လူသားတွေဟာ နေ့စဉ်ဘဝမှာ လောကဓံ အတက်အကျတွေ၊ အခက်အခဲ ပြဿနာတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတဲ့အခါ မှီခိုအားထားရာ တစ်ခုကို အလိုအလျောက် ရှာဖွေတတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် များသောအားဖြင့်တော့ အကြောက်တရားနဲ့ လောဘကို အခြေခံပြီး ယတြာတွေ၊ အခမ်းအနားတွေ၊ အကျိုးအကြောင်း မဆီလျော်တဲ့ အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှုတွေဆိုတဲ့ ကိုးကွယ်မှုအလွဲတွေဆီကိုသာ ရောက်သွားတတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တမ်း သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်ဖို့နဲ့ ဘဝရဲ့ ပူလောင်မှုတွေကို လက်တွေ့ကျကျ အဆုံးသတ်ဖို့ဆိုရင် ဒီလို ကိုးကွယ်မှုအလွဲတွေကနေ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရုန်းထွက်ပြီး ရတနာစစ်ကိုသာ ရှာဖွေ မှီခိုအားထားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရတနာစစ်ဆိုတာ သံဃာရတနာ အစစ်အမှန်ဖြစ်တဲ့ အရိယာရဟန်းများကို ဆိုလိုတာပါ။ ခန္ဓာမှာ ပေါ်လာတဲ့ သိစိတ်ကို ဝိဉာဏ် သက်သက်အဖြစ် မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်ပြီး အရှိတရားကို သိမြင်နေတဲ့ အရိယာရဟန်းများကို မှီခိုအားထားခြင်းဟာ အလုံခြုံဆုံးသော ခိုလှုံရာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဒီနေရာမှာ အခက်အခဲတစ်ခု ရှိလာပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရား ပညတ်တော်မူခဲ့တဲ့ ဝိနည်းတော်အရ အရိယာရဟန်းတစ်ပါးဟာ မိမိကိုယ်တိုင် အရိယာဖြစ်ကြောင်းကို လူဝတ်ကြောင် (ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ) တွေနဲ့ သာမဏေတွေကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့် လုံးဝ မရှိပါဘူး။ ဝိနည်းကို လိုက်နာစောင့်ထိန်းရတဲ့အတွက် အရိယာရဟန်းကို ရှာဖွေ မှီခိုအားထားဖို့ဆိုတာ လက်တွေ့မှာ အလွန်ခက်ခဲတယ်လို့ ထင်ရပါတယ်။

သို့သော်လည်း အောက်ဖော်ပြပါ အချက်တွေကို သေချာစွာ အကဲခတ်ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့ ထိုရဟန်းဟာ အရိယာရဟန်း ဖြစ်နိုင်၊ မဖြစ်နိုင် ဆိုတာကို အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် ခွဲခြား စဉ်းစားနိုင်ပါတယ်။

၁။ ဝိနည်းကို အသက်နှင့်လဲ၍ စောင့်ရှောက်ခြင်း အရိယာရဟန်းဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရား သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဝိနည်းတော်ကို မိမိရဲ့ အသက်နဲ့လဲပြီး စောင့်ရှောက်တတ်သူ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ညစာစားခြင်း လုံးဝ မရှိပါဘူး။ ငွေကြေး ပိုက်ဆံ ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ သုံးစွဲခြင်း မပြုလုပ်ပါဘူး။ အင်္ကျီအသွင်ဆောင်တဲ့ အရာမျိုးတွေကို ဝတ်ဆင်လေ့ မရှိပါဘူး။ အပြင်ထွက်တဲ့အခါတိုင်း သင်္ကန်းကို သေသေချာချာ လက်ကတော့ထိုး ရုံတတ်ပြီး စည်းကမ်းကြီးမားတဲ့ ဝိနည်းဓိုရ်များအဖြစ် အမြဲတမ်း တွေ့မြင်ရတတ်ပါတယ်။

၂။ ဂတိ ကင်းရှင်းခြင်း (ဘက်လိုက်မှု ကင်းခြင်း) အရိယာရဟန်းများဟာ ဂတိ (ဘက်လိုက်မှု) လုံးဝ ကင်းရှင်းပါတယ်။ ကောင်းစေချင်တဲ့ ဆန္ဒကြောင့်ဖြစ်စေ၊ မကောင်းစေချင်တဲ့ ဆန္ဒကြောင့်ဖြစ်စေ ဘက်လိုက်ပြီး ဆုံးဖြတ်ခြင်းမျိုး မရှိပါဘူး။ ကောင်းစေချင်တဲ့ စေတနာနဲ့တောင်မှ အမှားကို အမှန်လို့ ပြောလေ့မရှိပါဘူး။ ဟို ဒကာ၊ ဒကာမကို တစ်မျိုးဆက်ဆံ၊ ဒီ ဒကာ၊ ဒကာမကို တစ်မျိုးဆက်ဆံဆိုတဲ့ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုမျိုး လုံးဝ မရှိဘဲ အားလုံးအပေါ် တပြေးညီ တရားနှင့်အညီသာ ဆက်ဆံတတ်ပါတယ်။

