သာသနာတော်၏ အတိမ်အနက်ကို လေ့လာရာတွင် ထပ်မံ၍ အလေးထား ဆင်ခြင်ရမည့် အချက်တစ်ခုမှာ ယနေ့ခေတ်တွင် တွင်ကျယ်စွာ သုံးစွဲနေကြသော “ဘာသာ” ဆိုသည့် ဝေါဟာရပင် ဖြစ်ပါသည်။

“ဘာသာ” နှင့် “သာသနာ” ဝေါဟာရ ကွဲပြားချက်

“ဘာသာ” ဆိုသည့် စကားလုံးသည် အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ “Religion” မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ အရင်းခံ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဖန်ဆင်းရှင် ဘုရားသခင်ကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခြင်း အပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းကြောင်းများကို လေ့လာကြည့်လျှင် ဂျီးဆပ်၊ မိုဟာမက် စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ဖန်ဆင်းရှင်ကို ယုံကြည်သော ဘာသာတရား (Religion) များကို ထူထောင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဖန်ဆင်းရှင်ကို အခြေခံသည့် “ဘာသာတရား” တစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ မြတ်စွာဘုရားသည် သာမန် လူသားစစ်စစ် ဘဝမှနေ၍ အဓိပတိတရားလေးပါးတို့ဖြင့် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကာ ကိုယ်တိုင် သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ပြီး ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် သတ္တဝါဝေနေယျတို့ သံသရာမှ လွတ်မြောက်စေရန် “အဆုံးအမ” (သာသနာ) ကိုသာ ချမှတ် ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။

ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမများကို ခေါ်ဆိုရာတွင် “ဗုဒ္ဓဘာသာ” ဟု သုံးနှုန်းခြင်းထက် မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ဗုဒ္ဓသာသနာ” ဟု သုံးနှုန်းခြင်းကသာ အမှန်ကန်ဆုံး ဖြစ်ပါသည်။ ပိဋကတ်သုံးပုံ အထောက်အထားများကို လေ့လာကြည့်လျှင်လည်း ယနေ့ခေတ် သုံးစွဲနေသည့် “ဘာသာ” ဆိုသည့် စကားလုံး လုံးဝ မပါရှိသည်ကို အခိုင်အမာ တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။

သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဝေါဟာရ အပြောင်းအလဲ

“ဘာသာ” (Religion) ဆိုသည့် ဝေါဟာရသည် သမိုင်းကြောင်းအရ ကြည့်လျှင် တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အယူဝါဒ မတူညီမှုအပေါ် အခြေခံ၍ ရန်ပြုခြင်း၊ သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်း စသည့် အမည်းစက်များစွာ ရှိခဲ့သော စကားလုံး ဖြစ်ပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်ကြည့်လျှင်လည်း “ဗုဒ္ဓဘာသာ” ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းမှာ အချိန်အကြာကြီး ကတည်းက အမြစ်တွယ်နေခဲ့သော စကားလုံး မဟုတ်ပါ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ခေတ်ကာလများအထိ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ ကိုးကွယ်ကျင့်သုံးမှုကို “ဗုဒ္ဓဘာသာ” ဟူသော အမည်နာမဖြင့် မသုံးစွဲခဲ့ဘဲ “သမ္မာဒိဋ္ဌိတရား” ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ကိုးကွယ်ကျင့်သုံးခဲ့ကြပါသည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကာလအတွင်းနှင့် ၎င်းနောက်ပိုင်း နိုင်ငံတကာမှ သာသနာပြုများ ဝင်ရောက်လာချိန်တွင်မှ မိမိတို့ ကိုးကွယ်ရာ ရတနာသုံးပါးကို အခြားသော ယုံကြည်မှုစနစ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်ရန် “ဗုဒ္ဓဘာသာ” ဟူသော အမည်နာမသို့ ပြောင်းလဲ သုံးစွဲခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အမှန်တကယ် ပြောင်းလဲသုံးစွဲသင့်သော အမည်နာမများ

ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် ကျနော်တို့အနေဖြင့် မှားယွင်းနေသော “ဗုဒ္ဓဘာသာ” ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို တဖြည်းဖြည်း လျှော့ချပြီး အောက်ပါ မှန်ကန်သော ဝေါဟာရများကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုသင့်ပါသည်။

သမ္မာဒိဋ္ဌိတရား (မှန်ကန်သော အမြင်၊ မှန်ကန်သော အသိဉာဏ်ကို အခြေခံသော တရား)

ဗုဒ္ဓသာသနာ (မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမ)

ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာ (မထေရ်မြတ်တို့ သယ်ဆောင်လာသော ဘုရားရှင်၏ မူရင်းအဆုံးအမ)

နိဂုံး

နှစ်ပေါင်းများစွာ အသားကျနေပြီ ဖြစ်သော “ဗုဒ္ဓဘာသာ” ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို အထက်ပါ အမည်နာမများဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲရန် ဆိုသည်မှာ လက်တွေ့တွင် မည်မျှ ခက်ခဲမည်ကို ကောင်းစွာ နားလည်ပါသည်။ သို့သော်လည်း အမှန်တရားနှင့် တကယ့် အနှစ်သာရကို သိရှိနားလည်လာစေရန်အတွက် မလုပ်လျှင် မဖြစ်သော၊ မဖြစ်မနေ ပြောင်းလဲရမည့် အရေးကြီးသော အချက်တစ်ရပ် ဖြစ်ကြောင်းကို အလေးအနက်ထား၍ တိုက်တွန်း တင်ပြအပ်ပါသည်။