လောကကြီးမှာ ဘယ်အရာမှ ထာဝရ မမြဲပါဘူး။ နေမင်းကြီးဟာ မနက်ခင်းမှာ ထွန်းလင်းတောက်ပစွာ ထွက်ပေါ်လာပေမယ့်၊ ညနေချမ်းရောက်ရင်တော့ မှေးမှိန်ငြိမ်းသက်ပြီး နေဝင်သွားရစမြဲပါ။ ဤသဘာဝတရားအတိုင်းပါပဲ၊ လူသားတိုင်းရဲ့ ဘဝဟာလည်း မွေးဖွားခြင်းဆိုတဲ့ အစကနေ သေဆုံးခြင်းဆိုတဲ့ အဆုံးသတ်ဆီကို မလွဲမသွေ ဦးတည်ရွေ့လျားနေကြရပါတယ်။ သင်္ကန်းဝတ်ရုံထားတဲ့ ရဟန်းတော်များရဲ့ ဘဝဟာလည်း ဤဓမ္မတာတရားကနေ ကင်းလွတ်ခွင့် မရှိပါဘူး။ တစ်နေ့နေ့၊ တစ်ချိန်ချိန်မှာတော့ “ရဟန်းဘဝ၏ နေဝင်ချိန်” လို့ ခေါ်ဆိုရမယ့်၊ စုတိစိတ် ကျတော့မယ့်၊ သေဆုံးခြင်းနဲ့ ရင်ဆိုင်ရမယ့် အချိန်ကာလဟာ ဆိုက်ရောက်လာမှာ ဧကန်မလွဲပါပဲ။အဲဒီလို ဘဝရဲ့ နောက်ဆုံးအချိန်၊ သေအံ့ဆဲဆဲ ကာလမှာ ရဟန်းတော်တစ်ပါးအနေနဲ့ မိမိဖြတ်သန်းခဲ့တဲ့ ရဟန်းဘဝတစ်လျှောက်လုံးကို ပြန်လည် စုံစမ်းဆင်ခြင်မိတဲ့အခါ၊ ဘယ်လို ခံစားချက်မျိုးတွေ ပေါ်ပေါက်လာမလဲ ဆိုတာဟာ အင်မတန်မှ အရေးကြီးလှပါတယ်။ ဤဆောင်းပါးဟာ ရဟန်းတော်များအား မိမိတို့၏ လက်ရှိရပ်တည်မှုနှင့် တကယ့်တာဝန်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး၊ သံဝေဂဉာဏ် ရရှိကာ လမ်းမှန်ပေါ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ရေးသားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။နေဝင်ချိန်တွင် မြင်ယောင်လာမည့် ပကတိအရှိတရားလူတစ်ယောက် သေခါနီးအချိန်မှာ မိမိဘဝသက်တမ်းတစ်လျှောက် ပြုလုပ်ခဲ့သမျှသော ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှု (ကံ) တွေဟာ စိတ်အာရုံမှာ ထင်ဟပ်လာတတ်ပါတယ်။ ဤသည်ကို “ကမ္မနိမိတ်” သို့မဟုတ် “ဂတိနိမိတ်” လို့ ခေါ်ဆိုပါတယ်။ ရဟန်းတော်တစ်ပါးအတွက် ဤအချိန်ဟာ အင်မတန်မှ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့အချိန် ဖြစ်နိုင်သလို၊ အင်မတန်မှ အေးချမ်းတဲ့အချိန်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ယနေ့ခေတ် သာသနာတော်ရဲ့ ပကတိ အခြေအနေကို ကြည့်လိုက်ရင် ရဟန်းတော်များ အများစု (အားလုံးလိုလို) ဟာ တကယ့် လွတ်မြောက်ရေး လမ်းစဉ်ကနေ သွေဖည်ပြီး “ဂန္ထဓုရ” လို့ ခေါ်တဲ့ စာပေသင်ကြားခြင်း၊ စာမေးပွဲဖြေဆိုခြင်း ကိစ္စတွေမှာပဲ အချိန်တွေ ကုန်လွန်နေကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ မြတ်စွာဘုရားရှင် တိုက်ရိုက် ရည်ရွယ်ခဲ့တဲ့၊ မြတ်စွာဘုရားရှင် တိုက်ရိုက် ဟောကြားခဲ့တဲ့ လွတ်မြောက်ရေး လမ်းစဉ် လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ စာပေဆိုတာ လမ်းပြမြေပုံ သက်သက်ပါပဲ။ ကိုယ်တိုင် အဲဒီလမ်းအတိုင်း မလျှောက်လှမ်းဘူး ဆိုရင် လိုရာခရီးကို ဘယ်တော့မှ ရောက်မှာ မဟုတ်ပါဘူး。