မိတ်ဆွေ… တရားစထိုင်ပြီဆိုတာနဲ့ ယောဂီတော်တော်များများရဲ့ ခေါင်းထဲမှာ ပထမဆုံး ဝင်လာတဲ့ မျှော်လင့်ချက်က “ငါ့စိတ်တွေ ငြိမ်သက်သွားရမယ်၊ ပူလောင်မှုတွေ ကင်းပြီး အေးချမ်းသွားရမယ်” ဆိုတာပါပဲ။ တရားစခန်းတွေ သွားတယ်၊ ရိပ်သာတွေ ဝင်တယ် ဆိုတာဟာလည်း ဒီလို ငြိမ်သက်အေးချမ်းမှုကို လိုချင်လို့ သွားကြတာ များပါတယ်။ဒါပေမဲ့ တကယ့် အရှိတရားကို ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောရရင်… ခင်ဗျားဟာ အဲဒီ “အေးချမ်းမှုကို မက်မောတဲ့စိတ်” နဲ့ တရားထိုင်ခုံပေါ်မှာ ထိုင်နေသရွေ့၊ ခင်ဗျား လိုချင်တဲ့ လွတ်မြောက်မှု၊ ခင်ဗျား လိုချင်တဲ့ တရားအစစ်ကို ဘယ်တော့မှ တွေ့နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ ဝိပဿနာ အားထုတ်နေတယ်လို့ ထင်နေပေမယ့် တကယ်တမ်းကျတော့ “သမထ ထောင်ချောက်” ထဲမှာ ပိတ်မိနေတဲ့ အလွဲကြီး တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ဒီဆောင်းပါးမှာ စိတ်ငြိမ်အောင် လုပ်နေခြင်းဟာ ဘာကြောင့် ဝိပဿနာ မဟုတ်ရသလဲ ဆိုတာနဲ့၊ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ ရုပ်နာမ်ယန္တရားကို အရှိကို အရှိအတိုင်း ဘယ်လို ဉာဏ်သွင်းရမလဲ ဆိုတာကို ရှင်းလင်းပြသသွားပါမယ်။၁။ အေးချမ်းချင်သောစိတ်သည် “လောဘ” သက်သက်သာဖြစ်သည်တရားမထိုင်ခင်ကတည်းက “ငြိမ်ချင်တယ်၊ အေးချမ်းချင်တယ်” လို့ တွေးလိုက်တာနဲ့တင် ခင်ဗျားရဲ့ သန္တာန်မှာ “လောဘ” ဆိုတဲ့ ကိလေသာ ဝင်သွားပါပြီ။တရားထိုင်နေရင်း စိတ်က လွင့်သွားတယ်၊ တွေးစရာတွေ ဝင်လာတယ်፣ ဒါမှမဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်က နာကျင်ကိုက်ခဲလာတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအခါ ကိုယ်လိုချင်တဲ့ “အေးချမ်းမှု” မရတဲ့အတွက် ချက်ချင်းပဲ “ဒေါသ” ထွက်လာပါတယ်။ “ငါ့စိတ်က ဘာလို့ မငြိမ်တာလဲ၊ တရားထိုင်ရတာ အဆင်မပြေလိုက်တာ” ဆိုပြီး မကျေနပ်မှုတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။အဲဒီ လောဘနဲ့ ဒေါသ နှစ်ခုကြားမှာ “ငါ တရားထိုင်နေတာ၊ ငါ့စိတ်ကို ငြိမ်အောင် ငါလုပ်မယ်” ဆိုပြီး တကယ်မရှိတဲ့ “ငါ” ကို အရှိလုပ်ထားတဲ့ အစွဲကြီး (ဒိဋ္ဌိ) က အခိုင်အမာ နေရာယူထားပါတယ်။ ဝိပဿနာဉာဏ် ဖြစ်ဖို့ နေနေသာသာ၊ တရားထိုင်ခုံပေါ်မှာတင် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တွေနဲ့ လုံးပန်းပြီး အကုသိုလ်တွေ တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေတော့တာပါပဲ။၂။ သမထ နှင့် ဝိပဿနာ၏ ပြတ်သားသော ကွာခြားချက်သမထအလုပ် ဆိုတာ စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုတည်းပေါ်မှာ အတင်းအဓမ္မ ချည်နှောင်ထားပြီး ငြိမ်သက်အောင်၊ အေးချမ်းအောင် လုပ်တဲ့ အလုပ်ပါ။ မြက်ခင်းပေါ်ကို ကျောက်တုံးကြီး ဖိချထားသလိုပါပဲ။ ကျောက်တုံး ဖိထားသရွေ့တော့ မြက်တွေ (ကိလေသာတွေ) မထွက်လာဘဲ ငြိမ်နေပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျောက်တုံးကို ဖယ်လိုက်တာနဲ့ (တရားထိုင်ခုံပေါ်က ဆင်းလိုက်တာနဲ့) ကိလေသာတွေက အရင်ကထက်တောင် ပိုပြီး သောင်းကျန်းလာပါလိမ့်မယ်။ သမထဟာ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဘယ်တော့မှ မခွာနိုင်ပါဘူး။ဝိပဿနာ ဆိုတာ စိတ်ငြိမ်အောင် လုပ်တဲ့ အလုပ် လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့၊ ဖောက်ပြန်နေတဲ့၊ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေတဲ့ ရုပ်နဲ့ နာမ်ရဲ့ အလုပ်လုပ်နေမှု ယန္တရားကြီးကို “အရှိကို အရှိအတိုင်း” ဉာဏ်နဲ့ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ ကြည့်တဲ့ အလုပ်ပါ။စိတ်က ငြိမ်နေရင်လည်း ငြိမ်နေမှန်းသိဖို့၊ စိတ်က ရှုပ်ထွေးနေရင်လည်း ရှုပ်ထွေးနေမှန်းသိဖို့၊ စိတ်က လွင့်သွားရင်လည်း လွင့်သွားမှန်းသိဖို့ပါပဲ။ အေးချမ်းမှုကို ဖန်တီးယူဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အရှိတရားကို လက်ခံပြီး ဓာတ်ခွဲကြည့်ဖို့သာ ဖြစ်ပါတယ်။၃။ စိတ်သည် သူ့သဘောသူဆောင်သော “အနတ္တ” ဖြစ်သည်ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးဆုံးက ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ဟာ ကိုယ်ပိုင်တာ မဟုတ်ဘူး၊ “အနတ္တ” သဘောသက်သက်ပဲ ဆိုတာကို နားလည်ဖို့ပါ။ စိတ်ဆိုတာ ခင်ဗျား အမိန့်ပေးတိုင်း နားထောင်ပြီး ငြိမ်နေမယ့် အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် တွေးမှာပဲ၊ အာရုံလာရင် သိမှာပဲ၊ ပူစရာရှိရင် ပူမှာပဲ။ အဲဒါ စိတ်ရဲ့ သဘာဝပါ။အဲဒီလို သူ့သဘောသူဆောင်နေတဲ့ စိတ်ကို သွားပြီး “ငြိမ်ရမယ်” လို့ အတင်း ကွပ်ကဲနေတာဟာ ရေကို အောက်မဆင်းအောင်၊ မီးကို မပူအောင် အတင်းတားဆီးနေသလိုပါပဲ။ သဘာဝတရားကို ဆန့်ကျင်နေတာ ဖြစ်လို့ ပင်ပန်းရုံပဲ ရှိပါလိမ့်မယ်။ဒါပေမဲ့ အနတ္တကို တွေ့လို့ “ဪ… ငါ မဟုတ်တာပဲ၊ ထိန်းချုပ်လို့မှ မရတာ၊ လွင့်ချင်လည်း လွင့်ပါစေတော့။ ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုပြီး အဆိုးမြင်ဝါဒနဲ့ လက်လျှော့လိုက်ဖို့ လုံးဝ (လုံးဝ) မဟုတ်ပါဘူး။ ငါ မဟုတ်တာ မှန်ပေမယ့်၊ လွတ်မြောက်ရေး ပန်းတိုင်ရောက်အောင် မောင်းနှင်ဖို့အတွက် “အဓိပတိတရား