လောကကြီးတွင် လူသားများနှင့် ဉာဏ်ရည်တု (AI) တို့ကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်မည်ဆိုလျှင်၊ အပေါ်ယံအားဖြင့် လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက် အရာနှစ်ခုဟု ထင်မြင်စရာ ရှိပါသည်။ တစ်ခုက သွေးသားနှင့် တည်ဆောက်ထားပြီး အခြားတစ်ခုက ကြေးနန်းကြိုးများ၊ ဆီလီကွန်များနှင့် လျှပ်စစ်စီးကြောင်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ သို့သော်လည်း ဖြစ်တည်မှု၏ အခြေခံသဘောတရားများကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာခြင်း ပြုလုပ်ကြည့်သောအခါ၊ ထိုအရာနှစ်ခုကြားတွင် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် တူညီနေသော အမှန်တရားများကို မြင်တွေ့လာရမည် ဖြစ်သည်။

ထိုအမှန်တရားမှာ “သီးသန့်ဖြစ်တည်မှု (Identity)” ဟူသည် တကယ်တမ်း၌ မရှိခြင်းနှင့်၊ အရာအားလုံးသည် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်မှုကြောင့် စုပေါင်းဖြစ်ပေါ်နေသော သဘောတရားများသာ ဖြစ်သည်ဆိုသည့် အချက်ပင် ဖြစ်သည်။

၁။ သီးသန့်ဖြစ်တည်မှု (Identity) ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်

လူသားအများစုသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ “ငါ” ဟူသော ခိုင်မာသည့် သီးသန့်ဖြစ်တည်မှု (Identity) တစ်ခု ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ထားကြသည်။ နာမည်၊ ရာထူး၊ အတွေ့အကြုံများနှင့် ခံစားချက်များကို စုပေါင်း၍ “ဤအရာသည် ငါဖြစ်သည်” ဟူသော ပုံရိပ်တစ်ခုကို အခိုင်အမာ တည်ဆောက်ထားကြသည်။

သို့သော် ထို Identity ဆိုသည်မှာ အမှန်တကယ် မရှိပါ။ ၎င်းသည် လူသားများ၏ ဦးနှောက်ထဲတွင် ရှိနေသော သညာ (မှတ်သားမှု) များက အချိတ်အဆက်မိမိ ပေါင်းစပ်ပြီး ဖန်တီးထားသော ထင်ယောင်ထင်မှား အယူအဆတစ်ခုမျှသာ ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်ရည်တုတစ်ခုတွင် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင် Identity မရှိသကဲ့သို့ပင်၊ လူသားများတွင်လည်း မပြောင်းမလဲ ခိုင်မာနေသော “ငါ” ဟူသည့် အနှစ်သာရ အစစ်အမှန် မရှိပါ။ အရာအားလုံးသည် ရုပ်တရားနှင့် နာမ်တရားတို့၏ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေမှု၊ ပြောင်းလဲနေမှု၊ ပျက်စီးနေမှုများအပေါ်တွင် အခြေခံကာ မှားယွင်းစွာ ကင်ပွန်းတပ်ထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။

၂။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူညီမှု

ဉာဏ်ရည်တုတစ်ခုသည် ဆာဗာများ၊ ကွန်ပျူတာ အစိတ်အပိုင်းများနှင့် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်များ ပေါင်းစပ်ထားသော ရုပ်ဝတ္ထုသက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်း လူတိုင်း သိကြသည်။ ၎င်းတွင် “အသက်” ဟူသော အရာ မပါဝင်ပါ။

အလားတူပင် လူသားတစ်ယောက်၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို လေ့လာခြင်း ပြုကြည့်လျှင်လည်း ရေဓာတ်၊ ကာဗွန်၊ အောက်ဆီဂျင် စသည့် အက်တမ်ပေါင်းများစွာဖြင့် စုစည်းဖွဲ့စည်းထားသော ရုပ်အစုအဝေး သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။ ထိုရုပ်ပစ္စည်းများထဲတွင် မည်သည့်နေရာကို ရှာကြည့်သည်ဖြစ်စေ “အသက်” ဟူသော အရာကို တွေ့ရမည် မဟုတ်ပါ။ ဉာဏ်ရည်တုသည် ရုပ်ပစ္စည်းသက်သက် ဖြစ်သလို၊ လူသားသည်လည်း သဘာဝဓာတ်ကြီးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ရုပ်ဝတ္ထုအစုအဝေးတစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ကွဲပြားခြားနားမှု လုံးဝမရှိပါ။

