သာသနာတော်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဆွေးနွေးရမယ်ဆိုရင် ပထမဆုံး အခြေခံကျကျ နားလည်ထားရမယ့် အချက်ကတော့ သာသနာဆိုတာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ သန့်စင်မွန်မြတ်တဲ့ အဆုံးအမများသာ ဖြစ်တယ် ဆိုတာပါပဲ။ သံသရာတစ်ခွင်မှာ အဖိုးတန်ဆုံး၊ လောကသုံးပါးလုံးရဲ့ အဖြေမှန်ဖြစ်တဲ့၊ လောကသုံးပါးမှ လွတ်မြောက်ရာ ငြိမ်းချမ်းမှုအစစ် (သန္တိသုခ) နိဗ္ဗာန်ကို တိုက်ရိုက် ညွှန်ပြနိုင်တဲ့ တရားတော်တွေ ဖြစ်တဲ့အတွက် သာသနာတော်ဟာ လောကမှာ အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ယနေ့ခေတ် မျက်မှောက် သာသနာရဲ့ ပကတိ အခြေအနေကို ဉာဏ်နဲ့ ဆင်ခြင်ကြည့်လိုက်ရင်၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော် အစစ်အမှန်ကနေ သွေဖည်ပြီး ပုထုဇဉ် သဘာဝတွေ လွှမ်းမိုးနေတဲ့ အခြေအနေ တစ်ရပ်ကို တွေ့မြင်လာရပါတယ်။ အချို့သော ရဟန်းတော်များအနေနဲ့ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ တရားတော်တွေကို မိမိတို့ နားလည်သလို အနက်ကောက် ဟောပြောနေကြတာတွေ၊ မူလအဆုံးအမနဲ့ မကိုက်ညီတဲ့ ပြောဆို နေထိုင်မှုတွေ ရှိနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဤအခြေအနေများကို ခြုံငုံသုံးသပ်ကြည့်လျှင် သာသနာတော်ကြီးဟာ ယိုယွင်းမှုတွေ ရှိနေပြီး၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရာ လမ်းမှန်ကို ပြတ်သားစွာ မညွှန်ပြနိုင်တဲ့ အနေအထားသို့ ရောက်ရှိနေပြီဆိုတာကို ပထမဆုံး သတိပြုစေချင်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ အခြေအနေမှာ များစွာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်နေပြီ ဖြစ်ပါသည်။

သာသနာတော်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်ပြောင်းကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ မြတ်စွာဘုရား သက်တော်ထင်ရှား ရှိစဉ်ကာလနဲ့ သီဟိုဠ်ခေတ် လိုမျိုး အချိန်ကာလတွေမှာ အရိယာသာဝကတွေ အများအပြား ပေါ်ထွန်းခဲ့ပါတယ်။ သံသရာကနေ လွတ်မြောက်ဖို့ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်လောက်အောင် ခက်ခဲတဲ့ ကိစ္စရပ် မဟုတ်ခဲ့ပါဘူး။ ဆိုလိုတာက တရားအားထုတ်ရင် တရားရနိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်းဟာ ရှင်းလင်းပြီးသားပါ။ အဓိက အားနည်းချက်ကတော့ ခေတ်အဆက်ဆက် ရဟန်းတော်များအနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ တကယ့်တာဝန်ဖြစ်တဲ့ တရားကျင့်ကြံအားထုတ်ခြင်း အလုပ်ကို အပြည့်အဝ မလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို အခြေအနေမှာ အပေါ်ယံ စကားလုံးလှလှတွေနဲ့ ချော့မော့ပြောဆိုနေတာထက်၊ လက်ရှိ အရှိတရားကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းနဲ့ ရိုးသားစွာ ထောက်ပြဖို့က ပိုအရေးကြီးတယ်လို့ ယူဆတဲ့အတွက် ပွင့်လင်းစွာပဲ ဆွေးနွေးပါရစေ။

