လောကကြီးထဲမှာ မှီတင်းနေထိုင်ကြတဲ့ လူသားတွေ၊ ရဟန်းသံဃာတွေကို ကြည့်လိုက်ရင် အပြင်ပန်း အသွင်အပြင်အားဖြင့်တော့ အားလုံးဟာ တူညီတဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ဖွဲ့စည်းပုံတွေနဲ့ပဲ ရပ်တည်နေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဆင့်အတန်းနဲ့ အရှိတရားကို သိမြင်တဲ့ ဉာဏ်အဆင့်မှာတော့ ပုထုဇဉ်နဲ့ အရိယာ ဆိုပြီး ကြီးမားတဲ့ ကွာခြားချက်ကြီး ရှိနေပါတယ်။ ဒီကွာခြားချက်ကို တန်ခိုးပြာဋိဟာတွေ၊ ထူးခြားတဲ့ အလင်းရောင်တွေနဲ့ တိုင်းတာလို့ မရပါဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ နာမ်ရုပ်ဖြစ်စဉ်တွေအပေါ် တုံ့ပြန်ပုံကို ကြည့်ပြီး သဘာဝကျကျ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ခွဲခြား သိမြင်နိုင်ပါတယ်။

သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) အပေါ် တုံ့ပြန်ပုံ ကွာခြားခြင်း

ပုထုဇဉ်နဲ့ အရိယာတို့ရဲ့ အဓိက အကျဆုံး ကွာခြားချက်ဟာ အာရုံတစ်ခုခုနဲ့ တိုက်မိတဲ့အခါ ပေါ်လာတဲ့ “သိစိတ်” အပေါ်မှာ ထားရှိတဲ့ အမြင်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ မျက်စိက မြင်လိုက်တဲ့အခါ၊ နားက ကြားလိုက်တဲ့အခါ ချက်ချင်းဆိုသလို သိစိတ်လေးတွေ ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ သိစိတ် ဆိုတာ ဝိဉာဏ် ပါပဲ။

ပုထုဇဉ်တစ်ယောက်ဟာ အဲဒီ ဝိဉာဏ်လေး ပေါ်လာတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် “ငါ မြင်တယ်”၊ “ငါ ကြားတယ်”၊ “ငါ ခံစားရတယ်” ဆိုပြီး “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်း (ဒိဋ္ဌိ) နဲ့ ချက်ချင်း ဖမ်းဆုပ်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ ဝိဉာဏ်ရဲ့ လှည့်စားမှုနောက်ကို အလိုလို မျောပါသွားပြီး လိုချင်တပ်မက်တဲ့ လောဘ၊ မကျေနပ်တဲ့ ဒေါသ တွေကို ဆက်တိုက် ဖန်တီးတော့တာပါပဲ။ သိစိတ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မမြင်တဲ့အတွက်၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ သဘာဝတရားသက်သက်ကို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါအနေနဲ့ အခိုင်အမာ ယူဆလိုက်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပုထုဇဉ်တို့ရဲ့ သဘာဝပါ။

အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များကတော့ အဲဒီလို မဟုတ်တော့ပါဘူး။ အာရုံနဲ့ တိုက်မိလို့ သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) ပေါ်လာတဲ့အခါ၊ အဲဒီ ဝိဉာဏ်ရဲ့ လျင်မြန်လှတဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို ဝိဉာဏ်ဆိုတာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ချုပ်ပျောက်သွားတဲ့ သဘာဝတရား သက်သက်ပဲ ဆိုတာကို ဆင်ခြင်းစရာမလိုပဲ သိရှိနေပါတယ်။ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်း က အလိုလို ဖြစ်လာခြင်းမရှိပဲ၊ အရှိကိုအရှိတိုင်း တည်ငြိမ်စွာ လက်ခံရှုနေပြီးသားဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် အသိနဲ့ နေထိုင်ခြင်းဟာ အရိယာတို့ရဲ့ သဘာဝပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

လောကဓံနှင့် ရင်ဆိုင်ရချိန်တွင် ကွာခြားခြင်း

လောကဓံ အတက်အကျတွေနဲ့ ကြုံတွေ့ရတဲ့အခါမှာလည်း ပုထုဇဉ်နဲ့ အရိယာတို့ရဲ့ ကွာခြားချက်ဟာ အလွန် ထင်ရှားပါတယ်။ ပုထုဇဉ်တွေဟာ ကိုယ့်အလိုတိုင်း မဖြစ်တဲ့ အခြေအနေတွေနဲ့ ကြုံလာတဲ့အခါ ပြင်းထန်စွာ တုန်လှုပ်ကြပါတယ်။ ပူဆွေးသောက ရောက်ကြပါတယ်။

