လောကတွင် “ဘာသာရေး” ဆိုသည့် စကားရပ်နှင့် “သာသနာ” ဆိုသည့် စကားရပ်တို့၏ အဓိပ္ပါယ်ကွာခြားချက်ကို သဲသဲကွဲကွဲ သိမြင်နားလည်ထားရန် အလွန်ပင် အရေးကြီးလှပါသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤစကားလုံး နှစ်လုံး၏ အနှစ်သာရကို ကွဲပြားစွာ မသိမြင်သရွေ့ မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမများကို မှန်ကန်စွာ ကျင့်သုံးနိုင်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

“ဘာသာ” နှင့် “သာသနာ” အလွဲများ

“ဘာသာ” ဟူသော စကားလုံးသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား “Religion” မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဖန်ဆင်းရှင် ဘုရားသခင် (God) ကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခြင်းဆိုသည့် အဓိပ္ပါယ်ကို တိုက်ရိုက်ဆောင်ပါသည်။ အခြားသော ဘာသာတရားများ (ဥပမာ- ခရစ်ယာန်၊ မွတ်စလင်) သည် လူမမြင်ရသော ဖန်ဆင်းရှင်တစ်ဦးဦးက ချမှတ်ထားသည့် စည်းကမ်းများကို မျက်စိမှိတ် ယုံကြည်လိုက်နာခြင်းဆိုသည့် ယုံကြည်မှု (Faith) သက်သက်အပေါ်တွင်သာ အခြေခံတည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့သော ဘာသာတရားများတွင် အရာရာသည် ဖန်ဆင်းရှင်၏ အလိုကျသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကာ လောကီရေးရာ အဖြေများကိုသာ ရှာဖွေကြပါသည်။

သို့သော် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဘာသာတရားတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ မြတ်စွာဘုရားသည် ပါရမီများ ဖြည့်ကျင့်ကာ လူသားစစ်စစ်ဘဝမှနေ၍ လက်တွေ့ကျကျ ကိုယ်တိုင်ကြိုးစားအားထုတ်ပြီး လောကသုံးပါး၏ အဖြေမှန်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်ရှင် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမများကို “ဗုဒ္ဓဘာသာ” ဟု တန်ဖိုးနှိမ့်ချ ခေါ်ဆိုခြင်းထက် “ဗုဒ္ဓသာသနာ” သို့မဟုတ် “သမ္မာဒိဋ္ဌိတရား” ဟုသာ မှန်ကန်စွာ သုံးနှုန်းခေါ်ဆိုသင့်ပါသည်။ ပိဋကတ်သုံးပုံတွင်လည်း “ဘာသာ” ဟူသော စကားလုံး လုံးဝ မပါရှိပေ။

ယုံကြည်မှုသက်သက်၏ အန္တရာယ်

ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာများနှင့် ပုထုဇဉ်ဘုန်းကြီး အများစုသည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ကို အခြားသော ဖန်ဆင်းရှင် အယူဝါဒများကဲ့သို့ “ဘာသာတရား” တစ်ခုအဖြစ် မှားယွင်းစွာ သဘောထားနေကြပါသည်။ ဘာသာရေးဆိုသည့် ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် မြတ်စွာဘုရားကို တန်ခိုးရှင်၊ ဖန်ဆင်းရှင်ကဲ့သို့ သဘောထားကာ ဆုတောင်းခြင်း၊ အပြစ်ချေခြင်း၊ လောကီကြီးပွားချမ်းသာရေးအတွက် ပူဇော်ပသခြင်း စသည့် ယုံကြည်မှုသက်သက်ဖြင့်သာ အချိန်ကုန်နေကြပါသည်။ ဤသည်မှာ ဝိစိကိစ္ဆာ၏ အစွမ်းကြောင့် ဖြစ်လာသော အခြေအမြစ်မရှိသည့် ယုံကြည်မှုများသာ ဖြစ်ပြီး၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးကိုသာ အဓိကထား ဟောကြားခဲ့သော မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်နှင့် လုံးဝ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေပါသည်။

