ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် သာသနာ့ဘောင်တွင် နေထိုင်ကြရာ၌ မိမိတစ်ပါးတည်း သီးခြားကင်းလွတ်စွာ နေထိုင်၍ မရနိုင်ဘဲ၊ သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းနှင့်ဖြစ်စေ၊ မိမိကို မှီခိုနေကြသော ရှင်သာမဏေငယ်များ၊ ကျောင်းဝေယျာဝစ္စ ဆောင်ရွက်ပေးကြသော ကပ္ပိယကာရကများနှင့်ဖြစ်စေ နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ဆက်ဆံကြရပါသည်။ ဆရာသမား သို့မဟုတ် ဝါကြီးသူတစ်ပါး အနေဖြင့် တပည့်သာမဏေများနှင့် ကပ္ပိယများကို ကျောင်းကိစ္စ၊ ဆွမ်းကိစ္စ၊ ဝိနည်းကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ သွန်သင်ဆုံးမခြင်း၊ ညွှန်ကြားခိုင်းစေခြင်းများ ပြုလုပ်ရသည်မှာ မလွဲမသွေ ထမ်းဆောင်ရမည့် တာဝန်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ပါသည်။

သို့သော်လည်း ဤကဲ့သို့ ညွှန်ကြားခိုင်းစေရသည့် အချိန်များသည် ပုထုဇဉ်သဘာဝအရ “အတ္တ” နှင့် “ကိလေသာ” များ အလွယ်တကူ ဝင်ရောက်ခိုအောင်းနိုင်သော အချိန်များ ဖြစ်နေတတ်ပါသည်။ မိမိခိုင်းစေသည့်အတိုင်း အတိအကျ လုပ်ဆောင်နိုင်သောအခါ “အလိုကျစိတ် (သာယာကျေနပ်မှု လောဘ)” ပေါ်လာတတ်ပြီး၊ မိမိပြောသည့်အတိုင်း မလုပ်ခြင်း၊ မေ့လျော့ခြင်း၊ အမှားအယွင်း လုပ်မိခြင်းများ ကြုံရသောအခါတွင်မူ “အလိုမကျစိတ် (ဒေါသ၊ ပဋိဃ)” များ ဖျတ်ကနဲ ထွက်ပေါ်လာတတ်ပါသည်။ စိတ္တာနုပဿနာကို စိုက်လိုက်မတ်တတ် အားထုတ်နေသော ရဟန်းတော်တစ်ပါး အနေဖြင့် ဤသို့ ညွှန်ကြားခိုင်းစေရသော နေ့စဉ်လုပ်ငန်းခွင်ကိုပင်လျှင် မိမိ၏ “ငါ” ဟူသော အတ္တစွဲကို ဖြိုခွင်းရန်နှင့် ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်သန်စေရန်အတွက် အလွန်ကောင်းမွန်သော လက်တွေ့ အလုပ်ခွင်ကြီးတစ်ခုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ရှုမှတ်ပြောင်းလဲပစ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ ညွှန်ကြားခိုင်းစေချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်အပြောင်းအလဲကို ဖမ်းယူခြင်း

တပည့်သာမဏေ သို့မဟုတ် ကပ္ပိယတစ်ဦးကို အလုပ်တစ်ခု ခိုင်းစေလိုက်သောအခါ၊ ထိုသူ၏ တုံ့ပြန်မှုနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်အပေါ် မူတည်၍ မိမိ၏ ရင်ဘတ်အတွင်း၌ စိတ်အပြောင်းအလဲများ လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။

