အနတ္တဆိုတဲ့ သဘောတရားကို ကျနော် ဆင်ခြင်မိသလောက် ရှင်းပြရရင် “ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ” ဆိုတာ တကယ်မရှိဘဲ အသက်ဇီဝကင်းမဲ့နေတဲ့ သဘော၊ ဘယ်သူမှ ပိုင်စိုးမထားဘဲ သူ့အကြောင်းနဲ့သူ အကျိုးဆက်ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောလို့ ဆိုရပါမယ်။ ဒီနေရာမှာ အရေးအကြီးဆုံးက “မပိုင်ဆိုင်ဘူး” ဆိုတာနဲ့ “သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတယ်” ဆိုတဲ့ အချက်နှစ်ချက်ကို ကွဲကွဲပြားပြား သိဖို့ပါပဲ။ အဲဒီသဘောတရားကို သဘောပေါက်သွားတာနဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ၊ အသက်ဇီဝ မရှိဘူးဆိုတာ အလိုလို ထင်ရှားလာပါလိမ့်မယ်။

ဒီလိုပြောလိုက်လို့ “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒမျိုးကို ဆိုလိုတာ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်တမ်းက အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်ပြီး လွတ်မြောက်ရာလမ်းကို လက်တွေ့ကျကျ ကျင့်ကြံအားထုတ်ဖို့ ညွှန်ပြနေတာသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရုပ်တရားကို လေ့လာခြင်း

ပထမဆုံးအနေနဲ့ ရုပ်နဲ့ နာမ်ကို “တရားသဘောသက်သက်” အနေနဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရုပ်တရားနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မဟာဘုတ်လေးပါးနဲ့ ထိုမဟာဘုတ်လေးပါးကို မှီတွယ်ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ရုပ်အပေါင်းလို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။

မဟာဘုတ်လေးပါး ဆိုတာ ပထဝီ၊ တေဇော၊ အာပေါ၊ ဝါယော ဆိုတဲ့ ဓာတ်ကြီးလေးပါး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီရုပ်တရားတွေဟာ ပဋိသန္ဓေ ဝိဉာဏ်ကြောင့် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရတာပါ။ ပဋိသန္ဓေ ဝိဉာဏ်စိတ်လေး စတင်ဖြစ်ပေါ်တာနဲ့ ရုပ်တရားရော နာမ်တရားလေးပါးပါ တပေါင်းတည်း ဖြစ်လာကြပါတယ်။

အဲဒီ ပဋိသန္ဓေ ဝိဉာဏ်ဆိုတာကလည်း အတိတ်ကံနဲ့ စုတိစိတ်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရတာမို့ အစကတည်းက ရုပ်နာမ်ဆိုတာ ကိုယ်ပိုင်တဲ့ တရားတွေ မဟုတ်ပါဘူး။

ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်ကနေစလို့ ဒီရုပ်ကောင်ကြီးကို ဆက်လက် ရှင်သန်ကြီးထွားအောင် ပြုပြင်ပေးနေတာကတော့ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရား လေးပါးပါပဲ။ ဒီအချက်ကို ကြည့်ရင် ရုပ်ခန္ဓာကြီးကို आपणမပိုင်ဘူးဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။ ဥပမာ – ထမင်းစားလိုက်ရင် ဗိုက်ပြည့်သွားတဲ့အခါ “ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ငါပြုပြင်လို့ရတယ်၊ ငါပိုင်တယ်” လို့ ထင်တတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တော့ “စားချင်စိတ်” က ရုပ်တရားကို ပြုပြင်သွားတာသက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ စိတ်ကိုရော တကယ် ကိုယ်ပိုင်သလားဆိုတာ ဆက်ကြည့်ရအောင်ပါ။

နာမ်တရား၏ ဖြစ်စဉ်နှင့် အကြောင်းအကျိုး

နာမ်တရားဆိုတာ ဓာတ်ကြီးလေးပါး ပေါင်းစပ်ထားတာ မဟုတ်သလို မျက်စိနဲ့ မြင်နိုင်တဲ့ အကောင်အထည်လည်း လုံးဝ မရှိပါဘူး။ (တစ်ခါတစ်ရံ သူတစ်ပါးရဲ့ စိတ်ကို မျက်စိနဲ့ မြင်ရတယ်လို့ ထင်တတ်ကြပေမယ့် တကယ်တော့ စိတ်အလိုကျ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ “ရုပ်အမူအရာ” ကို မြင်ရတာသာ ဖြစ်ပြီး၊ ငယ်စဉ်ကတည်းက စွဲမြဲလာတဲ့ “သညာ” နဲ့ ဘာသာပြန်လိုက်တာသာ ဖြစ်ပါတယ်)။