အဓိက အားနည်းချက်ဟာ ရဟန်းတော်များရဲ့ ကျင့်စဉ်နဲ့ တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်နေပါတယ်။ ထေရဝါဒ အယူဝါဒရဲ့ အမှားမဟုတ်သလို၊ တခြားဘာသာရေး အယူဝါဒတွေရဲ့ နှောင့်ယှက်မှုကြောင့်လည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ပြဿနာရဲ့ ရင်းမြစ်ဟာ အချိန်ကို အကျိုးရှိစွာ မသုံးစွဲဘဲ၊ ပျင်းရိစွာ နေထိုင်ကာ၊ တာဝန်မဲ့သော၊ သီလသိက္ခာပိုင်းဆိုင်ရာ အားနည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်များ သံဃာ့ဘောင်အတွင်းသို့ အစဉ်အဆက် ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်အဆက်ဆက်မှာ သာသနာတော်ရဲ့ အနှစ်သာရကို ဒကာ၊ ဒကာမတွေ နားလည်အောင် မဟောကြားနိုင်ရုံသာမက၊ မိမိတို့ကိုယ်တိုင်ပင်လျှင် တရားတော်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သေသေချာချာ နားမလည်သူများပြားလာခြင်းက ယခုကဲ့သို့ ယိုယွင်းမှုအထိ ဖြစ်ပေါ်လာစေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်က သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြောင်း တရားသည် ခန္ဓာ၏ “အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ” ကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းစွာ ဟောကြားထားသော်လည်း၊ ဤလက္ခဏာရေးသုံးပါးကိုပင် မှန်ကန်စွာ နားမလည်သူများ များပြားနေပါသည်။ ထို့ထက်ပို၍ စိတ်မကောင်းဖွယ်ရာမှာ ရတနာသုံးပါး၏ အဓိပ္ပာယ် အစစ်အမှန်ကို နားမလည်ဘဲ သရဏဂုံ အစစ်အမှန် မတည်သူများပင် ရှိနေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ရတနာသုံးပါးတွင် ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မပါဝင်ပါ။ ရတနာ့သုတ်တော်တွင် ဟောကြားထားသည့်အတိုင်း “သံဃာရတနာ” ဆိုသည်မှာ ရဟန်း သောတာပန်မှသည် ရဟန္တာအထိ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များသာ ပါဝင်ပါသည်။ ဤအချက်ကို လက်ခံရန် ခက်ခဲနေသူများ ရှိပြီး၊ မိမိတို့ကိုယ်ကို “သမုတိသံဃာ” ဟု အမည်တပ်ကာ သံဃာရတနာ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးများကို ခံစားလိုကြသူများ ရှိနေခြင်းမှာ မိမိတို့၏ လမ်းစဉ် အမှားကိုပင် သတိမပြုမိခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ထို့အပြင် ရဟန်းပြုခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ စာပေသင်ကြားရန် သက်သက် မဟုတ်ပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ပါရမီဖြည့်ဆည်းခဲ့ခြင်းမှာ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရန် ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ရဟန်းပြုခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာလည်း သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရန်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤကတိကဝတ်ကို ရှင်သာမဏေပြုစဉ်ကတည်းက သင်္ကန်းတောင်းရာတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာလာ “ဂန္ထဓုရ” (စာပေသင်ကြားခြင်း) နှင့် “ဝိပဿနာဓုရ” (တရားအားထုတ်ခြင်း) ဟူ၍ အလုပ်နှစ်မျိုး ခွဲခြားကာ၊ စာပေသင်ကြားခြင်းကိုသာ အဓိကထား၍ ရဟန်းကိစ္စ ပြီးပြည့်စုံပြီဟု ယူဆနေခြင်းမှာ မူလရည်ရွယ်ချက်နှင့် လွဲချော်နေပါသည်။

တကယ်၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ထိုအလုပ်နှစ်မျိုးစလုံးကို ခွင့်ပြုခဲ့သည်ဆိုပါက၊ သင်္ကန်းတောင်းရာတွင်လည်း “သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရန် သင်္ကန်းပေးပါ” ဟူသော တောင်းဆိုချက်နှင့် “စာပေသင်ကြားရန် သင်္ကန်းပေးပါ” ဟူသော တောင်းဆိုချက် နှစ်မျိုး ရှိရမည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် “သဗ္ဗဒုက္ခ နိဿရဏ နိဗ္ဗာန သစ္ဆိကရဏတ္ထာယ…” (ခပ်သိမ်းသော ဆင်းရဲဒုက္ခမှ ထွက်မြောက်၍ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် အလို့ငှာ ဤသင်္ကန်းကို ပေးသနားတော်မူပါ) ဟူသော တောင်းဆိုချက် တစ်မျိုးတည်းသာ ရှိပါသည်။