၃။ လောကဓံကို တည်ငြိမ်အေးချမ်းစွာ ရင်ဆိုင်နိုင်ခြင်း မည်သို့သော လောကဓံတရားတွေနဲ့ပဲ ကြုံတွေ့ရပါစေ စိတ်ပူပန်မှု၊ တုန်လှုပ်မှု အပြင်းအထန် မရှိပါဘူး။ ခန္ဓာနဲ့ နာမ်ရုပ် ဖြစ်စဉ်ကို အနီးကပ် လေ့လာထားသူများ ဖြစ်တဲ့အတွက် အခက်အခဲ ပြဿနာများကြားမှာပင် အမြဲဆိုသလို တည်ငြိမ်အေးချမ်းနေတဲ့ စိတ်အခြေအနေကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြပါတယ်။

၄။ သံသရာလွတ်ကြောင်းကိုသာ ဟောကြားခြင်း ဒကာ၊ ဒကာမတွေ လာရောက် ဖူးမြော်တဲ့အခါ လောကီ ကြီးပွားရေး၊ စီးပွားရေး တိုးတက်ဖို့ ကိစ္စမျိုးတွေကို ဟောပြောလေ့ မရှိပါဘူး။ အဲဒီအစား မမြဲတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးအပေါ် ရွံမုန်းငြီးငွေ့လာစေဖို့နဲ့ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ဖို့ ကိစ္စရပ်တွေကိုသာ အဓိကထားပြီး လမ်းညွှန် ဟောကြားတတ်ပါတယ်။

၅။ လောကီရေးရာများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှု အနည်းဆုံးဖြစ်ခြင်း လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး စတဲ့ ပြင်ပ လောကီရေးရာ ကိစ္စရပ်တွေမှာ ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ခြင်း၊ ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းမျိုး အလွန် နည်းပါးပါတယ်။ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် အလုပ်ကိုသာ အဓိကထားပြီး ဆောင်ရွက်နေသူများ ဖြစ်လို့ လောကီ ရှုပ်ထွေးမှုတွေကနေ ကင်းဝေးအောင် နေထိုင်ကြပါတယ်။

၆။ ဣဿာ၊ မစ္ဆရိယ လုံးဝ ကင်းစင်ခြင်း အရိယာများရဲ့ သန္တာန်မှာ ဣဿာ (မနာလိုခြင်း) နဲ့ မစ္ဆရိယ (ဝန်တိုခြင်း) တို့ လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် တစ်ပါးသော မည်သူ့အပေါ်တွင်မှ အောင်မြင်မှုကို မနာလိုခြင်း၊ မိမိပိုင်ဆိုင်ရာကို ဝန်တိုခြင်းဆိုတဲ့ စိတ်အခြေအနေမျိုးတွေကို လုံးဝ တွေ့ရမည် မဟုတ်ပါဘူး။

၇။ အတ္တ (Ego) ပြဿနာများ အနည်းဆုံးဖြစ်ခြင်း “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲ (ဒိဋ္ဌိ) ကို ဖယ်ရှားထားနိုင်သူများ ဖြစ်တဲ့အတွက် အတ္တ (Ego) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ပြဿနာတွေ အနည်းဆုံးဆိုတဲ့ အခြေအနေမှာ ရှိနေပါတယ်။ မိမိကိုယ်ကို ရှေ့တန်းတင်ခြင်း၊ မာနထောင်လွှားခြင်းများ မရှိဘဲ အရှိတရားကို အရှိတိုင်း တည်ငြိမ်စွာ လက်ခံကျင့်သုံးနေသူများ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအချက်တွေကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းပြီး အကဲခတ်ကြည့်မယ်ဆိုရင် မိမိတို့ နေ့စဉ် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်နေတဲ့ ရဟန်းသံဃာများထဲကနေ ရတနာစစ်ကို အကြမ်းဖျဉ်း ခွဲခြား သိမြင်နိုင်ပါတယ်။ ကိုးကွယ်မှုအလွဲတွေ နောက်ကို လိုက်နေမယ့်အစား၊ ဤကဲ့သို့သော သဘာဝလက္ခဏာရပ်များနှင့် ပြည့်စုံသည့် ရဟန်းများကို ရှာဖွေပြီး ဉာဏ်ပါသော ထောက်ပံ့မှုဖြင့် ပံ့ပိုးခြင်းသည်သာလျှင် ဗုဒ္ဓအဆုံးအမများ အမှန်တကယ် အဓွန့်ရှည်ရေးအတွက် အခိုင်မာဆုံးသော အုတ်မြစ် ဖြစ်ပါတယ်။ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ဤရတနာစစ်များကို မှီခိုအားထားရင်း အချိန်မရွေး နေရာမရွေး စိတ္တာနုပဿနာ ကျင့်စဉ်ဖြင့် လွတ်မြောက်ရေး ခရီးကို ဖြောင့်တန်းစွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။