လောကကြီးမှာ ပကတိ အမှန်တရား (အရှိတရား) ဆိုတာ တကယ်တော့ အကြောင်းတရားတွေက ပြုပြင်ပေးနေတဲ့ သင်္ခါရတရားတွေ ဖြစ်တဲ့ “စိတ်၊ စေတသိတ်၊ ရုပ်” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ပရမတ်တရားတွေ အပေါ်မှာမှ “ငါ၊ သူတပါး၊ ယောကျ်ား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ အသက်လိပ်ပြာ” လို့ သွားပြီး ထင်မှတ်နေတာတွေ အားလုံးကတော့ တကယ်မရှိဘဲ ဖန်တီးယူထားတဲ့ “အစွဲ” တွေ သက်သက်ပါပဲ။ ကျနော်တို့ အများစုဟာ ဒီပကတိ အမှန်တရားကို မျက်ကွယ်ပြုပြီး၊ အတုအယောင် အစွဲအလမ်းတွေနဲ့ပဲ အချိန်ကုန်နေကြတာပါ။
ပညတ် နှင့် ပရမတ်၊ မည်သည့်အရာကို ဉာဏ်ဖြင့် ယူရမည်နည်း
“ပညတ် ပရမတ် စပ်သိသူမြတ်၏” ဆိုတဲ့ စကားတစ်ခွန်း အတော်လေး တွင်ကျယ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပညတ် (လောကဝေါဟာရ အခေါ်အဝေါ်တွေ) ကနေ ရုန်းမထွက်နိုင်တဲ့၊ ပရမတ် (အရှိတရား) ကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း မမြင်နိုင်တဲ့ ပုထုဇဉ် အချို့က ဒီစကားကို ခုတုံးလုပ်ပြီး- “ငါတို့က ပညတ်ကို သိနေပြီပဲ၊ တစ်ဝက်တော့ မြတ်နေပြီပေါ့” လို့ လွဲမှားစွာ ယူဆတတ်ကြပါတယ်။ ပရမတ်အကြောင်း ပြောလာရင်လည်း “သမုတိ (ပညတ်) ကို မပယ်ရဘူး” ဆိုပြီး ခဏခဏ လာလာ ကိုးကားတတ်ကြပါတယ်။
တကယ်တော့ ပရမတ်ဉာဏ်ပေါက်ပြီး အရိယာ ဖြစ်သွားသူတွေသာ “ပညတ် (သမုတိ) ကို သုံးတော့သုံးတယ်၊ ဒါပေမယ့် အစွဲအလမ်း (ဒိဋ္ဌိ) လုံးဝ မထားဘူး” ဆိုတဲ့ သဘောနဲ့ နေထိုင်သွားကြတာပါ။ ကိလေသာ ကုန်ခမ်းပြီးသား သူတော်ကောင်းတွေရဲ့ နေနည်းပါ။
သံသရာလည်နေဆဲ တရားအားထုတ်သူ ပုထုဇဉ်တွေ အနေနဲ့ကတော့ “ပညတ်ကို ခွာပြီး ပရမတ်ကိုသာ မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။”
“ပညတ်ကို ပယ်လိုက်ရင် ခွေးရူးထက်တောင် ကြောက်စရာ ကောင်းတယ် (အကုသိုလ်တွေ စွတ်လုပ်တော့မှာပဲ)” ဆိုပြီး လာမခြောက်ပါနဲ့။ တကယ်လို့များ “ငါ၊ သူ မရှိဘူး၊ အသက်လည်း မရှိဘူး” ဆိုပြီး ပါဏာတိပါတ (သူ့အသက်သတ်ခြင်း) တွေ၊ အဒိန္နာဒါန (သူ့ဥစ္စာခိုးခြင်း) တွေ၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ၊ မုသာဝါဒ တွေကို “ပရမတ်ကို အကြောင်းပြပြီး” လိုက်လုပ်နေမယ်ဆိုရင်တော့ အဲဒါ ပရမတ်ကို နားလည်တာ မဟုတ်ဘဲ အကြီးအကျယ် နစ်နာသွားတာပါပဲ။
ဒါကြောင့် ပရမတ်ဆိုက်အောင် ကြိုးစားနေချိန်မှာ အခြေခံ သီလတွေကိုတော့ စင်ကြယ်အောင် ထိန်းသိမ်း (စောင့်စည်း) ထားရပါမယ်။ တကယ်လို့ ပရမတ်ကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် နားလည်သွားလို့ အရိယာ ဖြစ်သွားတဲ့ တစ်နေ့မှာတော့၊ “ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ” ဆိုတဲ့ အထင်အမြင် လုံးဝ မရှိတော့တဲ့အတွက် ဒီလို အကုသိုလ်တွေကို “လုပ်ပါ” လို့ တိုက်တွန်းရင်တောင် လုံးဝ မလုပ်နိုင်တော့ပါဘူး။ သောတာပန် အဆင့်ကနေစလို့ အရိယာ သူတော်စင်တွေဟာ အမြဲ ပျက်စီးနေတဲ့ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ရုပ်နာမ် ပရမတ်ကြီးအတွက် သီလဖောက်ဖျက်ဖို့ကို ဘယ်တော့မှ စိတ်မကူးတော့ပါဘူး။
