ရှေ့တစ်ပိုင်းမှာ သာသနာတော်ရဲ့ အတိမ်အနက်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး “ဂန္ထဓုရ” ဆိုတဲ့ စာပေသင်ကြားခြင်းဟာ သံသရာလည်ကြောင်း အလုပ်သာဖြစ်ပြီး၊ အရိယာဖြစ်အောင် အားထုတ်တဲ့ “ဝိပဿနာဓုရ” သာလျှင် သံသရာလွတ်ကြောင်း တကယ့်အလုပ် ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို တင်ပြခဲ့ပြီးပါပြီ။ အခု ဆက်လက်ပြီး သာသနာတော်မှာ အင်မတန် အရေးကြီးလှတဲ့ “သံဃာရတနာ” ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ဆွေးနွေးချင်ပါတယ်။

သံဃာရတနာ၏ အဓိပ္ပာယ် အစစ်အမှန်

သာသနာတော်မှာ သံဃာ့ဂုဏ်တော် ကိုးပါး (သုပ္ပဋိပန္နော စသည်) ရှိပါတယ်။ ဒီဂုဏ်တော် ကိုးပါးနဲ့ ပြည့်စုံတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်များမှသာ “သံဃာရတနာ” အဖြစ် ထိုက်တန်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင် တိုက်ရိုက်ဟောကြားခဲ့တဲ့ ပါဠိတော်တွေမှာ “အဋ္ဌပုရိသ ပုဂ္ဂလာ” (အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ရှစ်ယောက်) ဆိုပြီး အတိအလင်း သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ အဲဒါကတော့ သောတာပတ္တိမဂ်ဂုဏ်၊ ဖိုလ်ဂုဏ်ကနေ ရဟတ္တမဂ်ဂုဏ်၊ ဖိုလ်ဂုဏ်အထိ ရရှိထားတဲ့ မဂ္ဂဋ္ဌာန် လေးယောက်၊ ဖလဋ္ဌာန် လေးယောက် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဆိုရင် သံဃာ့ဂုဏ်တော် ကိုးပါးနဲ့ မပြည့်စုံတဲ့ ပုထုဇဉ်တွေဟာ “သံဃာရတနာ” ထိုက်ပါသလားလို့ စဉ်းစားစရာ ဖြစ်လာပါတယ်။ ရိုးရိုးလေးပဲ ဉာဏ်နဲ့ ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ။ သံဃာ့ဂုဏ်တော် ကိုးပါး မရှိရင် သံဃာရတနာ မထိုက်ပါဘူး။ တစ်နည်းအားဖြင့် ပြောရရင် ရတနာတစ်ပါးအနေနဲ့ “ကိုးကွယ်ခံထိုက်သူ” (သရဏဂုံ တည်ရာ) မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီလို ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးတွေကို “သံဃာ” လို့ ခေါ်ဆိုသုံးနှုန်းခွင့်တောင် မရှိပါဘူး။

“သမုတိသံဃာ” ဟူသော ဝေါဟာရ၏ တရားဝင်မှု

ဒါပေမယ့် ယနေ့ခေတ် သာသနာမှာ “သမုတိသံဃာ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ အလွန် ခေတ်စားနေပါတယ်။ ပုထုဇဉ် ရဟန်းတွေကို သံဃာအဖြစ် သမုတ်ထားတဲ့အတွက် ကိုးကွယ်ခံထိုက်သူတွေ ဖြစ်တယ်လို့ ယူဆနေကြပါတယ်။ ဒီအယူအဆဟာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ “ငါဘုရား မပညတ်ခဲ့သည်ကို အသစ် မပညတ်ရ” ဆိုတဲ့ ကြီးလေးလှတဲ့ အမိန့်တော်နဲ့ တည့်တည့်ကြီး ဆန့်ကျင်နေပါတယ်။

