အရှင်ဘုရားတို့ သာသနာ့ဘောင်ကို စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်မှာ သင်္ကန်းတောင်းခဲ့တဲ့ စကားရပ်ကို နေ့စဉ် ပြန်လည် ဆင်ခြင်ကြည့်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲက လွတ်မြောက်လို၍ ဆိုတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ကတိကဝတ်နဲ့ သင်္ကန်းကို တောင်းယူခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ စာချ၊ စာသင် စတဲ့ ကိစ္စတွေကြားမှာ ဒီကတိကဝတ်ကို တကယ်ပဲ အသက်သွင်းနေသလား၊ သံသရာကနေ အမှန်တကယ် လွတ်မြောက်ချင်တဲ့ ဆန္ဒ ပြင်းပြနေသေးရဲ့လား ဆိုတာကို နေ့စဉ် စစ်ဆေးရပါမယ်။

ယနေ့ခေတ် သာသနာ့ဘောင်မှာ အများဆုံး တွေ့နေရတာက စာပေသင်ကြားခြင်း (ပရိယတ္တိ) သက်သက်နဲ့ပဲ သံသရာက လွတ်မြောက်တော့မလို၊ တာဝန်ကျေပြီလိုလို ယူဆနေကြတဲ့ အလေ့အထကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ပိဋကတ်သုံးပုံကို အာဂုံဆောင်နိုင်တာ၊ အဘိဓမ္မာ သဘောတရားတွေကို အလွတ်ရွတ်ဆိုနိုင်တာ၊ ရုပ်နာမ်ရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံတွေကို စာအုပ်ထဲကနေ ဖတ်မှတ်ပြီး အတိအကျ ရှင်းပြနိုင်တာတွေဟာ အင်မတန် ကောင်းမွန်တဲ့ ကိစ္စတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် စဉ်းစားကြည့်ပါ၊ စာအုပ်ထဲက ရထားတဲ့ အသိ (သညာသိ) သက်သက်က အရှင်ဘုရားတို့ကို သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ တကယ်ပဲ ကယ်တင်နိုင်ပါသလား။

မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင်က သာသနာ့ဘောင်မှာ ရည်ရွယ်ချက် နှစ်မျိုး ခွင့်ပြုခဲ့တယ်ဆိုရင် သင်္ကန်းတောင်းတဲ့အခါမှာလည်း စာပေသင်ကြားဖို့ (ဂန္ထဓုရ) အတွက် သင်္ကန်းတောင်းရယ်၊ ဝိပဿနာအလုပ် အားထုတ်ဖို့အတွက် သင်္ကန်းတောင်းရယ် ဆိုပြီး နှစ်မျိုး ရှိရမှာပါ။ ဒါပေမယ့် လက်တွေ့မှာ သင်္ကန်းတောင်းက တစ်ခုတည်းပဲ ရှိပြီး၊ အဲဒါဟာ သံသရာက လွတ်မြောက်ဖို့အတွက်သာ တောင်းဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ “ဂန္ထဓုရ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရားဟော ပါဠိတော်စစ်စစ်မှာ လုံးဝမပါဘဲ၊ ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာမှာသာ ၁၅ ကြိမ်တိတိ ပါဝင်နေတဲ့ စကားလုံးသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် စာပေသင်ကြားခြင်း သက်သက်နဲ့ အချိန်ကုန်နေတာဟာ မိမိရဲ့ မူလကတိကဝတ်ကို သွေဖည်နေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

စာအုပ်ထဲက အသိ (သညာသိ) ၏ ကန့်သတ်ချက်များ

စာအုပ်ထဲက ရတဲ့ အသိဆိုတာဟာ တကယ်တော့ ပညတ်တွေ နောက်ကို လိုက်နေတာ သက်သက်ပါပဲ။ ဥပမာ – အဘိဓမ္မာစာပေတွေမှာ “ဒေါသမူးလစိတ်” လို့ ကျက်မှတ်ထားပေမယ့်၊ တကယ့် လက်တွေ့ ကိုယ့်သန္တာန်မှာ ဒေါသထွက်စရာ အာရုံနဲ့ ကြုံလာတဲ့အခါ အဲဒီစာအုပ်ထဲက အသိက ချက်ချင်း ဝင်မလာပါဘူး။ အဲဒီအစား “ငါ ဒေါသထွက်နေတယ်၊ ငါ မကျေနပ်ဘူး” ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ငါဆိုတဲ့ အစွဲ) ကသာ ချက်ချင်း နေရာယူသွားပါတယ်။ စာအုပ်ထဲမှာ “အနတ္တ” လို့ ဘယ်လောက်ပဲ ကျက်မှတ်ထားပါစေ၊ လက်တွေ့ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်တဲ့အခါမှာ “ငါ” ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ အနေနဲ့ပဲ တုံ့ပြန်နေမိတာဟာ စာအုပ်ထဲက အသိရဲ့ အကြီးမားဆုံး အားနည်းချက်ပါပဲ။