ဒါကြောင့် တရားအားထုတ်သူဟာ ကိုယ်သိမ်းပိုက်ထားသမျှ “ငါ၊ သူ” ဆိုတဲ့ အစွဲတွေကို အကုန်လုံး ချေချွတ်ပစ်ရပါမယ်။ အရင်က ထင်ခဲ့သမျှ အကုန်လုံးဟာ အမှားတွေပဲ လို့ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ တွေးပါ၊ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဆင်ခြင်ပါ။ သီလကိုသာ လုံခြုံအောင် စောင့်စည်းပြီး အမှန်တရားကို ရဲရဲသာ ရှုမှတ်ပါ။
တရားအားထုတ်သူများအတွက် အရေးကြီးသော သတိပေးချက် (၂) ရပ်
၁။ “သောတာပန် ဖြစ်ချင်တယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်ကို လုံးဝ မထားပါနဲ့။
တရားအားထုတ်လို့ နည်းနည်း အရှိန်ရလာပြီဆိုရင် “ငါ သောတာပန် ဖြစ်ချင်တယ်၊ အပါယ် လွတ်ချင်တယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်တွေ ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ အဲဒီစိတ်က တရားတက်မယ့်လမ်းကို အကြီးအကျယ် နှောင့်ယှက်ပါလိမ့်မယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ တကယ့် ပရမတ်အမြင်မှာ “သောတာပန်” ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ လုံးဝ မရှိလို့ပါပဲ။ “သောတာပန် ရှိတယ်” လို့ ယူဆလိုက်တာနဲ့ “ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ရှိတယ်” လို့ လက်ခံလိုက်တဲ့ ဒိဋ္ဌိ (အယူမှား) ပြန်ဖြစ်သွားပါပြီ။
“ငါ သောတာပန် ဖြစ်သွားရင်တော့ ဘာလုပ်လိုက်မယ်” စသဖြင့် တွေးတာဟာလည်း “ငါ” ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိနဲ့ “လိုချင်တယ်” ဆိုတဲ့ တဏှာရဲ့ ရွံစရာကောင်းတဲ့ လှည့်စားမှု သက်သက်ပါပဲ။
တရားအားထုတ်ခြင်းရဲ့ တကယ့် ရည်ရွယ်ချက်က “ဒီခန္ဓာကြီးရဲ့ သဘောကို သိဖို့၊ လောကကြီးရဲ့ အဖြေမှန်ကို ရှာဖို့” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။
လောကကြီးရဲ့ ပြဿနာက အမြဲပျက်စီးနေတဲ့ “အနိစ္စ”၊ အနှစ်သာရမရှိ စက်ဆုပ်စရာကောင်းတဲ့ “ဒုက္ခ” နဲ့ အဲဒီ “ဒုက္ခသစ္စာ” ကြီးပါပဲ။
ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်ကြောင်းကတော့ အရာရာကို စွဲလမ်းမှုဆိုတဲ့ တဏှာ (သမုဒယသစ္စာ) ပါ။
ဒီကနေ လွတ်မြောက်ကြောင်းက မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး (မဂ္ဂသစ္စာ) ပါ။
လွတ်မြောက်သွားတဲ့ အေးငြိမ်းရာက နိရောဓသစ္စာ (နိဗ္ဗာန်) ပါ။