“သမုတိသံဃာ” ဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က ပါဠိတော်တွေမှာ ကိုးကွယ်ရာ ရတနာတစ်ပါးအဖြစ် ဘယ်တော့မှ မပညတ်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ပိဋကတ်တော်ရင်းတွေရဲ့ အလိုအရ ပြောရရင် ဒီအသုံးအနှုန်းဟာ တရားမဝင်ပါဘူး။ ဒီအချက်ကို အခြေခံပြီး ကြည့်ရင် ပုထုဇဉ် ဘုန်းကြီးတွေဟာ သံဃာ မဟုတ်ပါဘူး၊ သံဃာလည်း မထိုက်ပါဘူး၊ သံဃာရတနာနဲ့လည်း ဘာမှ မဆိုင်ပါဘူး။ သံဃာရတနာ မဟုတ်တဲ့အတွက် “အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ” (လောက၏ အတုမရှိ မြတ်သော ကောင်းမှုစိုက်ပျိုးရာ လယ်ယာမြေကောင်း) ဆိုတဲ့ ဂုဏ်အပါအဝင် သံဃာ့ဂုဏ်တော် ကိုးပါး လုံးဝ မရှိပါဘူး။

အလှူခံထိုက်သူများ

ဒါဆိုရင် ဒီလို ပုထုဇဉ် ရဟန်းတွေဟာ “အလှူခံထိုက်ပါသလား” ဆိုတဲ့ မေးခွန်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းအတွက် အဖြေကို ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ်မှာ အတိအလင်း တွေ့နိုင်ပါတယ်။ အလှူခံထိုက်သူ (ဒက္ခိဏေယျပုဂ္ဂိုလ်) တွေဆိုတာ သောတာပန် ဖြစ်အောင် အားထုတ်နေတဲ့ သူ (သောတာပတ္တိ မဂ္ဂဋ္ဌာန်) ကနေ စတင်ပြီး၊ ရဟန္တာ (ရဟတ္တ ဖလဋ္ဌာန်) အထိ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များသာ ဖြစ်တယ်လို့ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ရဟန်းတွေထဲမှာ အရိယာဖြစ်ဖို့အတွက် ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာ တရားကို စိုက်လိုက်မတ်တတ် အားထုတ်နေတဲ့ ရဟန်း (သို့မဟုတ် အရိယာဖြစ်ပြီးသော ရဟန်း) ကလွဲရင်၊ ကျန်တဲ့ စာပေကျက်မှတ်ခြင်း၊ လောကီရေးရာ လုပ်ဆောင်ခြင်း စတဲ့ အလုပ်တွေကိုသာ လုပ်နေတဲ့ ပုထုဇဉ် ရဟန်းတွေဟာ ပါထိကဝဂ် ပါဠိတော် အလိုအရ အလှူခံထိုက်သူ လုံးဝ မဟုတ်ဘူးလို့ မှတ်ယူရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မှန်ကန်သော ကိုးကွယ်ရာနှင့် သရဏဂုံ

လက်ရှိ သာသနာဘောင်မှာ ရှိနေတဲ့ သင်္ကန်းဝတ် ပုဂ္ဂိုလ်တွေကို “ရဟန်း” လို့ ခေါ်ဆိုလို့ ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သံဃာ့ဂုဏ်တော် ကိုးပါးနဲ့ မညီညွတ်တဲ့အတွက် “သံဃာ” လို့ သတ်မှတ်လို့ မရသလို၊ “သံဃာရတနာ” လို့လည်း သတ်မှတ်လို့ မရပါဘူး။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေရဲ့ တကယ့် ကိုးကွယ်ရာအဖြစ် “ရတနာသုံးပါး” ကိုသာ ညွှန်ပြခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီရတနာသုံးပါးထဲက “သံဃာရတနာ” ဆိုတာဟာ မဂ်ဖိုလ်ရပြီးသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များကိုသာ ဆိုလိုတာပါ။ သင်္ကန်းဝတ်ထားတဲ့ အသွင်အပြင်ကို ရည်ညွှန်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကွဲကွဲပြားပြား သိမြင်ပြီး၊ ပုထုဇဉ် ရဟန်းတွေဟာ မိမိတို့ရဲ့ ကိုးကွယ်ရာ (သရဏံ ဂစ္ဆာမိ လို့ ဆည်းကပ်ရာ) မဟုတ်ဘူး ဆိုတာကို မှန်မှန်ကန်ကန် သုံးသပ်နိုင်ဖို့ အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။