မျက်စိမှိတ် ယုံကြည်သော သဒ္ဓါတရား သက်သက်သည် လူကို သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးဆီသို့ မပို့ဆောင်နိုင်ဘဲ၊ ပုထုဇဉ်တို့၏ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟများကိုသာ ပိုမို ကြီးထွားစေပါသည်။ ဘာသာရေး ယုံကြည်မှုသက်သက်ဖြင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို လုပ်ဆောင်နေရုံဖြင့် မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ မည်သို့မျှ မဆိုက်ရောက်နိုင်ပါ။

ဝိဘဇ္ဇဝါဒ၏ ပညာဉာဏ်

မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်သည် ယုံကြည်မှုသက်သက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ “ဝိဘဇ္ဇဝါဒ” ခေါ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ အဖြေရှာသော ပညာဉာဏ်အပေါ်တွင် အခြေခံပါသည်။ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားသည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် ဆရာနှစ်ဦး၏ အကျင့်များကို မျက်စိမှိတ် မယုံကြည်ခဲ့သလို၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သော ဒုက္ကရစရိယာ အကျင့်ကိုလည်း ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် စမ်းသပ်စစ်ဆေးပြီးမှ အို၊ နာ၊ သေ လွတ်ရာလမ်း မဟုတ်ကြောင်း သိရှိကာ စွန့်လွှတ်ခဲ့ပါသည်။

ထို့နောက်တွင်မှ ဝိဘဇ္ဇဝါဒ ခေါ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည့်နည်းဖြင့် လောကကြီးတွင် အဖြေမရှာတော့ဘဲ မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ် (ရုပ်နှင့် နာမ်) ၌သာ အဖြေရှာခဲ့ပါသည်။ ထိုသို့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလိုက်သောအခါ ရုပ်နှင့် နာမ်တို့၏ မမြဲခြင်း (အနိစ္စ)၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်ဖြစ်ခြင်း (ဒုက္ခ)၊ အစိုးမရခြင်း (အနတ္တ) သဘောတရားများကို ကိုယ်တိုင် ထိုးထွင်းသိမြင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သတ္တဝါဆိုသည်မှာ မရှိ၊ ရုပ်နှင့် နာမ်တရားတို့၏ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်ပျက်စီးနေမှုသာ ရှိသည်ဟူသော အမှန်တရားကို ပညာဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သိမြင်ခြင်းသည်ပင်လျှင် သာသနာတော်၏ အသက်သွေးကြော ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ မျက်စိမှိတ် ယုံကြည်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ လက်တွေ့ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် စစ်ဆေးခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

သဒ္ဓါ နှင့် ပညာ ကို ချိန်ညှိခြင်း

သို့ဆိုလျှင် သာသနာတော်၌ ယုံကြည်မှု (သဒ္ဓါ) လုံးဝ မလိုအပ်တော့ဘူးလားဟု မေးစရာရှိပါသည်။ အလွန်လိုအပ်ပါသည်။ သို့သော် ထိုသဒ္ဓါသည် မျက်စိမှိတ် ယုံကြည်သော အကန်းသဒ္ဓါ မဟုတ်ဘဲ၊ ပညာဖြင့် ပေါင်းစပ်ထိန်းကျောင်းထားသော “မှန်ကန်သော သဒ္ဓါ” ဖြစ်ရပါမည်။

တကယ့်စစ်မှန်သော သဒ္ဓါတရားဆိုသည်မှာ အပြင်ပန်း လှူဒါန်းပူဇော်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်ထက် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့သော “လူဖြစ်ရခြင်းသည် အလွန်ရခဲလှသည်” ဟူသောအချက်၊ “သံသရာတွင် မဖြစ်ဖူးသည်မှာ မရှိ” ဟူသောအချက်နှင့် “ပုထုဇဉ်မှန်သမျှ အပါယ်လေးပါးသို့ ပရမ်းပတာ ကျရောက်တတ်သော ဝိနိပါတိကဘေး အမြဲသင့်နေသည်” ဟူသော အချက်များကို လေးလေးနက်နက် ယုံကြည်လက်ခံခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤအချက်များကို တကယ်ယုံကြည်သော သဒ္ဓါတရား ရှိမှသာလျှင် အခြားသော လောကီကိစ္စများကို နောက်ချန်ထားပြီး သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အမြန်ဆုံး လွတ်မြောက်လိုသော သံဝေဂရရှိကာ တမဂ်တဖိုလ်ရအောင် တရားအားထုတ်ခြင်းကို အပြင်းအထန် ကြိုးပမ်းလာမည် ဖြစ်ပါသည်။

မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ရရှိရန် ဝိပဿနာ အားထုတ်ရာတွင်လည်း “ဗိုလ်ငါးပါး” သို့မဟုတ် အိန္ဒြေငါးပါး (သဒ္ဓါ၊ ပညာ၊ ဝီရိယ၊ သမာဓိ၊ သတိ) ညီညွတ်မျှတရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

၁။ သဒ္ဓါ လွန်ကဲပြီး ပညာမပါလျှင်: အကန်းယုံ ယုံကာ လမ်းလွဲတတ်ပါသည်။ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ၊ ဆရာစွဲများဖြစ်လာပြီး မိရိုးဖလာ အယူအမှားများကိုသာ ဆက်လက်ဖက်တွယ်ထားတတ်ပါသည်။

၂။ ပညာ လွန်ကဲပြီး သဒ္ဓါမပါလျှင်: စဉ်းစားဆင်ခြင်ရုံ၊ တွေးတောရုံ သက်သက်ဖြင့် ဉာဏ်မာယာများကာ တကယ်လက်တွေ့ တရားမရနိုင်ပါ။ ခန္ဓာအပေါ် ဉာဏ်မရောက်ဘဲ စာတွေ့အဆင့်တွင်သာ ရပ်တန့်နေတတ်ပါသည်။

ထို့ကြောင့် သံသရာမှ လွတ်မြောက်နိုင်သည်ဟူသော ယုံကြည်မှု (သဒ္ဓါဗိုလ်) နှင့် ခန္ဓာ၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သိမြင်သော (ပညာဗိုလ်) တို့ကို အချိုးညီညီ ချိန်ညှိရပါမည်။ ဤသို့ ချိန်ညှိနိုင်မှသာလျှင် ပထမမဂ်ဖြစ်သော သောတာပတ္တိမဂ်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ သောတာပန်အဆင့်သို့ ရောက်သွားသောအခါ ဒိဋ္ဌိနှင့် ဝိစိကိစ္ဆာတို့ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းသွားသဖြင့် မယုံမှားသင့်သည်ကို မယုံမှားတော့ဘဲ၊ သဒ္ဓါနှင့် ပညာသည် ပြီးပြည့်စုံစွာ ဟန်ချက်ညီသွားပြီ ဖြစ်ပါသည်။

နိဂုံး

ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာများနှင့် ရဟန်းသံဃာများ အနေဖြင့် သာသနာတော်ကို ဘာသာရေး ယုံကြည်မှုသက်သက်အဖြစ် လောကီအကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချနေခြင်း၊ ဆုတောင်းနေခြင်းများကို ရပ်တန်းက ရပ်ကြရပါမည်။ “သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေး” ဟူသော မြတ်စွာဘုရား၏ တစ်ခုတည်းသော ရည်ရွယ်ချက်ကို မြင်အောင် ကြည့်ရပါမည်။

ကိုယ်တိုင်လည်း ခန္ဓာကို ဝိဘဇ္ဇဝါဒနည်းဖြင့် စိစစ်ကာ အနတ္တကို သဘောပေါက်အောင် အားထုတ်ပါ။ သဒ္ဓါတရားကို ပညာဖြင့် ထိန်းကွပ်ပြီး၊ ပညာကို သဒ္ဓါဖြင့် အားဖြည့်ကာ ဗိုလ်ငါးပါး ညီညွတ်အောင် ကြိုးပမ်းပါ။ မျက်စိမှိတ် ယုံကြည်ခြင်းဟူသော မောဟအမှောင်မှ ရုန်းထွက်ပြီး၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သိမြင်သော ပညာဉာဏ်ဖြင့် မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ် ရရှိရေးကိုသာ အဓိကထား၍ အားထုတ်ကြပါရန် အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။