ပုထုဇဉ်ဘဝဆိုတာ အင်မတန် ကြောက်ဖို့ကောင်းပါတယ်။ ဝိနည်းတွေကို ဘယ်လောက်ပဲ လိုက်နာနေပါစေ၊ စာပေတွေ ဘယ်လောက်ပဲ တတ်ကျွမ်းနေပါစေ၊ သဒ္ဓါတရားတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ရှိနေပါစေ၊ ပုထုဇဉ်မှန်သမျှဟာ အပါယ်လေးပါးကို ပရမ်းပတာ ကျရောက်တတ်တဲ့ ဘေးအမြဲသင့်နေပါတယ်။ သံဃာရတနာ ဆိုတာဟာလည်း ပုထုဇဉ်ရဟန်းတွေကို ရည်ညွှန်းတာ မဟုတ်ဘဲ၊ သောတာပန်မှစ၍ ရဟန္တာအထိ ရှိသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ရှစ်ယောက် အစုအပေါင်းကိုသာ သံဃာရတနာလို့ ခေါ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ စာပေသင်ကြားခြင်း သက်သက်ဖြင့် ပုထုဇဉ်ဘဝမှ မလွတ်မြောက်နိုင်ပါဘူး။

ခန္ဓာကပေးတဲ့ အသိ (ပညာသိ) သို့ ကူးပြောင်းခြင်း

သံသရာကနေ တကယ်လွတ်မြောက်ချင်တယ်ဆိုရင်တော့ စာအုပ်ထဲက အသိ (သညာသိ) ကို ဘေးဖယ်ထားပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်မှာ တိုက်ရိုက် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အရှိတရားကို မျက်ခြည်မပြတ် လေ့လာတဲ့ ဝိပဿနာအလုပ်ကို လုပ်ရပါမယ်။ ဒါကို ခန္ဓာကပေးတဲ့ အသိ (ပညာသိ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာအလုပ်ဆိုတာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားတဲ့ အခမ်းအနားတွေ၊ ယတြာတွေ၊ အယူအစွဲတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ မိမိခန္ဓာမှာ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ရုပ်တရားနဲ့ သိစိတ်ဖြစ်တဲ့ ဝိဉာဏ် တို့ရဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို တိုက်ရိုက် လေ့လာခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သိစိတ် ဆိုတာ ဝိဉာဏ် ဖြစ်ပါတယ်။ မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်လို့ မြင်သိစိတ် ပေါ်လာတယ်၊ နားနဲ့ အသံ တိုက်လို့ ကြားသိစိတ် ပေါ်လာတယ်၊ ဒီသိစိတ် (ဝိဉာဏ်) ကလေးတွေဟာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ ချက်ချင်း ပျက်သွားတဲ့ အနိစ္စ သဘောတရားတွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။

စိတ္တာနုပဿနာ (စိတ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း) ကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးတဲ့အခါမှာ အများဆုံး မှားယွင်းတတ်တာက စိတ်ကို ကောင်းအောင် လုပ်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း၊ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် လုပ်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း၊ သို့မဟုတ် စိတ်ကို ပြင်ဖို့ ကြိုးစားခြင်းပါပဲ။ စိတ်ကို ပြင်ဖို့ ကြိုးစားခြင်းဟာ တကယ်တော့ ငါ ဆိုတဲ့ အစွဲ၊ အတ္တရဲ့ လက်ချက်သာ ဖြစ်ပြီး သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို ပိုမို ကြီးထွားလာစေပါတယ်။

အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျင့်သုံးရမှာက စိတ်ကို ပြင်ဖို့ မကြိုးစားဘဲ၊ စိတ်ရဲ့ သဘာဝ ဖြစ်တဲ့ ဖြစ်ခြင်းနဲ့ ပျက်ခြင်း (အနိစ္စ) သဘောကို သိဖို့ပဲ လုပ်ရပါမယ်။ လောဘစိတ် ပေါ်လာရင် လောဘစိတ် ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတယ်လို့ သိရမယ်။ ဒေါသစိတ် ပေါ်လာရင် ဒေါသစိတ် ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတယ်လို့ သိရမယ်။ ဒီလို သိနေတဲ့ အချိန်မှာ “ငါ ဒေါသထွက်နေတယ်” လို့ ပညတ်မတပ်ဘဲ၊ “ဪ… ဒေါသစိတ် ပေါ်လာပါလား” လို့ ရုပ်နဲ့ နာမ် ဆိုတဲ့ အရှိတရားကိုသာ အရှိအတိုင်း မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။ စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာသမျှ စိတ်အခြေအနေ အားလုံးကို ဘက်မလိုက်ဘဲ ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို ကြည့်နေရုံ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဧည့်သည်က တာရှည်မနေပါဘူး၊ သူသွားချင်တဲ့အချိန် သွားမှာပါပဲ။

အနတ္တအမြင်နှင့် အဓိပတိတရားလေးပါး

ဒီလို ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်သဘာဝတွေကို မျက်ခြည်မပြတ် လေ့လာပါများလာတဲ့အခါ၊ အရာရာဟာ တည်တံ့မှုမရှိတဲ့ ဒုက္ခသဘော၊ ကိုယ်ပိုင်ဆိုင်တာ ဘာတစ်ခုမှ မရှိတဲ့ အနတ္တသဘောကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်လာပါလိမ့်မယ်。 ဒီနေရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်ကတော့ တရားအားထုတ်စဉ် ခန္ဓာကို အနတ္တလို့ ရှုမြင်ရာမှာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို လုံးဝ ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။ အနတ္တ ဆိုတာ အတ္တ မရှိခြင်း၊ ငါ၊ သူတပါး၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဆိုတာ လုံးဝ မရှိခြင်းကို ဆိုလိုတာပါ။ မဂ်ဖိုလ်ရမှုဆိုတာ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါရဲ့ အစွမ်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအကျိုး ညီညွတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရတဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ထို့ကြောင့် လွတ်မြောက်မှု ပန်းတိုင်သို့ ရောက်ရှိရန် အောက်ပါ အဓိပတိတရားလေးပါးကို မဖြစ်မနေ အသုံးချရပါမည်။

၁။ ဆန္ဒ (ပြင်းပြသော လိုလားချက်): သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အမှန်တကယ် လွတ်မြောက်လိုစိတ်၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို မရရအောင် ယူမည်ဆိုသည့် ပြင်းပြသော ဆန္ဒကို အမြဲတစေ မွေးမြူထားရပါမည်။ စာပေသင်ကြားခြင်းဖြင့် နေထိုင်ခွင့်ရှိသည်ဆိုသော အယူအဆဟောင်းများကို စွန့်လွှတ်ကာ လက်တွေ့ကျင့်စဉ်ကိုသာ လိုလားရပါမည်။

၂။ ဝီရိယ (မဆုတ်မနစ်သော အားထုတ်မှု): ဆန္ဒရှိရုံဖြင့် ရပ်တန့်မနေဘဲ၊ စိတ်ကို စောင့်ကြည့်ရာတွင် မပျင်းမရိဘဲ မလျော့သော ဇွဲလုံ့လဖြင့် လက်တွေ့ ကြိုးစားအားထုတ်ရပါမည်။

၃။ စိတ္တ (စူးစိုက်သော စိတ်): မိမိအားထုတ်နေသော ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံပေါ်တွင် စိတ်ကို အပြည့်အဝ နစ်မြှုပ်ထားပြီး၊ ပြင်ပအာရုံများ နောက်သို့ ပါမသွားစေရန် စနစ်တကျ ထိန်းကျောင်းရပါမည်။ ဝိဉာဏ်၏ ဖြစ်ပျက်မှုကိုသာ အာရုံစိုက်ထားရပါမည်။

