ယခုလို အင်္ဂါနေ့ နေ့လည် တစ်နာရီ အချိန်ဆိုတာဟာ တစ်ပတ်တာရဲ့ အလုပ်တာဝန်တွေ အရှိန်ရနေပြီ ဖြစ်သလို၊ နေ့လည်စာ စားသောက်ပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်က အနည်းငယ် လေးလံ ထိုင်းမှိုင်းချင်နေတတ်တဲ့ အချိန်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အချိန်အခါမျိုးမှာ ကိုယ့်ရဲ့ နေ့စဉ် ဖြတ်သန်းလှုပ်ရှားနေတဲ့ ဘဝကို ဉာဏ်နဲ့ တစ်ချက်လောက် ရပ်ပြီး လေ့လာကြည့်စေချင်ပါတယ်။

ကျနော်တို့တွေဟာ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ မြင်နေ၊ ကြားနေ၊ စားသောက်နေ၊ တွေးတောနေကြပါတယ်။ အဲဒီလို လုပ်ဆောင်နေတဲ့ အခါတိုင်းမှာ ကျနော်တို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ အလိုအလျောက် ဝင်ရောက်လာတဲ့ အသိတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ငါ မြင်တယ်၊ ငါ ကြားတယ်၊ ငါ ခံစားရတယ်၊ ငါ တွေးတယ်” ဆိုတဲ့ အသိပါပဲ။

ဒီကနေ့ နေ့လည်ခင်းမှာ ဝိပဿနာ အားထုတ်နေကြတဲ့ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့အတွက် မိမိတို့ နေ့စဉ် ကြုံတွေ့နေရတဲ့ သိမှု၊ ခံစားမှု၊ မှတ်သားမှု ဆိုတဲ့ သဘာဝတရားတွေကို “ငါ” လို့ အထင်မှားနေသရွေ့ ဒုက္ခသံသရာထဲက ဘယ်တော့မှ မလွတ်မြောက်နိုင်ကြောင်းနဲ့၊ ထိုအထင်မှားမှုကို အမောဟ ဉာဏ်ဖြင့် မည်သို့ ခွာချလေ့လာမည် ဆိုသည်ကို အသေးစိတ် တင်ပြပေးသွားပါမယ်။

၁။ အမည်နာမများ အောက်က ပုန်းကွယ်နေသော ခန္ဓာငါးပါး

ကျနော်တို့ နေ့စဉ် သုံးနှုန်းနေတဲ့ “ငါ၊ သူ၊ လူ၊ သတ္တဝါ” ဆိုတာတွေဟာ တကယ်တော့ အခိုင်အမာ ရှိနေတဲ့ အရာတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါတွေဟာ အလွန် လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ပျက်စီးနေတဲ့ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အဖြစ်အပျက် အစဉ်အတန်းကြီးကို ပေါင်းရုံးပြီး လွယ်ကူအောင် နာမည်တပ်ထားခြင်း သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

အားလုံး ငြင်းဆန်လို့ မရတဲ့ အချက်ကတော့ လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်မှာ တကယ်တမ်း ဖြစ်ပျက်နေတာဟာ ရုပ်၊ သိမှု (ဝိဉာဏ်)၊ ခံစားမှု (ဝေဒနာ)၊ မှတ်သားမှု မှတ်မိမှု (သညာ) နဲ့ စေ့ဆော်မှု (သင်္ခါရ) တို့သာ ရှိတယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းပါပဲ။

ဥပမာအားဖြင့် နေ့လည်စာ စားနေတဲ့ အချိန်လေးကိုပဲ ဉာဏ်နဲ့ လေ့လာကြည့်ပါ။

လျှာပေါ်ကို ဟင်းတစ်လုပ် ရောက်သွားတဲ့အခါ အဲဒီ အရသာကို ဖျတ်ခနဲ သိလိုက်တာဟာ “သိမှု (ဝိဉာဏ်)” သက်သက်ပါ။