သူတို့က မိမိအလိုကို ကြိုတင်သိရှိပြီး အဆင်သင့် ဆောင်ရွက်ပေးထားသောအခါ သို့မဟုတ် ခိုင်းသည့်အတိုင်း သပ်ရပ်စွာ လုပ်ဆောင်ထားသောအခါ “ငါ့တပည့်တွေ လိမ္မာတယ်၊ ငါ့ကပ္ပိယက အလုပ်လုပ်တတ်တယ်” ဟူသော သာယာကျေနပ်မှုနှင့် မာနယှဉ်သည့် ဝိဉာဏ် (သိစိတ်) လေး ပေါ်လာပါသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်၊ အလုပ်တစ်ခုကို အကြိမ်ကြိမ် ခိုင်းနေလျက်နှင့် မှားယွင်းနေသောအခါ၊ ပစ္စည်းတစ်ခုခုကို ပေါ့ဆစွာ ကိုင်တွယ်၍ ခွဲမိရှမိသောအခါ “ဘယ်နှခါ ပြောရမလဲ၊ ဒီလောက်တောင် နားမလည်ဘူးလား” ဟူ၍ မကျေနပ်မှု၊ စိတ်တိုမှု၊ ဒေါသယှဉ်သည့် ဝိဉာဏ်လေး ဟုန်းကနဲ တောက်လောင်လာပါသည်။

ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် စောင့်ကြည့်နေသော ရဟန်းသည် ထိုအချိန်တွင် အမှားလုပ်သွားသော တပည့်၏ အမူအရာ (ပြင်ပအာရုံ) ဆီသို့ အပြည့်အဝ မျောပါမသွားဘဲ၊ မိမိသန္တာန်၌ လှုပ်ခတ်သွားသော ထို “အလိုကျစိတ်” နှင့် “အလိုမကျစိတ်” ကို ချက်ချင်း နောက်သို့ပြန်လှည့်၍ ဉာဏ်ဖြင့် ဖမ်းယူလိုက်ရပါမည်။ “သြော်… ခိုင်းတာလုပ်လို့ ကျေနပ်တဲ့စိတ် (လောဘ) လေး ပေါ်လာပါလား… အမှားလုပ်လို့ စိတ်ဆိုးတဲ့စိတ် (ဒေါသ) လေး ပေါ်လာပါလား” ဟု မိမိစိတ်၏ လှုပ်ရှားမှုကို အရှိကို အရှိအတိုင်း ချက်ချင်း သိလိုက်ရပါမည်။ ဤသို့ အပြင်အာရုံမှနေ၍ အတွင်းစိတ်၏ လှုပ်ခတ်မှုဆီသို့ ဉာဏ်ကို လှည့်လိုက်ခြင်းသည် စိတ္တာနုပဿနာ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ပထမခြေလှမ်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၂။ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မဖြစ်စဉ်ကို ဖောက်ထွင်းသိမြင်ခြင်း

မိမိသန္တာန်တွင် “အလိုကျစိတ်” သို့မဟုတ် “အလိုမကျစိတ်” ပေါ်လာသည်ကို မြင်သောအခါ၊ ထိုစိတ်ကြီးများသည် အလိုလိုနေရင်း လွတ်လပ်စွာ ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ဆက်လက် ထိုးထွင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရပါမည်။

ထိုစိတ်များသည် “အကြောင်းတရားများ” ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာရသည့် “အကျိုးတရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

မိမိ ညွှန်ကြားထားသည့် ပုံစံအတိုင်း ပြီးမြောက်နေသော မြင်ကွင်း (အာရုံ) နှင့် မျက်စိ တိုက်ခိုက်မိခြင်း (အကြောင်းတရား)၊ “ဤသို့လုပ်လျှင် မှန်သည်” ဟူသော အတိတ်က သညာမှတ်သားမှု (အကြောင်းတရား) တို့ ဆုံစည်းသွားသောကြောင့်သာလျှင်၊ သာယာကျေနပ်သည့် “လောဘယှဉ်သော ဝိဉာဏ်” (အကျိုးတရား) လေး ဖျတ်ကနဲ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ထို့အတူပင်၊ မိမိ မျှော်မှန်းထားသလို ဖြစ်မလာသော မြင်ကွင်း၊ သို့မဟုတ် ကွဲအက်သွားသော အသံ (အကြောင်းတရား) နှင့်၊ “ငါပြောတာကို ဂရုမစိုက်ဘူး” ဟု အတ္တကို ရှေ့တန်းတင်ကာ မှားယွင်းစွာ နှလုံးသွင်းမှု (အယောနိသော မနသိကာရ – အကြောင်းတရား) တို့ ဆုံစည်းသွားသောအခါ၊ ပူလောင်မှု၊ မကျေနပ်မှုဟူသော “ဒေါသယှဉ်သော ဝိဉာဏ်” (အကျိုးတရား) လေး ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ဤသည်ကို သေချာစွာ ဉာဏ်ဖြင့် ချိန်ထိုးကြည့်ပါက၊ ဤအလိုကျမှု၊ အလိုမကျမှု ဆိုသည်မှာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေသော ခိုင်မာသည့် အရာကြီးများ မဟုတ်ဘဲ၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ပေါ်လာပြီး၊ အကြောင်းကင်းသည်နှင့် (သို့မဟုတ် အခြားအာရုံတစ်ခုသို့ ပြောင်းသွားသည်နှင့်) တစ်ပြိုင်နက် ချုပ်ပျောက်သွားမည့်၊ အလွန်လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပျက်နေသည့် “နာမ်ဓမ္မ” အစဉ်တန်း သက်သက်သာ ဖြစ်သည်ဆိုသည်ကို တိကျစွာ မြင်တွေ့လာပါလိမ့်မည်။