ကျနော်တို့ဟာ “ဗုဒ္ဓဘာသာ” ဆိုတဲ့ အမည်ခံ အသုံးအနှုန်းအောက်မှာပဲ၊ မိမိတို့ရဲ့ တကယ့် ကိုးကွယ်ရာက ဘာလဲဆိုတာကို ဝေဝါးနေတတ်ကြပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရား ညွှန်ပြခဲ့တဲ့ ကိုးကွယ်ရာ “သံဃာ” က အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ပေမယ့်၊ ကျနော်တို့ လက်တွေ့ ကိုးကွယ်နေတာက ပုထုဇဉ်နဲ့ အရိယာ ရောထွေးနေတာကို မိမိတို့ဘာသာ သတိပြုမိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဘာကို ကိုးကွယ်မလဲ ဆိုတာဟာ လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ ရွေးချယ်မှုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ရတနာသုံးပါး (ဘုရား၊ တရား၊ အရိယာသံဃာ) ကလွဲပြီး အခြားအရာ (ဥပမာ – ပုထုဇဉ်ရဟန်း၊ နတ်၊ ဘိုးတော် စသည်) ကို ကိုးကွယ်တယ် ဆိုရင်တော့ အဲဒီပုဂ္ဂိုလ်ကို သာသနာတွင်းသားလို့ ခေါ်လို့မရတော့သလို၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် စစ်စစ်လို့လည်း သတ်မှတ်လို့ မရတော့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ရတနာသုံးပါးကို မှန်မှန်ကန်ကန် သိရှိ ကိုးကွယ်ပြီး၊ သရဏဂုံကို အစစ်အမှန် တည်ဆောက်ဖို့ဆိုတာ သံသရာအတွက် အင်မတန် အရေးကြီးလှပါတယ်။

ရဟန်းများ၏ သရဏဂုံ အခြေအနေ

ဒီနေရာမှာ လူတွေသာမက ဘုန်းကြီး (ရဟန်း) တွေ ကိုယ်တိုင်ကရော သရဏဂုံ တကယ် တည်ရဲ့လား ဆိုတာကိုပါ လေးလေးနက်နက် စဉ်းစားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရတနာသုံးပါးထဲက “သံဃာရတနာ” ဆိုတာ ရဟန်းသောတာပန်ကနေ ရဟန္တာအထိသာ ပါဝင်တယ်ဆိုတာကို ရဟန်းတွေ ကိုယ်တိုင် သိကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လက်တွေ့မှာ ရဟန်းတွေက အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တွေကိုသာ သံဃာရတနာအဖြစ် ကိုးကွယ် ဆည်းကပ်သလား။ ဒါမှမဟုတ် ပုထုဇဉ် ရဟန်းအချင်းချင်းကိုရော၊ သက်ကြီးဝါကြီး ပုထုဇဉ် ရဟန်းတွေကိုရော ကိုးကွယ်ရာအဖြစ် (သရဏဂုံ တည်ရာအဖြစ်) သတ်မှတ်ပြီး ရိုသေဆည်းကပ်နေကြသလား။ ဒီအချက်ကို စောင့်ကြည့် လေ့လာခြင်းအားဖြင့်၊ ရဟန်းတော်များ ကိုယ်တိုင် သရဏဂုံ စစ်စစ် တည်၊ မတည် ဆိုတာကို ကောင်းစွာ ဆန်းစစ် အကဲဖြတ်နိုင်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင်၊ မိမိတို့ကိုယ်ကို “ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားသော နိုင်ငံ” လို့ ဂုဏ်ယူနေကြပေမယ့်၊ တကယ်တမ်း သရဏဂုံ အစစ်အမှန် တည်ဆောက်ထားတဲ့ ဘုန်းကြီးနဲ့ လူ အရေအတွက် ဘယ်လောက် ရှိသလဲ ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ချိန်ထိုး ကြည့်လိုက်ရင်၊ ယနေ့ခေတ် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ရဲ့ ပကတိ အခြေအနေမှန်ကို ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း သိမြင်နိုင်ပါတယ်။ ဤအချက်သည် သာသနာတော် တည်တံ့ပြန့်ပွားရေးအတွက် အလွန်တရာမှ အရေးကြီးသော အချက်ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း တင်ပြအပ်ပါသည်။