အရိယာများကတော့ “အနတ္တ” သဘောကို အမှန်တကယ် ကိုယ်တွေ့ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမြင်ထားပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အများစု ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်နေကြသလို “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ မဟုတ်ပါဘူး။ အရိယာတွေအတွက်ကတော့ အနတ္တဆိုတာ ပြောင်းလဲနေတဲ့ လောကဓံရဲ့ ရိုက်ခတ်မှုတွေအောက်မှာ တုန်လှုပ်မှုကင်းကင်းနဲ့ ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်တဲ့ အကြီးမားဆုံးသော ခွန်အားတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်အလိုတိုင်း မဖြစ်တဲ့ သဘာဝတရားတွေကို ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်ထားတဲ့အတွက်၊ ပြဿနာတွေကို ဒေါသနဲ့ မတုံ့ပြန်တော့ဘဲ အေးချမ်းတည်ငြိမ်စွာ ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း ရှိကြပါတယ်။ ဒါဟာ ဒိဋ္ဌိနဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာ ကင်းစင်သွားတဲ့ အရိယာတို့ရဲ့ မတုန်လှုပ်တဲ့ စိတ်အခြေအနေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အကူးအပြောင်းကို ဖန်တီးခြင်း

ပုထုဇဉ်ဘဝကနေ အရိယာဘဝကို ကူးပြောင်းဖို့ဆိုတာ အလိုအလျောက် ဖြစ်လာတဲ့ ကိစ္စမဟုတ်သလို၊ ဆုတောင်းနေရုံနဲ့လည်း ရနိုင်တဲ့အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ လက်တွေ့ စိတ္တာနုပဿနာ ကျင့်စဉ်နဲ့အတူ ခိုင်မာတဲ့ အင်အားစုတွေကို လက်နက်သဖွယ် ကိုင်စွဲဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အဲဒီ အင်အားစုတွေကတော့ အဓိပတိတရားလေးပါး (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

• ဆန္ဒာဓိပတိ – သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အမှန်တကယ် လွတ်မြောက်လိုစိတ် အပြည့်အဝ ရှိရပါမယ်။

• ဝီရိယာဓိပတိ – အပျင်းထူမှု၊ တွေဝေမှုတွေကို နေ့စဉ် တွန်းလှန်ပြီး နေရာမရွေး၊ အချိန်မရွေး ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် အလုပ်ကို မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လနဲ့ အားထုတ်ရပါမယ်။

• စိတ္တာဓိပတိ – ပြင်ပ အာရုံတွေ၊ အခက်အခဲတွေကြောင့် ယိမ်းယိုင်မသွားတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားကို တည်ဆောက်ရပါမယ်။

• ဝီမံသာဓိပတိ – မိမိရဲ့ တရားအားထုတ်မှု အတွေ့အကြုံတွေ၊ နာမ်ရုပ်ရဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေကို ဉာဏ်နဲ့ အမြဲတမ်း စစ်ဆေး လေ့လာနေရပါမယ်။

ဒီအဓိပတိတရားလေးပါးနဲ့သာ ပြည့်စုံမယ်ဆိုရင် နေ့စဉ်ဘဝမှာ အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှုတွေ၊ ယတြာနဲ့ အခမ်းအနားတွေနောက်ကို လိုက်နေတဲ့ အလေ့အထတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ စွန့်ခွာနိုင်ပါလိမ့်မယ်။ သံသယ (ဝိစိကိစ္ဆာ) ဝင်လာတိုင်း သူတစ်ပါးကို မေးနေမယ့်အစား၊ မိမိခန္ဓာကို တိုက်ရိုက် လေ့လာပြီး အဖြေရှာနိုင်တဲ့ သတ္တိတွေ ပေါ်ပေါက်လာပါလိမ့်မယ်။

နိဂုံး

ပုထုဇဉ်နဲ့ အရိယာတို့ရဲ့ ကွာခြားချက်ဆိုတာ သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) ရဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို သိရှိမှုပုံစံ ကွာခြာ်းခြင်းဆိုတဲ့ သဘာဝတရားအပေါ်မှာပဲ အပြည့်အဝ မူတည်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် နေ့စဉ် သွားရင်းလာရင်း၊ လုပ်ငန်းခွင်မှာ အလုပ်လုပ်ရင်း ပေါ်လာသမျှ စိတ်တွေကို အရှိကိုအရှိတိုင်း လက်ခံရှုမှတ်ပါ။ သိစိတ် ပေါ်လာတိုင်း ဒါဟာ ဝိဉာဏ် သက်သက်ပါလားလို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းလေ့လာပါ။ ရဟန်း အရိယာများ သိန်းနဲ့ချီ ပေါ်ထွန်းရေးအတွက် မှန်ကန်သော ဉာဏ်ပါသည့် ထောက်ပံ့မှုများဖြင့် ပံ့ပိုးရင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ပုထုဇဉ်ဘဝမှသည် အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိအောင် စိတ္တာနုပဿနာ ကျင့်စဉ်ဖြင့် ခိုင်မာသော ခြေလှမ်းများ လှမ်းကြပါစို့။