နာမ်ခန္ဓာကို အစုအဝေးအနေနဲ့ ခွဲကြည့်ရင် လေးပါးရှိပါတယ်။

၁။ ဝိဉာဏ် (စိတ်) – သိမှု

၂။ ဝေဒနာ – ခံစားမှု

၃။ သညာ – မှတ်သားမှု

၄။ သင်္ခါရ (စေတသိက်) – စေ့ဆော်မှု

ဒီနေရာမှာ “စားချင်စိတ်” ကိုပဲ ကိုယ်ပိုင်သလား ပြန်လေ့လာကြည့်ရအောင်ပါ။ ဗိုက်ဆာလာတဲ့အခါ “ငါ ထမင်းစားချင်လိုက်တာ” ဆိုတဲ့ အတွေးပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီအတွေးဟာ အလိုလို ပေါ်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။

“ငါ” လို့ ယူဆတာက ဒိဋ္ဌိ (အယူမှား) ပါ။

“စားချင်တယ်” ဆိုတာက တဏှာ (လိုချင်တပ်မက်မှု) ပါ။

မျက်စိ (အကြည်ရုပ်) နဲ့ ထမင်းဟင်း (အဆင်းရုပ်) တို့ တိုက်မိတဲ့အခါ ဥပေက္ခာဝေဒနာနဲ့ မြင်သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ ဒါမှမဟုတ် ဗိုက်ထဲက ဆာလောင်နာကျင်တဲ့ ဒုက္ခဝေဒနာနဲ့ သညာတို့ ပေါင်းစပ်ပြီး ဗိုက်ဆာကြောင်း သိတဲ့ ဝိဉာဏ်ကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အဓိက ဆိုလိုချင်တာက “ငါ” ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိကော၊ “စားချင်မှု” ဆိုတဲ့ တဏှာကောဟာ “ဝေဒနာ” ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ “အကျိုးတရား” တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်သူမှ မပိုင်ပါဘူး။ အဲဒီ ဝေဒနာဆိုတာကလည်း အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရတာပါပဲ။

အမှန်သိမြင်ခြင်း (မဂ္ဂင်တရား)

ဒီလို အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး လည်ပတ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်ကြီးဟာ ပြုလုပ်ဖန်ဆင်းသူ မရှိဘဲ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတာပါ။ “ငါ” လည်း မဟုတ်၊ “သူ” လည်း မဟုတ်သလို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါလို့ ခေါ်စရာလည်း မရှိပါဘူး။ ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက် အစဉ်အတန်းသာ ရှိပါတယ်။

ဒီအမှန်တရားကို သာမန်အားဖြင့် သိဖို့ ခဲယဉ်းပေမယ့် ဘုရားရှင် ပွင့်ထွန်းလာတဲ့အတွက် အမှန်အတိုင်း သိမြင်နိုင်တဲ့ မဂ္ဂင်တရားတွေကို သိခွင့်ရလာပါတယ်။

အမြဲတမ်း ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်ကို အနိစ္စ

မပိုင်ဆိုင်ဘဲ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတာကို အနတ္တ

ဒီဖြစ်ပျက်မှုကြီးကို စက်ဆုပ်ဖွယ် အသုံးမကျတဲ့ ဒုက္ခ

လို့ အမှန်အတိုင်း ထိုးထွင်းသိမြင်လာတဲ့အခါ၊ ဒီရုပ်နာမ် ချုပ်ငြိမ်းရာကို ရှာဖွေလိုစိတ်၊ လွတ်မြောက်လိုစိတ်တွေ ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။

တကယ်တော့ ကိလေသာဆိုတာ သံသရာတစ်လျှောက်လုံး စွဲမြဲလာတဲ့ အရာတွေ ဖြစ်တဲ့အတွက် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တကို အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် ရှုမှတ်ဆင်ခြင်နေဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဝေဒနာ ပေါ်လာတိုင်း တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိ မကူးဘဲ အမှန်အတိုင်း ရှုမှတ်နိုင်လေလေ ကိလေသာတွေ ပါးလျားလေလေ ဖြစ်လာပါမယ်။ ကိလေသာတွေ အလွန်အမင်း ပါးလျားသွားပြီး အဆုံးတိုင် ထိုးထွင်းသိမြင်သွားတဲ့အခါ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ဆိုတဲ့ လောကုတ္တရာတရားတွေ ပေါ်ပေါက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ကျနော် ပြောချင်တာက ရုပ်နာမ်တရားတွေထဲမှာ “မရှုကောင်းတဲ့ တရား” ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ မိမိဉာဏ်မီသလောက်၊ ရှုလို့ရသမျှ တရားအားလုံးကို ရှုမှတ်ပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင်လည်း ရုပ်နာမ်တရားတွေကို ရှုမှတ်ပြီး ကျနော်တို့အတွက် လမ်းပြပေးသွားတာပါ။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်နဲ့မှသာ သိနိုင်မယ့် အရာတွေကိုတော့ သဒ္ဓါတရားနဲ့ ယုံကြည်ကြည်ညိုလိုက်ပါ။ ကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြံနိုင်သမျှကိုတော့ နားလည်အောင် သေချာစွာ ဉာဏ်နဲ့တကွ ရှုမှတ်သွားကြဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။