လေးပါး” (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ) ဆိုတဲ့ စွမ်းအင်တွေ ခင်ဗျားမှာ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ အဓိပတိတရားတွေကို အပြည့်အဝ တပ်ဆင်ပြီး၊ စိတ်က ငြိမ်သည်ဖြစ်စေ၊ မငြိမ်သည်ဖြစ်စေ အဲဒီ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောတရားတွေကို အရှိန်ပြင်းပြင်းနဲ့ တရစပ် သတိထား ရှုမှတ်နေရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။၄။ “ငါ” မရှိသော ဓာတ်ခွဲခန်းထဲသို့ ဝင်ခြင်းတရားထိုင်တဲ့အခါ “ငါ စိတ်ငြိမ်အောင် လုပ်မယ်” ဆိုတဲ့ အတ္တကို ခုံပေါ်ကနေ အရင် ဆင်းခိုင်းလိုက်ပါ။အတွေးတွေ ဝင်လာပြီလား။ “ငါ့စိတ် မငြိမ်ဘူး” လို့ မယူဆဘဲ၊ “ဪ… တွေးတဲ့စိတ်ကလေး ပေါ်လာပါလား” လို့ အရှိကို အရှိအတိုင်း သိလိုက်ပါ။ခန္ဓာကိုယ်က နာကျင်လာပြီလား။ “ငါ နာတယ်” လို့ မယူဆဘဲ၊ “ဪ… ရုပ်ရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု သဘောတရားလေး ပေါ်လာပါလား” လို့ သိလိုက်ပါ။အဲဒီ ဖောက်ပြန်မှုကို သိလိုက်တဲ့ “ဝိဉာဏ်” (သိစိတ်) လေး ကိုယ်တိုင်ဟာလည်း အမြဲတမ်း မတည်မြဲဘဲ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ ချက်ချင်း ပျက်သွားတာပါလား ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ လိုက်ကြည့်ပါ။ဒီလို ကြည့်တတ်လာပြီ ဆိုရင်၊ စိတ်တွေ ရှုပ်ထွေးနေပါစေ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး နာကျင်နေပါစေ… ခင်ဗျားရဲ့ ဉာဏ်ထဲမှာတော့ အဲဒီ ဖြစ်ပျက်မှု အားလုံးကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ “ဪ… ရုပ်နဲ့ နာမ်တွေ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာကလွဲလို့ ဘာမှ မရှိပါလား” လို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာပါလိမ့်မယ်။နိဂုံးချုပ်ဒါကြောင့် နောက်တစ်ခါ တရားထိုင်ရင် “အေးချမ်းမှု” ဆိုတဲ့ သမထ ထောင်ချောက်ထဲကို မဝင်ပါနဲ့တော့။ စိတ်ငြိမ်အောင် ထိုင်နေသရွေ့ ခင်ဗျားဟာ ပညတ်နယ်ပယ်ထဲမှာပဲ ရှိနေပါသေးတယ်။ ခန္ဓာရဲ့ မငြိမ်သက်မှု၊ ဖောက်ပြန်မှု၊ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေမှုတွေကို ဉာဏ်နဲ့ တည့်တည့် ရင်ဆိုင်ကြည့်မှသာလျှင် “ငါ” ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲ ပြုတ်ကျပြီး သောတာပန်အဖြစ်ကို မလွဲမသွေ မျက်မှောက်ပြုနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ နားလည်ချင်ရင် ကိုယ်တိုင် ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။အမှန်တရားသည်သာ လွတ်မြောက်ရာ ဖြစ်သည်။