ဤသို့ ဂန္ထဓုရ အလုပ်တွေနဲ့သာ ဘဝကို ကုန်လွန်စေခဲ့တဲ့ ပုထုဇဉ် ရဟန်းတစ်ပါးအနေနဲ့ နေဝင်ချိန် ရောက်တဲ့အခါ မိမိကိုယ် မိမိ ပြန်လည် မေးခွန်းထုတ်ကြည့်မိပါလိမ့်မယ်။မြတ်စွာဘုရား၏ အကြွေးကို မဆပ်ခဲ့ခြင်း: “ငါဟာ သင်္ကန်းဝတ်စဉ်က ‘သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ပါရစေ’ လို့ ကတိကဝတ်ပြုခဲ့ပေမယ့်၊ တကယ်တမ်းကျတော့ အရိယာဖြစ်အောင် အားထုတ်ဖို့ စိတ်ကူး လုံးဝမရှိခဲ့ပါလား။ မြတ်စွာဘုရားဆီက ချေးယူထားတဲ့ ပစ္စည်းလေးပါး (ဆွမ်း၊ သင်္ကန်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး) တွေကိုတော့ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ယူသုံးစားသောက်ခဲ့ပေမယ့်၊ အဲဒီအကြွေးကို ဆပ်ဖို့ တရားအားထုတ်ခြင်း အလုပ်ကိုတော့ လုံးဝ လျစ်လျူရှုထားခဲ့ပါလား။ ငါဟာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ပညတ်ခဲ့တဲ့ ‘လူယုတ်မာ’ တွေထဲမှာ ပါဝင်နေပါလား။”အကုသိုလ်များ ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်း: “ပုထုဇဉ် သဘာဝအရ ကိလေသာ မကင်းသေးတဲ့အတွက်၊ ငါဟာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တွေရဲ့ ဆွဲဆောင်မှုနောက်ကို လိုက်ပြီး၊ မရှောင်နိုင်တဲ့ အကုသိုလ် ဒုစရိုက်တွေကို ကျူးလွန်မိခဲ့ပါလား။ လူတွေရဲ့ မျက်စိရှေ့မှာတော့ သီလစင်ကြယ်သယောင်ယောင် ဟန်ဆောင်ခဲ့ပေမယ့်၊ ကွယ်ရာမှာတော့ စိတ်နဲ့ ပြစ်မှားခဲ့တာတွေ၊ နှုတ်နဲ့ ပြောဆိုခဲ့တာတွေ အများကြီးပါလား။”ဝိနည်းတော်များ ချိုးဖောက်ခဲ့ခြင်း: “မြတ်စွာဘုရားရှင် အထူး တားမြစ်ထားတဲ့ ငွေကိုင်ခြင်း၊ ရွှေငွေ လက်ခံခြင်း စတဲ့ ဝိနည်းတော် ပေါင်းစုံကို ငါဟာ လွယ်လွယ်ကူကူပဲ ချိုးဖောက်ခဲ့ပါလား။ စာသင်တိုက်တွေမှာ၊ ပွဲတက်ကိစ္စတွေမှာ၊ လာဘ်လာဘ ပေါများရေး ကိစ္စတွေမှာ ဝင်ရောက် ရောနှောပြီး လောကီ အာရုံတွေထဲမှာပဲ သာယာနေခဲ့ပါလား။ ဒါတွေဟာ မြတ်စွာဘုရား ဟောခဲ့တဲ့ အရိယာ အလုပ်တွေ မဟုတ်ပါလား။”ကြေကွဲဝမ်းနည်းစရာ ကောင်းသော အနာဂတ် ဂတိဤသို့ မိမိပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ မကောင်းမှု (မိစ္ဆာမဂ္ဂင်) တွေကို ပြန်လည် မြင်ယောင်လာတဲ့အခါ၊ ရဟန်းတော်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ပြင်းထန်တဲ့ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်မှု၊ ကြောက်ရွံ့မှုနဲ့ နောင်တရမှုတွေ ပေါ်ပေါက်လာပါလိမ့်မယ်။ပုထုဇဉ်ဘဝ သက်သက်သာ ရှိသေးခြင်း: “ငါဟာ သင်္ကန်းဝတ်ကြီးနဲ့ နှစ်ပေါင်းများစွာ နေခဲ့ပေမယ့်၊ တကယ်တမ်းကျတော့ ငါ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ကိလေသာ အညစ်အကြေးတွေ လုံးဝ မစင်ကြယ်သေးပါလား။ ငါဟာ မကောင်းတဲ့ အပါယ်ဘုံကို ကျရောက်တတ်တဲ့ ပုထုဇဉ်ဘဝ သက်သက်ပဲ ရှိပါသေးလား။”ဝိနိပါတိကဘေးနှင့် ရင်ဆိုင်ရတော့ခြင်း: “ပုထုဇဉ်တွေ ကြုံတွေ့ရမယ့် ဝိနိပါတိကဘေး (အပါယ်ငရဲသို့ ကျရောက်ခြင်းဘေး) နဲ့ ငါကြုံရတော့မှာပါလား။ သေပြီးရင် ငါ့ရဲ့ ဂတိက ဘယ်လဲ။ ငရဲ၊ တိရစ္ဆာန်၊ ပြိတ္တာ၊ အသူရကာယ် ဆိုတဲ့ မကောင်းတဲ့ ဘုံလေးပါးထဲက တစ်ခုခုကို ငါမလွဲမသွေ သွားရတော့မှာပါလား။”ဂုဏ်ဒြပ်များ ပျောက်ဆုံးခြင်း: “ရဟန်းဘဝမှာ ငါရခဲ့တဲ့ လေးစားခံရခြင်းတွေ၊ ကြည်ညိုခံရခြင်းတွေ၊ ‘အရှင်ဘုရား’ လို့ ခေါ်ဆိုခံရခြင်းတွေ၊ ဒကာ ဒကာမတွေရဲ့ ကန်တော့ခံရခြင်းတွေ၊ ဒါတွေအားလုံးဟာ အခုအချိန်မှာ ဘာမှ အသုံးမဝင်တော့ပါလား။ ငါဟာ အပါယ်ဘုံသား ဘဝကို သွားရတော့မယ် ဆိုပြီး စိတ်ထိခိုက်ဝမ်းနည်းကြေကွဲရပါလိမ့်မယ်။”ဤကဲ့သို့ မိမိရဲ့ နေဝင်ချိန်မှာ ကြေကွဲဝမ်းနည်းစွာနဲ့ ဘဝကို အဆုံးသတ်ရခြင်းဟာ အင်မတန်မှ ဝမ်းနည်းစရာ ကောင်းလှပါတယ်။ ဒါဟာ မူလသင်္ကန်းတောင်းစဉ်က ကတိကဝတ်နဲ့ ဖြောင့်ဖြောင့်ကြီး ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင် မျှော်လင့်တဲ့ အလုပ်လည်း မဟုတ်ပါဘူး။လက်ရှိ အချိန်ရှိတုန်းတွင် လမ်းမှန်သို့ လှည့်ပြန်ခြင်းဤဆောင်းပါးကို ဖတ်ရှုနေတဲ့ ရဟန်းတော်များ အနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ နေဝင်ချိန်မှာ ဤကဲ့သို့ ကြေကွဲဝမ်းနည်းစွာနဲ့ ဘဝကို အဆုံးသတ်ရမယ့် အခြေအနေဆိုးကြီးကို ရှောင်လွှဲလိုတယ် ဆိုရင်၊ အခု ချက်ချင်းပဲ ဒီလမ်းလွဲကြီးကနေ ရပ်တန်းက ရပ်ပြီး မူလပန်းတိုင်ကို ပြန်လည် ဦးတည်ကြဖို့ အချိန်ကျရောက်နေပါပြီ။လက်ရှိ အချိန်ရှိတုန်းမှာပဲ တကယ့် အလုပ်ဖြစ်တဲ့ “သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရေး”၊ “အရိယာဖြစ်ရေး” ကို လက်တွေ့ကျကျ စတင် လုပ်ဆောင်ရပါတော့မယ်။ မဖြစ်နိုင်တဲ့၊ အကျိုးမရှိတဲ့ ဂန္ထဓုရ အလုပ်တွေနဲ့ အချိန်မဖြုန်းပါနဲ့တော့။ လောကီကို လိုလားရင် ရိုးသားစွာ လူထွက်ပြီး စီးပွားရေး လုပ်ပါ။ သံသရာက လွတ်မြောက်ချင်ရင်တော့ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အသုံးချပြီး အရိယာ ဖြစ်အောင် တရားကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် အားထုတ်ပါ။အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် လမ်းမှန်သို့ လှည့်ပြန်ခြင်းတရားအားထုတ်တယ် ဆိုတာ လွယ်ကူတဲ့ ကိစ္စတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် မလုပ်နိုင်လောက်အောင်လည်း မခက်ခဲပါဘူး။ အဓိပတိတရားလေးပါး (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ) နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတဲ့အတိုင်း၊ ဒီတရားလေးပါးကို လက်ကိုင်ထားဖို့ပဲ လိုပါတယ်။၁။ ဆန္ဒာဓိပတိ: သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ တကယ်ကို လွတ်မြောက်ချင်တဲ့၊ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အကြွေးကို တကယ် ပြန်ဆပ်ချင်တဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ ရှိရပါမယ်။၂။ ဝီရိယာဓိပတိ: အဲဒီဆန္ဒကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့အတွက် အချိန်မဆိုင်းဘဲ၊ လောကီကိစ္စတွေကို ဘေးဖယ်ထားပြီး တရားရှုမှတ်ခြင်း အလုပ်ကို မနားမနေ အားထုတ်တဲ့ ဝီရိယ ရှိရပါမယ်။၃။ စိတ္တာဓိပတိ: မိမိရဲ့ စိတ်ကို