်လုပ်နေရင်း၊ ကားမောင်းနေရင်း၊ ထမင်းစားနေရင်း၊ လူတွေနဲ့ စကားပြောနေရင်းမှာလည်း ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေကို အနီးကပ် လေ့လာနေလို့ ရပါတယ်။ ဒေါသထွက်စရာ ကြုံလာရင် ဒေါသဖြစ်လာတဲ့ စိတ်ကလေး (ဝိဉာဏ်) ကို သတိထားကြည့်မယ်။ စိတ်ညစ်စရာ ကြုံလာရင် စိတ်ညစ်သွားတဲ့ သဘောလေးကို လေ့လာမယ်။ အားလုံးဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ပျက်သွားတဲ့ သဘာဝတရားတွေချည်းပဲလား ဆိုတာကို စူးစူးစိုက်စိုက်နဲ့ လေ့လာနေမယ်ဆိုရင် ဒါဟာ နေ့စဉ်ဘဝမှာတင် တရားအားထုတ်နေတာပါပဲ။ စိတ္တာဓိပတိသာ ရှိရင် အလုပ်များတဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကြီး တစ်ခုလုံးဟာ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်စရာ အာရုံတွေချည်းပဲ ဖြစ်သွားပါတယ်။ အခက်အခဲတွေ၊ ဖိအားတွေ လာလေလေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဖြစ်စဉ်ကို လေ့လာဖို့ အခွင့်အရေး ပိုရလေလေ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။

အဓိပတိတရားလေးပါး၏ ဟန်ချက်ညီမှု

ဒီနေရာမှာ စိတ္တာဓိပတိ တစ်ခုတည်းနဲ့တော့ ပြီးပြည့်စုံသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဓိပတိတရားလေးပါးစလုံး ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်လုပ်ဆောင်ဖို့ လိုပါတယ်။

• ပထမဆုံးအနေနဲ့ ကိုယ်လိုချင်တဲ့ ပန်းတိုင်ကို အမှန်တကယ် ရောက်ချင်တဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ ရှိရပါမယ်။

• အဲဒီဆန္ဒကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့အတွက် စိတ်ကို အပြည့်အဝ နှစ်မြှုပ်ထားတဲ့ စူးစိုက်မှု စိတ္တ (စိတ္တာဓိပတိ) ရှိရပါမယ်။

• အဲဒီလို စူးစိုက်ထားတဲ့ စိတ်နဲ့အတူ လက်တွေ့မှာ မဆုတ်မနစ် ကြိုးစားအားထုတ်တဲ့ ဝီရိယ လည်း ပါရပါမယ်။

• ပြီးတော့ ကြုံတွေ့လာရတဲ့ အခြေအနေတွေကို အမှားအမှန် ခွဲခြားပြီး ယုတ္တိဗေဒကျကျ သုံးသပ်နိုင်တဲ့ ဝီမံသာ (ဉာဏ်) နဲ့ ပေါင်းစပ်လိုက်ရပါမယ်။

ဒီလေးပါးစလုံး ပေါင်းစပ်လိုက်တဲ့အခါမှာတော့ ဘယ်လို အခက်အခဲကမှ ကျနော်တို့ကို ရှေ့ဆက်မသွားနိုင်အောင် တားဆီးထားနိုင်စွမ်း မရှိတော့ပါဘူး။

အမြင်ကို ပြောင်းလဲခြင်း

ကျနော်တို့ လူသားတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့ စွမ်းရည်ကို အမြဲတမ်း လျှော့တွက်တတ်ကြပါတယ်။ နေ့စဉ်ဘဝက ပေးလာတဲ့ ပြဿနာလေးတွေကိုပဲ ဖြေရှင်းရင်းနဲ့ ဘဝရဲ့ အချိန်တွေကို ကုန်လွန်စေတတ်ကြပါတယ်။ တကယ့် အရှိတရားကို သိမြင်ဖို့ဆိုတဲ့ ကြီးမားတဲ့ ပန်းတိုင်ကို မေ့လျော့နေတတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို မှန်ကန်တဲ့ နေရာမှာ စူးစိုက်လိုက်ပြီ၊ စိတ္တာဓိပတိကို တည်ဆောက်လိုက်ပြီ ဆိုတာနဲ့ လောကကြီးကို မြင်တဲ့ အမြင်ဟာ ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ အရင်က ကြီးမားလှပါတယ်ဆိုတဲ့ အခက်အခဲတွေဟာ တကယ်တော့ ဖြတ်သန်းသွားရမယ့် အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်လေးတွေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ဉာဏ်ကို ထက်မြက်အောင် သွေးပေးမယ့် ကျောက်ပျဉ်လေးတွေ အဖြစ် မြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အခက်အခဲဆိုတာ ဒုက္ခပေးဖို့ ရောက်လာတာမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ သဘာဝတရားသက်သက်ပဲလို့ အရှိကို အရှိတိုင်း လက်ခံလာနိုင်ပါလိမ့်မယ်။

နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ပြောရရင် နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ အခက်အခဲတွေဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုနဲ့ စူးစိုက်မှု (စိတ္တာဓိပတိ) အားနည်းနေချိန်မှာသာ အခွင့်ကောင်းယူပြီး လွှမ်းမိုးသွားနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်သွားမယ့် လမ်း၊ ကိုယ်ရောက်မယ့် ပန်းတိုင်၊ ကိုယ်သိမြင်ရမယ့် ပကတိ အရှိတရား (Reality) အပေါ်မှာ စိတ်ကို ခိုင်ခိုင်မာမာ စူးစိုက်ထားနိုင်ပြီဆိုရင်တော့၊ အဲဒီ စိတ္တာဓိပတိရဲ့ အရှိန်အဟုန်ကို ဘယ်လို ပြဿနာ၊ ဘယ်လို အတားအဆီးကမှ လာရောက် ဟန့်တားနိုင်စွမ်း မရှိတော့ပါဘူး။ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာများ အနေနဲ့ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ အခက်အခဲတွေကို အရှုံးမပေးဘဲ၊ အဓိပတိတရားလေးပါးကို လက်နက်သဖွယ် ကိုင်စွဲကာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကို အကောင်းဆုံး စူးစိုက်လေ့ကျင့်ရင်း အရှိတရားကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်းပေါ်မှာ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဆက်လက် လျှောက်လှမ်းကြပါစို့။