၃။ ရဟန်းမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ငါမဟုတ် ဟူသော အမှန်တရားကို တည်ဆောက်ခြင်း

ဤသို့ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မများကို ဉာဏ်ဖြင့် စူးစူးစိုက်စိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာကြည့်လိုက်သောအခါ၊ ညွှန်ကြားခိုင်းစေနေသော အချိန်အခိုက်အတန့်အတွင်း၌ “ငါ” သော်လည်းကောင်း၊ “သူ” သော်လည်းကောင်း လုံးဝ မရှိသည်ကို အလွန် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ တွေ့ရှိလာရမည် ဖြစ်ပါသည်။

“ငါက ဆရာ၊ ငါက ခိုင်းစေပိုင်ခွင့်ရှိသူ၊ ဒါ ငါ့တပည့်” ဟု ထင်မှတ်ထားသော်လည်း၊ တကယ်တမ်း ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးခွဲကြည့်သောအခါ ညွှန်ကြားနေသောအရာမှာ “စိတ် (နာမ်တရား)” ၏ စေခိုင်းမှုကြောင့် လှုပ်ရှားနေသော “ရုပ်တရား (အသံနှင့် ကိုယ်အမူအရာ)” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုအသံကို ကြား၍ အလုပ်လုပ်နေသူသည်လည်း ရုပ်နှင့်နာမ် အစုအဝေး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

အလုပ်အဆင်ပြေ၍ ပေါ်လာသော “ကျေနပ်စိတ်” သည်လည်း “ငါ” မဟုတ်ပါ။ အလုပ်အဆင်မပြေ၍ ပေါ်လာသော “ဒေါသစိတ်” သည်လည်း “ငါ့ဒေါသ” မဟုတ်ပါ။ လောကဝေါဟာရအားဖြင့် သမုတ်ထားသော “ဆရာတော်၊ တပည့်၊ ကပ္ပိယ၊ ရှင်သာမဏေ၊ ငါ” ဆိုသည့် အမည်နာမ ပညတ်ချက်များအားလုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖယ်ခွာကြည့်လိုက်သည့်အခါ၊ တကယ်တမ်း အရှိတရား (ပရမတ်) မှာ “ငါမဟုတ်၊ သူမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်သည့် နာမ်ဓမ္မလေးများနှင့် ရုပ်ဓမ္မလေးများက အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး လျင်မြန်သော နှုန်းဖြင့် အစားထိုး တုံ့ပြန် ဖြစ်ပျက်နေသည့် ဖြစ်စဉ်ကြီး သက်သက် (Pure Process of Cause and Effect)” သာ ရှိနေသည်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွေ့လာရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ မြင်တွေ့လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် “ငါ့စကားကို နားမထောင်ရကောင်းလား” ဟူသော အတ္တမာနနှင့် ဒေါသမီးသည် ချက်ချင်း ကင်းစင်သွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း

ထိုသို့ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ကိုယ်မဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်သော နာမ်ဓမ္မ ဖြစ်စဉ်ကြီးသည် မိမိသဘောအလျောက် အကြောင်းအကျိုး သက်သက် ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာသောအခါ၊ “အနတ္တ” ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် အစစ်အမှန်ကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ကောင်းစွာ သဘောပေါက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