တခြား အာရုံတွေဆီ မလွင့်စင်စေဘဲ၊ ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက်မှု အပေါ်မှာသာ စူးစူးစိုက်စိုက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ညွတ်ထားတဲ့ စိတ် ရှိရပါမယ်။၄။ ဝီမံသာဓိပတိ: ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောတရားတွေကို အပေါ်ယံမဟုတ်ဘဲ၊ အနိစ္စ (မမြဲခြင်း)၊ ဒုက္ခ (ဆင်းရဲခြင်း)၊ အနတ္တ (ငါ မဟုတ်၊ အစိုးမရခြင်း) ဟူသော လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်တဲ့ စူးစမ်းဆင်ခြင်တတ်တဲ့ ဉာဏ်ပညာ ရှိရပါမယ်။ဒီနေရာမှာ အလွန် အရေးကြီးတဲ့ သဘောတရား တစ်ခုကို ရှင်းလင်းချင်ပါတယ်။ အချို့က “အနတ္တ” (ငါ မဟုတ်ခြင်း) ဆိုတာကို ကြားလိုက်တာနဲ့ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှ လုပ်လို့ မရတော့ဘူး”၊ “ဖြစ်ချင်တာ ဖြစ်ပါစေတော့” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ (Pessimism) အဖြစ်နဲ့ မှားယွင်းစွာ ကောက်ယူတတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တော့ “အနတ္တ” ဆိုတာ အဲဒီလို လက်မှိုင်ချပြီး အရှုံးပေးရမယ့် သဘောတရား လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ အကြောင်းတရားတွေ ညီညွတ်ရင် အကျိုးတရားတွေ ဖြစ်လာမယ် ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအမှန်တရားကို သိမြင်တဲ့အတွက်၊ မိမိ ရောက်ရှိလိုတဲ့ အစစ်အမှန် လွတ်မြောက်ရေး ဆိုတဲ့ ပန်းတိုင်ကို ရောက်ဖို့ရန် အဓိပတိတရားလေးပါးတည်းဟူသော မှန်ကန်တဲ့ အကြောင်းတရားတွေကို ဉာဏ်နဲ့ တွန်းတင်ပြီး ပညာရှိရှိ စီမံ အသုံးချသွားရမယ့် အလွန်ကို တက်ကြွလှုပ်ရှားတဲ့ သဘောတရားသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အနတ္တကို သဘောပေါက်လေလေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ကျင့်စဉ်အပေါ်မှာ ဉာဏ်နဲ့ ပိုပြီး ထိန်းကျောင်းနိုင်လေလေ ဖြစ်ပါတယ်။နိဂုံးရဟန်းဘဝရဲ့ နေဝင်ချိန်မှာ ကြေကွဲဝမ်းနည်းစွာနဲ့ ဘဝကို အဆုံးသတ်ရမလား၊ ဒါမှမဟုတ် အေးချမ်းစွာနဲ့ ဘဝကို အဆုံးသတ်ရမလား ဆိုတာဟာ ယခု လက်ရှိ အချိန်ရှိတုန်းမှာ ကျနော်တို့ ပြုလုပ်တဲ့ ရွေးချယ်မှုပေါ်မှာပဲ မူတည်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အလိုတော်ကျဖြစ်တဲ့၊ မြတ်စွာဘုရား “သာဓု” ခေါ်မယ့် လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး ဆိုတဲ့ ပန်းတိုင်ကြီးကို ရောက်ရှိနိုင်ဖို့အတွက်၊ ယခုချက်ချင်းပဲ မဂ္ဂသစ္စာ အကျင့်၊ မဂ္ဂင်အကျင့်တွေကို ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြပါစို့။ မြတ်စွာဘုရား၏ အကြွေးကို ဆပ်ချိန်တန်ပါပြီ။ အကြွေးကင်းစင်သော၊ အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသော ရဟန်းကောင်းများ အမြန်ဆုံး ဖြစ်လာကြပါစေလို့ တောင်းဆိုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။