“စိတ်သည် လောကကြီးကို ဆောင်ထား၏” ဆိုတဲ့ စကားဟာ အင်မတန် မှန်ကန်နက်နဲတဲ့ ပရမတ္ထသစ္စာ စကားရပ်ပါပဲ။
တကယ့် အရှိတရား (ပရမတ်) မှာ ဘယ်သူ၊ ဘယ်ဝါ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဆိုတာ လုံးဝ မရှိဘဲ၊ အမြဲတမ်း ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတဲ့ “ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး” သက်သက်သာ ရှိပါတယ်။ ဒါကို သတိထားကြည့်ရင် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း တွေ့နိုင်ပေမယ့်၊ လူတွေဟာ ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေအပေါ်မှာ-
“ဒါကတော့ ငါပဲ၊ ဒါကတော့ သူပဲ” လို့ မှတ်သားမှု (သညာ) အပေါ်မှာ အယူမှားကြတယ်။
“ဒါကို ငါလုပ်တာ၊ သူလုပ်တာ” လို့ ပြုလုပ်စေ့ဆော်မှု (သင်္ခါရ) အပေါ်မှာ အယူမှားကြတယ်။
“ငါ ခံစားရတယ်၊ သူ ခံစားရတယ်” လို့ ခံစားမှု (ဝေဒနာ) အပေါ်မှာ အယူမှားကြတယ်။
“ငါ သိတယ်၊ သူ သိတယ်” လို့ သိမှု (ဝိညာဏ်) အပေါ်မှာ အယူမှားကြတယ်။
“ငါ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး နေမကောင်းဘူး” လို့ ဖောက်ပြန်မှု (ရုပ်) အပေါ်မှာ အယူမှားကြတယ်။
ဒီလို အယူမှား (ဒိဋ္ဌိ) မျိုးစုံနဲ့ပဲ တကယ်မရှိတဲ့ လောကကြီးတစ်ခုကို စိတ်က ဖန်တီးပုံဖော်ထားကြတာပါ။
တကယ်တော့ လောကဆိုတဲ့ အမြင်ကိုက စိတ်ကလေးတခုရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သင်္ခါရတရားတွေ အဆက်မပြတ်ဖြစ်နေတာကလွဲပြီး ဘာမှ မရှိတဲ့အတွက် သင်္ခါရလောက ဆိုတာသာ ရှိပါတယ်။
ခွေးအသားတစ်ခဲသကဲ့သို့သော ဥပါဒါန်
တရားအားထုတ်လို့ ပရမတ်ကို ထိုးထွင်း မြင်လာတဲ့အခါကျမှ၊ ဒီအထင်အမြင်တွေ အားလုံးဟာ တကယ်မရှိဘဲ ဖန်တီးထားတဲ့ ‘အယူမှား’ တွေမှန်း သိလာပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သိရုံနဲ့ မရသေးပါဘူး။ ဒီအယူမှားတွေကို ခွေးက အသားတစ်ကြီးကို မလွတ်တမ်း ကိုက်ခဲထားသလို အသေအလဲ စွဲလမ်းထားတဲ့ ‘ဥပါဒါန်’ ကြီးက အင်မတန် ချေဖျက်ရ ခက်ခဲလှပါတယ်။
ကျနော့် အတွေ့အကြုံအရ ဆိုရင် အသက် ၃၇ နှစ်လောက်ကစပြီး တရားစအားထုတ်ခဲ့တာ၊ သန္တာန်မှာ အစွဲတွေက နည်းတာမဟုတ်ပါဘူး။ အထူးသဖြင့် “ငါက ဘယ်လိုလူမျိုး” ဆိုတဲ့ ‘အတ္တဒိဋ္ဌိ’ အစွဲကြီးက အင်မတန် အမြစ်တွယ်နေတော့၊ “ငါလို လူကတော့ တရားမရနိုင်ပါဘူးလေ” ဆိုတဲ့ အငုံ့စိတ်တွေ ဝင်လာတတ်ပါတယ်။
အဲဒီအစွဲတွေ၊ အငုံ့စိတ်တွေကြောင့်ပဲ တရားအပေါ်မှာ ယုံမှားသံသယ (ဝိစိကိစ္ဆာ) တွေ အရမ်း များခဲ့ဖူးပါတယ်။ “ဒီတရားတွေ တကယ် ဟုတ်ရော ဟုတ်ပါ့မလား၊ နတ်တွေ သိကြားတွေလည်း မျက်မြင် တွေ့ရတာ မဟုတ်ဘဲနဲ့၊ စိတ်ကူးယဉ် နေရသလိုများ ဖြစ်နေမလား” စသဖြင့် အလွန်အမင်း သေချာချင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့်ပဲ အစွမ်းကုန် လေ့လာစူးစမ်းခဲ့ပြီး၊ ဘယ်လိုမှ ငြင်းဆန်လို့ မရတဲ့ အမှန်တရားကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ တွေ့လာမှသာ အကြွင်းမဲ့ လက်ခံလာခဲ့တာပါ။
တောထွက်ချင်သူများနှင့် သညာဝိပ္ပလ္လာသ
တကယ်တမ်း အမှန်တရားကို မြင်သွားတဲ့သူတွေဟာ၊ ကြုံသလို ဟောပြောနေတဲ့ တရားတွေကို ဘယ်လိုမှ နာယူလို့ မရတော့ပါဘူး။ “ကုသိုလ်လေး ရရုံလောက် လုပ်မယ်” ဆိုတဲ့ သူတွေကိုလည်း အံ့သြမိကြမှာပါပဲ။ ကျနော့် ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ မိတ်ဆွေတို့ ဒီဆင်းရဲဒုက္ခ (ဘဝ) မျိုး ထပ်မကြုံရအောင် အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်ဖို့သက်သက်ပါ။