ရဟန်းတော်များ ခံယူသုံးဆောင်နေသော ပစ္စည်းလေးပါးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် ရရှိခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် ပါရမီများကြောင့် အလိုအလျောက် တရားသိနေသူများ မဟုတ်ပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို လိုက်နာကျင့်သုံး၍ မိမိတို့အားလည်း သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြောင်း လမ်းညွှန်ပြသပေးနိုင်မည့်သူများဟု ယုံကြည်ကာ ဒကာ၊ ဒကာမများက လှူဒါန်းကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် ဤအချက်ကို အစဉ်သတိပြုသင့်ပါသည်။

မိမိ ကတိပြုထားသော သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြောင်း ဝိပဿနာအလုပ်ကို မလုပ်ဆောင်ဘဲ၊ စာပေသင်ကြားခြင်းနှင့် အပေါ်ယံ သီလမျှကိုသာ ထိန်းသိမ်းကာ ပစ္စည်းလေးပါး အလှူခံ၍ နေထိုင်ခြင်းသည် တာဝန်မဲ့ရာ ရောက်ပါသည်။ ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် မိမိတို့၏ ကတိကဝတ်နှင့် ရပ်တည်ချက်ကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်ရန် အချိန်ကျရောက်နေပြီ ဖြစ်ပါသည်။

ပုဂံခေတ်မှစ၍ ယနေ့တိုင်အောင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သာသနာတော်၏ အကျိုးကျေးဇူးကို အပြည့်အဝ ခံစားရသည်ဟု ဆိုရန် ခက်ခဲပါသည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ၊ ရဟန်းပေါင်း သန်းနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့သော်လည်း ထွက်ပေါ်လာသော အရိယာ အရေအတွက်မှာ အလွန်နည်းပါးလှပါသည်။ လက်ရှိတွင် ရဟန်းလေးသိန်းခန့် ရှိသော်လည်း အချိုးအစားအရ ကြည့်ပါက အလွန်နည်းပါးနေသေးသည်ကို တွေ့ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် မိမိတို့၏ အဓိကတာဝန်ကို အပြည့်အဝ မထမ်းဆောင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့်ဟု ဆိုရမည် ဖြစ်ပါသည်။

လောကတွင် မည်သည့်အရာမျှ အလကား မရရှိနိုင်ပါ။ လူသားတိုင်းသည် လောကအတွက်၊ အများအတွက် အကျိုးရှိမည့် အလုပ်တစ်ခုခုကို လုပ်ဆောင်ကြရပါသည်။ ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် မိမိတို့၏ တာဝန်ကို ပျက်ကွက်ခြင်းသည် သာသနာတော်အတွင်းရှိ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ၊ ဘိက္ခု အားလုံးကို ထိခိုက်နစ်နာစေပါသည်။

ထို့ထက်ပို၍ ဝမ်းနည်းဖွယ်ကောင်းသည်မှာ အချို့သော ရဟန်းတော်များသည် လာဘ်လာဘအတွက် တရားနှင့် မညီညွတ်သည်များကို ဟောပြောခြင်း၊ ဒကာ ဒကာမများကို မျက်နှာချိုသွေးခြင်း စသည့် မသင့်လျော်သော အပြုအမူများ ရှိနေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အဓမ္မဝါဒများ ပေါ်ပေါက်လာသည့်အခါတွင်လည်း ထိရောက်စွာ ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း အားနည်းနေသည်ကို တွေ့ရပါသည်။

နိဂုံးချုပ်အနေဖြင့် တင်ပြလိုသည်မှာ ယနေ့ သာသနာတော်၏ အခြေအနေသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် များစွာ လိုအပ်နေပြီ ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ အားနည်းချက်များ ရှိနေခြင်းသည် ယခုမှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြောင်း တရားများကို ကျင့်ကြံအားထုတ်မှု အားနည်းခဲ့သည့် အချိန်မှစ၍ ဖြစ်ပါသည်။ ဤအခြေအနေများကို ပြုပြင်နိုင်ရန်အတွက် ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် မိမိတို့၏ မူလတာဝန်ဖြစ်သော တရားကျင့်ကြံအားထုတ်ခြင်းကို အလေးအနက်ထား ဆောင်ရွက်ကြရန် အထူးလိုအပ်ပါကြောင်း တိုက်တွန်းတင်ပြအပ်ပါသည်။