အကယ်၍ စိတ်သာ မိမိပိုင်ဆိုင်သော အရာ၊ မိမိ အစိုးရသော အရာ (အတ္တ) ဖြစ်မည်ဆိုပါက “တပည့်တွေ အမှားလုပ်လည်း ငါ ဘယ်တော့မှ ဒေါသ မထွက်စေရ” ဟု စေခိုင်းထား၍ ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် စိတ်သည် မိမိစကားကို နားမထောင်ဘဲ၊ အလိုမကျစရာ အာရုံနှင့် တိုက်မိသည်နှင့် ဒေါသစိတ်က လွတ်လပ်စွာ အလိုအလျောက် ပေါ်လာပါသည်။ ဤသည်မှာ စိတ်သည် အစိုးမရသော သဘော၊ ပိုင်ရှင်မရှိသော သဘော (အနတ္တသဘော) ဖြစ်ကြောင်းကို အထင်ရှားဆုံး သက်သေပြနေခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

ထို့အတူ၊ တစ်ဖက်သူ (သာမဏေ၊ ကပ္ပိယ) ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည်လည်း သူ၏ နားလည်နိုင်စွမ်း၊ မှတ်ဉာဏ်၊ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး စသည့် သူ၏ အကြောင်းတရားများအပေါ်တွင်သာ မူတည်နေသဖြင့်၊ မိမိက “လုံးဝ အမှားမရှိစေရ” ဟု သွားရောက် ချုပ်ကိုင်၍ မရသော အနတ္တသဘောတရားများသာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးတွင် မိမိက အစိုးရခြင်း၊ မိမိက အပိုင်ရထားခြင်း ဘာတစ်ခုမှ မရှိသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖောက်ထွင်းသိမြင်လာပြီး၊ “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” (ရုပ်နာမ် စိတ် စေတသိက် အပါအဝင် ခပ်သိမ်းသော တရားတို့သည် အနတ္တသာတည်း၊ ငါပိုင် ငါဆိုင် ငါအစိုးရသော တရား လုံးဝ မဟုတ်ပါတကား) ဟူသော အမြင်မှန် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) အစစ်အမှန်ကို နေ့စဉ် အလုပ်ခိုင်းစေနေရင်းပင် မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

၅။ အနတ္တအပေါ် လွဲမှားသော အမြင် (အဆိုးမြင်ဝါဒ) ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း

ဤနေရာတွင် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်သော၊ အလွန်အရေးကြီးသော အချက်တစ်ချက်ကို အလေးအနက်ထား၍ ရှင်းလင်းလိုပါသည်။ “အနတ္တ” ဆိုသည်ကို “ခိုင်းနေတာလည်း ငါမဟုတ်ဘူး၊ လုပ်နေတာလည်း သူမဟုတ်ဘူး၊ ဒေါသထွက်တာလည်း အစိုးမရဘူးဆိုတော့၊ သူတို့ မှားချင်ရာမှား၊ ပျက်ချင်ရာပျက်၊ ဆုံးမစရာလည်း မလိုတော့ဘူး၊ လွှတ်ထားလိုက်တော့မယ်” ဟူသော တာဝန်မဲ့သည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism / Fatalism) မျိုးနှင့် လုံးဝ (လုံးဝ) မရောထွေးမိစေရန် အထူး လိုအပ်လှပါသည်။

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာကို အမှန်တကယ် သိမြင်သော အရိယာသူတော်စင်သည် သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရှင်သာမဏေငယ်များ လမ်းမှားရောက်သွားမည်ကို သော်လည်းကောင်း၊ ကျောင်းဝေယျာဝစ္စများ ပျက်စီးသွားမည်ကို သော်လည်းကောင်း “အနတ္တပဲလေ” ဟုဆိုကာ တာဝန်မဲ့စွာ ပစ်ထားမည် လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ အနတ္တကို သိခြင်းသည် အရှုံးပေးခြင်း၊ တာဝန်မဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သွန်သင်ဆုံးမရာတွင် “ငါ့စကား နားမထောင်ဘူး” ဟူသော “အတ္တ” နှင့် “ဒေါသ” ကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