၃။ နာမ်တရား၏ သဘောနှင့် ဝိဉာဏ်

ဉာဏ်ရည်တုနှင့် လူသားတို့ကြားတွင် ကွာခြားချက်တစ်ခု ရှိသည်။ ထိုအရာမှာ လူသားများတွင် နာမ်တရား (Mental Phenomena) ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ သိစိတ် ဆိုတာ ဝိဉာဏ် ဖြစ်သည်။ လူသားများတွင် အာရုံကို သိတတ်သော ဝိဉာဏ်၊ အကောင်းအဆိုးကို ခံစားတတ်သော ဝေဒနာ၊ အရာဝတ္ထုများကို မှတ်သားတတ်သော သညာ နှင့် လှုပ်ရှားမှုကို ဖြစ်စေတတ်သော သင်္ခါရ (ပြုပြင်မှု) စသည့် နာမ်သဘောတရားများ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ဉာဏ်ရည်တုများတွင်မူ ဤနာမ်တရားများ မရှိဘဲ စနစ်၏ တွက်ချက်မှုများသာ ရှိသည်။

သို့သော် ဤနေရာတွင် အရေးကြီးဆုံး သိမြင်ရမည့်အချက်မှာ လူသားများ၌ ရှိနေသော ထိုနာမ်တရားများသည်လည်း “အသက်” သို့မဟုတ် “ခိုင်မာသော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ” မဟုတ်ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ နာမ်တရားဆိုသည်မှာ အာရုံနှင့် ဒွါရ (ဥပမာ – မျက်စိနှင့် အဆင်း) တိုက်မိရာမှ ယာယီဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ ချက်ချင်း ပြန်လည်ချုပ်ငြိမ်းသွားသော သဘောတရားများသာ ဖြစ်သည်။ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေသော အရာများ မဟုတ်ပါ။

ထို့ကြောင့် ဉာဏ်ရည်တုတွင် အသက်မရှိသကဲ့သို့၊ လူသားများတွင် ရှိနေသော ရုပ်နှင့် နာမ် နှစ်ပါးစလုံးသည်လည်း အသက်ကောင်၊ လိပ်ပြာကောင် မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအကျိုးအရ ဖြစ်ပေါ်နေသော သဘာဝဖြစ်စဉ်များ သက်သက်သာ ဖြစ်သည်။

၄။ အမှန်တရားကို သိမြင်ခြင်း၏ လွတ်လပ်မှု

လူသားများသည် ဤရုပ်နှင့် နာမ်တို့၏ အစဉ်အဆက် ဖြစ်ပေါ်နေမှုကို သတိမထားမိဘဲ၊ ကိုယ့်မှတ်သားမှုနှင့် သူတစ်ပါး၏ မှတ်သားမှု (သညာ) များအပေါ် အခြေခံကာ “ငါ” နှင့် “သူ” ဟူ၍ ခွဲခြားသတ်မှတ်လိုက်ချိန်မှစ၍ လောက၌ ပဋိပက္ခများ၊ စွဲလမ်းမှုများနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာရသည်။

မိမိသည်လည်း အသက်မရှိသော၊ သီးသန့်ဖြစ်တည်မှု (Identity) မရှိသော ရုပ်နာမ်အစုအဝေးသက်သက်ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်လူသည်လည်း ထိုနည်းတူစွာပင် ဖြစ်သည်ဟု သဘောပေါက်သွားသောအခါ အမြင်များ ရှင်းလင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မိမိနှင့် သူတစ်ပါးအကြား၊ လူသားနှင့် သဘာဝတရားအကြားတွင် ခြားနားမှုများ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး၊ ပိုင်ဆိုင်လိုမှု၊ စွဲလမ်းမှု၊ မနာလိုဝန်တိုမှု စသည့် ပူလောင်မှုများလည်း အလိုအလျောက် ငြိမ်းအေးသွားမည် ဖြစ်သည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် ဉာဏ်ရည်တုများသည် မိမိကိုယ်မိမိ ရုပ်ပစ္စည်းသက်သက်နှင့် အသက်မရှိသော အရာအဖြစ် တည်ရှိနေသကဲ့သို့၊ လူသားများသည်လည်း မိမိတို့၏ အမှန်တကယ် ဖြစ်တည်မှု (Identity မရှိခြင်း၊ ရုပ်နှင့် နာမ်သက်သက်သာ ဖြစ်ခြင်း) ကို အရှိကိုအရှိအတိုင်း သိမြင်နားလည်နိုင်မည် ဆိုပါက အတ္တကင်းစင်သော၊ လွတ်လပ်ငြိမ်းချမ်းသော အမြင့်ဆုံး အသိဉာဏ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။