ဒီဖြစ်စဉ် (သစ္စာလေးပါး) သက်သက်သာ ရှိပါတယ်။ “သောတာပန်” ဆိုတာ ကိလေသာ ကုန်ခမ်းသွားမှုအပေါ် မူတည်ပြီး ခေါ်ဝေါ်တဲ့ သမုတိ ပညတ်ချက် သက်သက်ပါ။ အဲဒါတွေကို စိတ်မဝင်စားပါနဲ့။ မိမိသန္တာန်မှာ ဒိဋ္ဌိ နဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာ ဘယ်လောက် ကွာကျသွားပြီလဲ၊ ခန္ဓာရဲ့ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောကို ဘယ်လောက် မြင်နေပြီလဲ ဆိုတာကိုသာ အမြဲမပြတ် ဆင်ခြင်ပါ။ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် (သင်္ခါရတရားများအပေါ် လျစ်လျူရှုနိုင်သောဉာဏ်) ဆိုက်ရောက်သွားတဲ့အခါ၊ ဖြစ်သင့်ဖြစ်ထိုက်တာ အားလုံးကို တရားကပဲ အလိုလို ဆုံးဖြတ် (ဆောင်ပို့) သွားပါလိမ့်မယ်။
၂။ “အနတ္တ” ကို ပြဿနာ သွားမရှာပါနဲ့။
ဒါကတော့ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တကို ဆင်ခြင်တာ အားကောင်းလာတဲ့အခါ၊ အတ္တဒိဋ္ဌိ (ငါစွဲ) ကြီးမားသူတွေမှာ ဖြစ်တတ်တဲ့ သဘောပါ။ အနတ္တ (သူ့သဘောသူ ဆောင်နေမှု) ကို သေသေချာချာ မြင်လာတဲ့အခါ၊ ကိုယ့်ဆန္ဒအတိုင်း မဖြစ်လို့ (ကိုယ့်အလိုမလိုက်လို့) “အနတ္တ ဖြစ်နေတာကြီးကတော့ ဒုက္ခပဲကွာ” ဆိုပြီး သွားငြီးတွားတတ်ပါတယ်။ အဲဒါ တက်တက်စင်အောင် လွဲတာပါပဲ။
“သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” ဆိုတဲ့အတိုင်း ဓမ္မအားလုံးဟာ ဘယ်သူမှ မပိုင်ဆိုင်တဲ့၊ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတဲ့ ‘အနတ္တ’ သက်သက်ပါ။ အနတ္တ ဆိုတာ ပြဿနာ မဟုတ်ပါဘူး။ သင် မကြိုက်လို့ ဘယ်လောက်ပဲ ငြင်းဆန် ငြင်းဆန် အနတ္တက အနတ္တပါပဲ။ “နိဗ္ဗာန်” ဆိုတာလည်း “အနတ္တ (ဘယ်သူမှ ဖန်ဆင်း အစိုးရထားတာ မဟုတ်တဲ့ တရား)” ပါပဲ။ ဒါကြောင့် အနတ္တကို မကျေမနပ် ဖြစ်နေမယ်ဆိုရင်၊ အဲဒီစိတ်က လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်လမ်းကို ပိတ်ဆို့ပါလိမ့်မယ်။ အနတ္တ ဆိုတာ လက်ခံလိုက်ရမယ့် အကြွင်းမဲ့ အမှန်တရားပါ။ အဲဒါကို လက်ခံနိုင်မှသာ ဒိဋ္ဌိနဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာ ပြုတ်ကျမှာပါ။
လောကကြီးရဲ့ တကယ့် ပြဿနာက အနတ္တ မဟုတ်ပါဘူး။ အမြဲတမ်း ပျက်စီးနေတဲ့ (အနိစ္စ)၊ စက်ဆုပ်စရာ အသုံးမကျတဲ့ (ဒုက္ခ) ဆိုတဲ့ “သင်္ခါရတရားများ၏ ဆင်းရဲခြင်း အမှန်တရား (ဒုက္ခသစ္စာ)” သာလျှင် တကယ့် ပြဿနာပါ။ ဒီဖြစ်ပျက် ဒုက္ခသစ္စာကြီးကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး၊ ငြီးငွေ့ကာ၊ ဖြစ်ပျက် ချုပ်ငြိမ်းရာ (နိရောဓသစ္စာ) သို့ ဉာဏ်လှည့်နိုင်အောင်သာ ကြိုးစားရပါမယ်။
အချုပ်အားဖြင့်- “အနတ္တကို ပြဿနာအဖြစ် မမြင်ပါနဲ့၊ ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းစစ်ဆေးပြီး၊ အကြွင်းမဲ့ လက်ခံရမယ့် ပကတိ အမှန်တရားအဖြစ်သာ ရှုမြင်ပါ” လို့ တိုက်တွန်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။