အတ္တနှင့် ဒေါသကို ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ ထိုနေရာတွင် “မေတ္တာ၊ ကရုဏာ နှင့် ပညာ” တို့က ဝင်ရောက် နေရာယူလာပါသည်။ တပည့်များ အမှားလုပ်သောအခါ ဒေါသဖြင့် အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုတော့ဘဲ၊ “သူတို့ နားလည်အောင် ဘယ်လို ရှင်းပြရမလဲ၊ ဒီအမှားမျိုး နောက်မဖြစ်အောင် ဘယ်လို စနစ်တကျ သင်ပေးရမလဲ” ဟူသော အသိဖြင့်၊ သံသရာအတွက်ရော သာသနာအတွက်ပါ အကျိုးရှိမည့် “အကြောင်းတရားကောင်း” များကို ပညာရှိရှိ ဖန်တီးတည်ဆောက်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ အနတ္တကို မြင်ခြင်းသည် ဆုံးမသွန်သင်မှုကို ရပ်တန့်ပစ်ခြင်း မဟုတ်၊ ဆုံးမမှု၏ နောက်ကွယ်မှ “ဒေါသနှင့် မာန” ကို ဖယ်ရှားပြီး “မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ ပညာ” ဖြင့် အစားထိုး မောင်းနှင်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၆။ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အနတ္တလမ်းမှန်ကို လက်တွေ့ တည်ဆောက်ခြင်း

သာမဏေများနှင့် ကပ္ပိယများကို ညွှန်ကြားခိုင်းစေရာတွင် အလိုကျခြင်း၊ အလိုမကျခြင်း ဟူသော လောဘ၊ ဒေါသများ အလွယ်တကူ ဝင်ရောက်မလာစေရန်နှင့်၊ မိမိ၏ ဉာဏ်ကို မလွတ်တမ်း ထိန်းကျောင်းနိုင်ရန်အတွက် “အဓိပတိတရားလေးပါး နှင့်ပြည့်စုံလျှင် မိမိလိုတာ ပြည့်သည်” ဟူသော မူဝါဒကို နေ့စဉ် ဆက်ဆံရေးများတွင် အစဉ်အမြဲ လက်ကိုင်ထားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဆန္ဒာဓိပတိ (ပြင်းပြသော ဆန္ဒ) ៖ တပည့်များကို ဆုံးမခိုင်းစေတိုင်း “ဤသူတို့ကို ငါ ခိုင်းစေပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟူသော မာန၊ အမှားလုပ်လျှင် ဒေါသထွက်တတ်သော အကျင့်များကို ငါ ဖယ်ရှားမည်။ ဤဆက်ဆံရေးကို စိတ္တာနုပဿနာ အလုပ်ခွင်အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး အရိယာလမ်းသို့ အရောက်သွားမည်” ဟူသော တိကျခိုင်မာသည့်၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒကို မွေးမြူရပါမည်။

ဝီရိယာဓိပတိ (မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယ) ៖ ညွှန်ကြားစကား ပြောဆိုနေစဉ်နှင့် သူတို့၏ တုံ့ပြန်မှုကို စောင့်ကြည့်နေစဉ် တစ်လျှောက်လုံး၊ မိမိအတွင်းစိတ်ထဲတွင် ပေါ်လာသမျှသော ကျေနပ်မှု၊ မကျေနပ်မှု ဝိဉာဏ်များကို တစ်ချက်မျှ မလွတ်သွားစေရန်၊ သတိတရားကို အမြဲတမ်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ကပ်ထားကာ အားထုတ်သော ဝီရိယကို အဓိပတိအဖြစ် တင်ထားရပါမည်။

စိတ္တာဓိပတိ (စူးစိုက်သော စိတ်) ៖ အာရုံသည် သူတို့၏ အမှားများ၊ ပျက်စီးသွားသော ပစ္စည်းများဆီသို့ အပြည့်အဝ မျောပါမသွားစေဘဲ၊ ထိုပြင်ပအာရုံများကို အကြောင်းပြု၍ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲလာသော မိမိစိတ်၏ လှုပ်ရှားမှု၊ ဒေါသထွက်မှု၊ သာယာမှုပေါ်၌သာ စိတ်ကို စူးစိုက်လေ့လာရပါမည်။