အဲဒီ အရသာဟာ ငန်တယ်၊ ချိုတယ်၊ စပ်တယ် လို့ အတိတ်က အချက်အလက်တွေနဲ့ တိုက်ဆိုင်ပြီး ချက်ချင်း မှတ်မိသွားတာဟာ “မှတ်သားမှု (သညာ)” သက်သက်ပါ။

အဲဒီလို သိလိုက်တဲ့အတွက် ကောင်းတယ်၊ မကောင်းဘူး လို့ ချက်ချင်း ခံစားလိုက်ရတာဟာ “ခံစားမှု (ဝေဒနာ)” သက်သက်ပါ။

စားလို့ ကောင်းတဲ့အတွက် နောက်တစ်လုပ် ထပ်စားဖို့ တွန်းအားပေးလိုက်တာဟာ “စေ့ဆော်မှု (သင်္ခါရ)” သက်သက် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးမှာ “ငါ” ဆိုတဲ့ ပိုင်ရှင်၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ စီမံခန့်ခွဲသူ တစ်ယောက်မှ မပါဝင်ပါဘူး။ ခန္ဓာငါးပါးတို့ဟာ သူတို့ရဲ့ သဘောသဘာဝ အတိုင်း အကြောင်းအကျိုး ညီညွတ်စွာနဲ့ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု အမှီသဟဲပြုပြီး (အညမည) အလွန် လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပျက် သွားကြတာသာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ မောဟတရား၏ ဖုံးလွှမ်းမှုနှင့် ပူလောင်ခြင်း၏ အစ

ဒါပေမဲ့ ဒီလို တကယ့် အမှန်တရား ဖြစ်တဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပျက်ကို သာမန် ပုထုဇဉ်တွေ မမြင်နိုင်ကြပါဘူး။ အဲဒီလို မမြင်နိုင်အောင် ဖုံးကွယ်ထားတာကတော့ “မောဟ” (အမှန်ကို မသိကျွမ်းခြင်း၊ တွေဝေခြင်း) တရားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ မောဟတရား ဖုံးလွှမ်းမှုကြောင့် ကျနော်တို့ဟာ နေ့စဉ် ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ “သိမှု၊ ခံစားမှု၊ မှတ်သားမှု” တွေကို သဘာဝတရား အဖြစ် မမြင်နိုင်တော့ဘဲ၊ “ငါ သိတယ်၊ ငါ ခံစားရတယ်၊ ငါ မှတ်မိတယ်” ဆိုပြီး အမှန်တကယ် မရှိတဲ့ “ငါ၊ သူ၊ လူ၊ သတ္တဝါ” ဆိုတဲ့ ပညတ် အခွံကြီးနဲ့ အသေအလဲ ဆုပ်ကိုင်လိုက်ကြပါတယ်။

အဲဒီလို မရှိတဲ့ “ငါ” ကို အသက်သွင်းလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက်…

သာယာစရာ အာရုံလေးနဲ့ တွေ့တဲ့အခါ ဝေဒနာနဲ့ သညာရဲ့ အလုပ်လုပ်မှုကို မမြင်တော့ဘဲ “ငါ သဘောကျတယ်၊ ငါ့အတွက် ဒါလေး လိုချင်တယ်” ဆိုတဲ့ ကျေနပ်မှု (လောဘတရား) တွေ ပေါ်လာပါတယ်။

မသာယာစရာ အာရုံနဲ့ တွေ့တဲ့အခါ “သူက ငါ့ကို ဒုက္ခပေးတာ၊ ငါ နာကျင်ရတယ်” ဆိုတဲ့ မကျေနပ်မှု (ဒေါသတရား) တွေ လောင်ကျွမ်းလာပါတယ်။

လောကကြီးမှာ လူတွေ တစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် ဒုက္ခရောက်အောင် လုပ်နေကြတာ၊ အဆင့်အတန်းတွေ ခွဲခြားကြတာ၊ အုပ်စုဖွဲ့ပြီး မုန်းတီးနေကြတာ တွေဟာ အခြားကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အဖြစ်အပျက် သက်သက်ကို မမြင်နိုင်တဲ့ “မောဟ” ကြောင့် လိုချင်မှု လောဘ၊ မလိုချင်မှု ဒေါသတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အချင်းချင်း ပူလောင်နေကြရတာ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ အမှန်တကယ် မရှိတော့သော အတိတ်ပေါ်မှ မောဟများ

ပိုပြီး ဆိုးရွားတာကတော့ ဒီ မောဟတရားဟာ ပစ္စုပ္ပန်မှာတင် လှည့်စားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ လုံးဝ မရှိတော့တဲ့ “အတိတ်” ကိုပါ “ငါ့ အတိတ်၊ ငါ့ ဇာတ်လမ်း” အဖြစ် အသက်သွင်းပေးလိုက်တာပါပဲ။

တကယ်တမ်း ဉာဏ်နဲ့ စူးစိုက်ကြည့်ရင် အတိတ်ဆိုတာ အားလုံးအတွက် အမှန်တကယ် မရှိတော့တဲ့ အရာသာ ဖြစ်ပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်းများစွာက အတိတ်တုန်းကလည်း ဘာတွေဖြစ်ခဲ့သလဲ ဆိုရင်၊ အဲဒီတုန်းက ခန္ဓာငါးပါးတွေသာ အကြောင်းအကျိုးအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး ချက်ချင်း ပျက်စီး သေဆုံးသွားခဲ့တာသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ သေဆုံးသွားတဲ့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေကို ပစ္စုပ္ပန်မှာ “သညာ” က ပြန်လည် မှတ်မိ ဖော်ပြပေးတဲ့ အခါ၊ မောဟ ဖုံးလွှမ်းနေသူက “ငါ အရင်တုန်းက ဒီလို ခံစားခဲ့ရတယ်” ဆိုပြီး မရှိတော့တဲ့ အရာတွေအပေါ်မှာ ဒေါသတွေ၊ လောဘတွေနဲ့ ထပ်မံ ပူလောင်နေရပြန်ပါတယ်။

အနာဂတ် ဆိုတာကလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ မရောက်လာသေးတဲ့ အနာဂတ်မှာလည်း “ငါ” နဲ့ “သူ” ရောက်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပျက်နေမှု အသစ်တွေသာ ဆက်လက် ပေါ်ပေါက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ အမောဟ ဉာဏ်ဖြင့် လောကကြီးကို အေးချမ်းစေခြင်း

ဒီလို ပူလောင်မှုတွေ၊ ခွဲခြား မုန်းတီးမှုတွေ ကနေ အမှန်တကယ် လွတ်မြောက်ချင်တယ် ဆိုရင်၊ ဖြေဆေးဟာ တစ်ခုတည်းသာ ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ခန္ဓာငါးပါးကို “ငါ” လို့ ထင်မှတ်နေတဲ့ မောဟကို ခွာချပြီး၊ “အမောဟ” (အမှန်ကို သိမြင်သော ဉာဏ်ပညာ) ကို နှလုံးသားမှာ ထွန်းလင်းစေခြင်းပါပဲ။

နေ့စဉ် မြင်သမျှ၊ ကြားသမျှ အာရုံတွေ အပေါ်မှာ သိမှု (ဝိဉာဏ်)၊ ခံစားမှု (ဝေဒနာ)၊ မှတ်သားမှု (သညာ) တွေ ဖြစ်ပေါ်လာတိုင်း… “ဒါဟာ ငါ မဟုတ်ဘူး၊ တကယ် အမှန်တရားဖြစ်တဲ့ ပစ္စုပ္ပန် ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်သာ ရှိတယ်” ဆိုတဲ့ “အနိစ္စ” သဘောကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။