၄။ ဝီမံသာ (ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း): မိမိ၏ အားထုတ်မှု မှန်ကန်မှု ရှိ/မရှိ နှင့် ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ပျက်ကို အမှန်တကယ် မြင်/မမြင် ကို ဉာဏ်ဖြင့် အစဉ်အမြဲ စစ်ဆေး ဆင်ခြင်ရပါမည်။

ဤအဓိပတိတရားလေးပါး ဟူသော အကြောင်းတရားများကို ဖြည့်ဆည်းပေးလိုက်ပါက သောတာပတ္တိမဂ် ဆိုသည့် အကျိုးတရားသည် မလွဲမသွေ ပေါ်ပေါက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အကြွေးကင်းစင်ရေးနှင့် တကယ့်လွတ်မြောက်မှု

အရှင်ဘုရားတို့ နေ့စဉ် ဘုန်းပေးသုံးဆောင်နေတဲ့ ဆွမ်း၊ သင်္ကန်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး ဆိုတာတွေဟာ ဒကာ၊ ဒကာမတွေက မြတ်စွာဘုရားကို ယုံကြည်ပြီး မြတ်စွာဘုရားအလိုကျ သံသရာလွတ်ကြောင်း လုပ်မယ့်သူတွေအဖြစ် ယုံကြည်လှူဒါန်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဘုန်းကြီးတွေ စားသမျှ နေသမျှ ဝတ်သမျှဟာ မြတ်စွာဘုရားဆီက ချေးယူစားသောက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအကြွေး ဘယ်အချိန်မှာ ကျေသလဲဆိုရင် သံသရာက လွတ်အောင် တရားအားထုတ်ပြီး အနည်းဆုံး သောတာပန် အစရှိတဲ့ အရိယာဘဝကို ရောက်တဲ့အခါမှသာ ကျေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍ သံသရာက လွတ်ဖို့၊ တရားအားထုတ်ဖို့ စိတ်ကူးမရှိဘဲ စာကျက်တဲ့ အလုပ်လောက်နဲ့ပဲ အပူဇော်ခံနေမယ်ဆိုရင် အကြွေးယူထားပြီး ပြန်ဆပ်ဖို့ စိတ်ကူးမရှိတဲ့ လူယုတ်မာ လို့ မြတ်စွာဘုရားက သတ်မှတ်ပါတယ်။

စာအုပ်ထဲက အသိ (သညာသိ) ဟာ အရှင်ဘုရားတို့ကို တကယ့် လွတ်မြောက်မှုဆီ ခေါ်မသွားနိုင်ပါဘူး။ ခန္ဓာကပေးတဲ့ အသိ၊ ရုပ်နဲ့ ဝိဉာဏ်တို့ရဲ့ ဖြစ်ပျက်ကို တိုက်ရိုက် လေ့လာတဲ့ ဉာဏ်အမြင်ကသာလျှင် အတ္တဒိဋ္ဌိ (ငါဆိုတဲ့ အစွဲ) ကို ခွာချပေးနိုင်ပြီး၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်စေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ယနေ့ခေတ် သာသနာတော်မှာ စစ်မှန်တဲ့ ရဟန်းတစ်ပါးအဖြစ် ရပ်တည်လိုတယ်၊ ကိုရင်ဘဝက ပေးခဲ့တဲ့ ကတိကို အမှန်တကယ် ပြန်ဆပ်လိုတယ်ဆိုရင်တော့ စာပေသင်ကြားခြင်းဟူသော လမ်းလွှဲတွင် အချိန်ကုန်မခံဘဲ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာအလုပ်ကို ယနေ့ပဲ စတင်လိုက်ပါ။ မဆုတ်မနစ်တဲ့ ဝီရိယနဲ့ အဓိပတိတရားလေးပါးကို လက်ကိုင်ထားပြီး ကြိုးစားသွားမယ်ဆိုရင်တော့၊ အရှင်ဘုရားတို့ကိုယ်တိုင် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရုံသာမက၊ သံဃာရတနာ အစစ်အမှန်ဖြစ်တဲ့ အရိယာ ရဟန်းတော်များ သိန်းနှင့်ချီ ပေါ်ထွန်းလာရေးဆိုတဲ့ ကြီးမြတ်လှတဲ့ သာသနာ့အကျိုးကိုပါ အပြည့်အဝ သယ်ပိုးနိုင်မှာ အသေအချာပဲ ဖြစ်ပါတော့တယ်။