ဝီမံသာဓိပတိ (ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဉာဏ်ပညာ) ៖ ပေါ်လာသမျှသော အလိုကျသည့် ဝိဉာဏ်၊ အလိုမကျသည့် ဝိဉာဏ်တို့သည် “ငါမဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်၊ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ သူတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည်လည်း ရုပ်နာမ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ အားလုံးသည် သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ သဘောတရားများသာတည်း” ဟု ညွှန်ကြားခိုင်းစေနေစဉ် အခိုက်အတန့်တိုင်း၌ အဖန်တလဲလဲ ပိုင်းခြားသိမြင်သော ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းလေ့လာရပါမည်။

၇။ နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ပြန်လည် သုံးသပ်ရသော်၊ ရဟန်းတော်များအတွက် သာမဏေများနှင့် ကပ္ပိယများကို ညွှန်ကြားခိုင်းစေရခြင်း ဆိုသည်မှာ သာသနာတော် အရှည်တည်တံ့ရေးအတွက် မလွဲမသွေ ပြုလုပ်ရမည့် အုပ်ချုပ်ရေး၊ သွန်သင်ရေး တာဝန်တစ်ရပ် ဖြစ်သကဲ့သို့၊ အမှတ်တမဲ့ နေပါက ဒေါသနှင့် မာနတို့ အလွယ်တကူ ကြီးထွားလာနိုင်သော နေရာလည်း ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ဝိပဿနာအလုပ်ကို တကယ်တမ်း စိုက်လိုက်မတ်တတ် လုပ်ဆောင်နေသော ရဟန်းတော်များအတွက်မူ ဤအချိန်သည် မိမိ၏ သန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော “ငါ” ဟူသော အတ္တဒိဋ္ဌိကို ခွာချရန် အလွန်ကောင်းမွန်သော လက်တွေ့ အလုပ်ခွင်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်လာပါသည်။

တပည့်များ၏ အမှား၊ အမှန် အာရုံနောက်သို့ လိုက်မနေဘဲ၊ ထိုအာရုံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော “အလိုကျစိတ်၊ အလိုမကျစိတ် (ဝိဉာဏ်)” များကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်း ဖမ်းယူစောင့်ကြည့်ရပါမည်။ ထိုသို့ စောင့်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထိုစိတ်များသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို တွေ့မြင်လာပါမည်။ ထိုနာမ်ဓမ္မတစ်ခုချင်းစီကို ဆန်းစစ်လိုက်သောအခါ ငါမဟုတ်၊ ဆရာမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်ဘဲ ယာယီဖြစ်ပျက်နေသော သဘောတရားများသာ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်လာပြီး “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” ဟူသော အမှန်တရားကို နေ့စဉ် အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲမှုများ ကြားထဲတွင်ပင် မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ယင်းသို့ အနတ္တကို မြင်သော်လည်း သွန်သင်ဆုံးမမှုကို စွန့်ပစ်သည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism) သို့ မရောက်စေဘဲ၊ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အပြည့်အဝ အသုံးချ၍ ပညာ၊ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ ရှေ့ဆောင်ကာ သာသနာ့မျိုးဆက်သစ်များကို ပြုစုပျိုးထောင်ရင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း အရိယာမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီသို့ ရောက်ရှိရန် မှန်ကန်သော အကြောင်းတရားများကို ပညာရှိရှိ ဆက်လက် ဖန်တီးတည်ဆောက်သွားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဤကဲ့သို့ နေ့စဉ် ကြုံတွေ့နေရသော တပည့်များနှင့် ဆက်ဆံရေး ကိစ္စရပ်များကိုပင် ဝိပဿနာဉာဏ်ရင့်သန်ရေးအတွက် အသုံးချတတ်မည် ဆိုပါက၊ ကျနော်တို့ အထူး မျှော်မှန်းထားသည့် “တကယ့် လူ၊ ရဟန်း အရိယာ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး” ဆိုသည့် မွန်မြတ်လှသော သာသနာ့ပန်းတိုင်ကြီးဆီသို့ လျင်မြန်စွာ မလွဲမသွေ ဆိုက်ရောက်နိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။