ထို့အတူပဲ၊ “ငါ သူ သတ္တဝါ လူ ဆိုတာ လုံးဝ မရှိဘဲ၊ ခန္ဓာငါးပါး အညမည (တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အမှီသဟဲပြု၍) ဖြစ်ပျက်နေမှုသာ ရှိတယ်” ဆိုတဲ့ “အနတ္တ” သဘောကိုလည်း ရှင်းလင်း ပြတ်သားစွာ သိမြင်ရပါမယ်။

ဒီလို “အမောဟ” ဆိုတဲ့ ဉာဏ်အလင်းရောင် ရလာပြီ ဆိုရင် လောကကြီးက အများကြီး အေးချမ်းသွားမှာပါ။ ကိုယ့်ကို လာပြီး ဆဲရေး တိုင်းထွာနေသူကို တွေ့တဲ့အခါ “သူက ငါ့ကို ဆဲတယ်” လို့ မမြင်တော့ဘဲ၊ “သူ့သန္တာန်မှာ ဒေါသနဲ့ ယှဉ်တဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပျက်နေတာပါလား၊ ငါ့ဘက်ကလည်း အသံကို ကြားသိတဲ့ ဝိဉာဏ်နဲ့ သညာလေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာပါလား” လို့ သဘာဝတရား အတိုင်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်သွားပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီအခါ မကျေနပ်မှု၊ မုန်းတီးမှု ဆိုတာတွေ ဖြစ်လာစရာ အကြောင်း လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ ဒါဟာ မောဟ တရားကနေ လွတ်မြောက်မှုကို အမှန်တကယ် ဖြစ်စေတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး လမ်းစဉ်စစ်စစ် ဖြစ်ပါတယ်။

၅။ အနတ္တအမြင်နှင့် အဓိပတိတရား လေးပါး

ဒီနေရာမှာ လမ်းချော်တတ်တဲ့ အယူအဆ တစ်ခုကို အထူး သတိပြု ရှောင်ကြဉ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အရာရာဟာ ခန္ဓာငါးပါး သက်သက်ပဲ၊ ငါမှ မဟုတ်တာ၊ အနတ္တ သဘောတွေချည်းပဲ လို့ နားလည်လာတဲ့အခါ…

“အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။

“ငါလည်း မရှိဘူး၊ ခန္ဓာငါးပါးပဲ ရှိတယ် ဆိုရင် ကုသိုလ်လည်း လုပ်စရာ မလိုတော့ဘူး၊ ဝိပဿနာလည်း အားထုတ်စရာ မလိုတော့ဘူးပေါ့၊ အရာရာကို ပစ်ထားလိုက်တော့မယ်” လို့ တွေးတောခြင်းဟာ အလွန် အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ မိစ္ဆာအယူအဆပါ။

ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ အနတ္တ ဆိုတာ ဘဝကို လက်မြှောက် အရှုံးပေးခိုင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အရာရာဟာ အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်နေတယ် ဆိုတာကို ရှင်းပြတာပါ။ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ဝိပဿနာဉာဏ် (ကောင်းမြတ်တဲ့ အကြောင်းတရား) ကို ကြိုးစား အားထုတ်မှသာ၊ မောဟ အမှောင်ကွဲပြီး မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ် ဆိုတဲ့ လွတ်မြောက်မှု အကျိုးတရားကို မလွဲမသွေ ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် လွတ်မြောက်ရေးကို အမှန်တကယ် လိုလားသူတိုင်းဟာ အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတဲ့ သစ္စာစကားကို လက်ကိုင်ပြုပြီး နေ့စဉ် ကြိုးစား အားထုတ်ရပါမယ်။