ဒါပေမယ့် လွတ်မြောက်ဖို့ဆိုတာ တကယ် မလွယ်ကူလှပါဘူး။ အဓိက တရားခံကတော့ “သညာဝိပ္ပလ္လာသ” (အမှတ်မှားခြင်း) ပါပဲ။ အမြဲပျက်စီးနေတာကို “မြဲတယ်” လို့ ထင်တာရယ်၊ ရုပ်နာမ် ယန္တရားကို “ငါ၊ သူ” လို့ ထင်တာရယ်၊ ဒီအထင်မှား နှစ်ခုက အမြဲတမ်း ဒုက္ခပေးနေတာပါ။
လူတွေကြားထဲ နေရင်း တရားအားထုတ်တဲ့အခါ၊ ကိုယ့်ဉာဏ်ထဲမှာ အမြင်လေး နည်းနည်း မှန်လာတုန်း ရှိသေး၊ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်က လောကီရေးရာ စကားတွေ ဆွဲသွင်းလိုက်တာနဲ့ ကိလေသာက ချက်ချင်း ပြန်ခေါင်းထောင်လာတတ်ပါတယ်။ စိတ်က ဖန်တီးထားတဲ့ ဒီပညတ် လောကကြီးကို၊ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ၊ ဒုက္ခသစ္စာ ဆိုတဲ့ ဉာဏ်လက်နက်တွေနဲ့ ဖြေရှင်းပစ်ဖို့ဆိုတာ အလွန် ခက်ခဲတဲ့ တိုက်ပွဲတစ်ခုပါ။ ဒါကြောင့်လည်း တချို့ ယောဂီတွေဟာ လူသူကင်းဝေးရာ တောထဲတောင်ထဲကို ထွက်သွားချင်ကြတာပါ။
လူငယ်များနှင့် အရိယာများရှိသောခေတ်
ယနေ့ခေတ်ကြီးက ပိုပြီးတော့တောင် ရှုပ်ထွေး ခက်ခဲလာပါပြီ။ ဒီလို ခေတ်ကြီးထဲမှာ အားတက်စရာ ကောင်းတာတစ်ခုကတော့ အသက် ၂၀ ဝန်းကျင် လူငယ်တွေပါပဲ။ လူငယ်တွေမှာ အစွဲအလမ်း (ဒိဋ္ဌိ) တွေ သိပ်မထူပြောသေးတဲ့အတွက်၊ လူကြီးတွေထက်စာရင် အမှန်တရားကို မြင်ဖို့ ပိုလွယ်ကူပါတယ်။
ခေတ်ပညာတတ် လူငယ်တွေရဲ့ ကျိုးကြောင်းဆီလျော်တဲ့ မေးခွန်းထုတ်မှုတွေကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး၊ ခိုင်မာတဲ့ အဖြေပေးနိုင်တဲ့ ဗုဒ္ဓအဆုံးအမ (အနတ္တဝါဒ) ကို သူတို့လက်ဝယ် အရောက် ပို့ပေးဖို့က လူကြီးတွေရဲ့ တာဝန်ပါ။ အခုချိန်ဟာ လွတ်မြောက်နိုင်ဆဲ ‘အရိယာများရှိတဲ့ခေတ်’ ဖြစ်တဲ့အတွက် လူငယ်တွေ အများကြီး သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းမိပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်
လူငယ်တွေ အနေနဲ့ စိတ်ဝင်စားရင် ဝိပဿနာ တရားကို စနစ်တကျ အားထုတ်ကြည့်ကြပါ။ ဆရာတင် မမှားပါစေနဲ့။ ကျနော် အထူး ထောက်ခံ အကြံပြုချင်တာကတော့ “မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး” ရဲ့ တရားစဉ်တွေပါပဲ။
လူလတ်ပိုင်း၊ လူကြီးပိုင်းတွေ အနေနဲ့လည်း- ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ အမြဲတမ်း ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတဲ့ “ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး” သက်သက်ပဲ လို့ မှတ်ယူပါ။ “ငါ၊ သူ၊ ဘယ်လိုလူ” ဆိုတဲ့ အစွဲတွေကို ခဏလောက် ဘေးဖယ်ထားလိုက်ပါ။
လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ “အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ၊ ဒုက္ခသစ္စာ” ဆိုတဲ့ ပရမတ်တရားတွေသာ အမှန်တကယ် ရှိပါတယ်။ ကျန်တဲ့ အထင်အမြင်တွေ အားလုံးဟာ စိတ်က ဖန်တီး လှည့်စားထားတဲ့ ပညတ်တွေ သက်သက်ပါ။ ဒီဖြစ်ပျက် ဒုက္ခသစ္စာကြီးကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး ကျန်တဲ့ အစွဲတွေကိုသာ ပယ်ချနိုင်မယ်ဆိုရင် နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ လက်တစ်ကမ်းမှာတင် ရှိပါတယ်။ ကျနော်တို့မှာ ကိလေသာတွေ အရမ်း ထူပြောနေလို့သာ မမြင်ရတာပါ။
သတ္တလောကဆိုတာဟာ တကယ်ရှိတာမဟုတ်ပဲ စိတ်ရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှုလေးတခုသက်သက်သာ ဖြစ်ပြီး တကယ်ရှိတဲ့ သင်္ခါရလောကကြီး တစ်ခုလုံးဟာလဲ တကယ်တော့ တရားတွေရဲ့ ဖြစ်မှု ပျက်မှုသဘောမျှသာ ဖြစ်ပြီး၊ ဘာအနှစ်သာရမှ မရှိတဲ့၊ စက်ဆုပ်စရာ အသုံးမကျတဲ့ ဒုက္ခအတုံးအခဲကြီး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါကြောင်း တင်ပြရင်း နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။