၁။ ဆန္ဒ: “ငါ၊ သူ၊ လူ” ဆိုတဲ့ မောဟရဲ့ လှည့်စားမှု၊ ပူလောင်မှုတွေထဲကနေ အမှန်တကယ် လွတ်မြောက်လိုတဲ့၊ အမောဟ ဉာဏ်အလင်းကို ရယူလိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ အမြဲ ရှိနေရပါမယ်။

၂။ စိတ္တ: မိမိရဲ့ နေ့စဉ် လှုပ်ရှားမှုတိုင်းမှာ စိတ်ကို လွင့်မျောခွင့် မပေးဘဲ၊ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သိမှု (ဝိဉာဏ်)၊ ခံစားမှု (ဝေဒနာ)၊ မှတ်သားမှု (သညာ) တို့ အပေါ်မှာသာ မျက်ခြည်မပြတ် စူးစူးစိုက်စိုက် ကပ်ထားနိုင်တဲ့ စိတ် ရှိရပါမယ်။

၃။ ဝီရိယ: ခန္ဓာအစဉ်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ ရုပ်နာမ် တရားတွေကို “ငါ့ဟာ မဟုတ်၊ အနိစ္စ၊ အနတ္တ သက်သက်သာတည်း” လို့ အဆက်မပြတ် လေ့လာ ရှုမှတ်နေတဲ့ မလျှော့သော ဇွဲလုံ့လ ရှိရပါမယ်။

၄။ ဝီမံသ: “ဒါဟာ တကယ် မရှိတဲ့ ငါ၊ သူ၊ သတ္တဝါ မဟုတ်ဘူး၊ အခု ပစ္စုပ္ပန်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး အညမည သဘောတရားတွေ သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်” လို့ အစဉ်အမြဲ မှန်ကန်စွာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်တဲ့ ပညာဉာဏ် ရှိရပါမယ်။

နိဂုံး

ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့…

ဒီကနေ့ အင်္ဂါနေ့ နေ့လည်ခင်း အချိန်လေးကစပြီး မိမိရဲ့ တွေ့ကြုံနေရတဲ့ အာရုံတိုင်းကို ချဉ်းကပ်တဲ့ ပုံစံ ပြောင်းလဲကြည့်ပါ။

မြင်တဲ့အခါ “ငါ မြင်တယ်” လို့ မတွေးပါနဲ့၊ မြင်သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) လေး ပေါ်လာတာလို့ လေ့လာပါ။ ခံစားရတဲ့အခါ “ငါ နာကျင်တယ်၊ ငါ ပျော်တယ်” လို့ မယူဆပါနဲ့၊ သုခ၊ ဒုက္ခ ဆိုတဲ့ (ဝေဒနာ) လေး ပေါ်လာတာလို့ လေ့လာပါ။ မှတ်မိတဲ့အခါ “ငါ သိတယ်” လို့ မဆုပ်ကိုင်ပါနဲ့၊ မှတ်သားတဲ့ (သညာ) လေး အလုပ်လုပ်သွားတာလို့ လေ့လာပါ။

အတိတ်ဆိုတာ အားလုံးအတွက် အမှန်တကယ် မရှိတော့ပါဘူး။ အနာဂတ်ဆိုတာလည်း မရောက်လာသေးပါဘူး။ တကယ် ရှိတာဟာ လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိဉာဏ် ဆိုတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ “အမောဟ” ဆိုတဲ့ ဉာဏ်အလင်းနဲ့ ခန္ဓာငါးပါးကို လေ့လာနိုင်ပြီ ဆိုရင်၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကြီး ပြုတ်ကျသွားပြီး၊ အဲဒီ “ငါ” ကို အခြေခံထားတဲ့ မုန်းတီးမှု၊ လောဘ၊ ဒေါသ တွေ အားလုံးဟာလည်း နေရောင်ကြုံတဲ့ နှင်းပေါက်တွေလို အလိုလို ပျောက်ကွယ် သွားပါလိမ့်မယ်။

ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ ဉာဏ်အလင်း တောက်ပနိုင်ကြပါစေ။

ထက်အောင်