မိတ်ဆွေ…
ခင်ဗျားတို့ ကျနော်တို့ ကြက်သားဟင်း စားကြတဲ့အခါ အသားနဲ့ အရိုး ရောနေတာကို တွေ့ရမှာပါ။ ဟင်းရည်သောက်လို့ ကောင်းအောင်၊ အချိုဓာတ်ထွက်အောင် အရိုးကို ထည့်ချက်ရတာ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ်တမ်း ထမင်းစားပွဲမှာ ထိုင်ပြီး စားကြတဲ့အခါကျတော့ ဘယ်သူကများ အရိုးတွေကို ဝါးစားနေကြသလဲ။ အားလုံးက အရိုးကို ဖယ်၊ အသားကို ရွေးပြီး စားကြတာပါပဲ။ အရိုးကို ကိုက်ချင်ရင်တောင် အရသာခံပြီး စုပ်ရုံလောက်ပဲ စုပ်ပြီး ထွေးထုတ်ပစ်လိုက်ကြတာ မဟုတ်လား။
ဒါပေမဲ့ ဝမ်းနည်းစရာကောင်းတာက… ဒီကနေ့ ခင်ဗျားတို့ ကိုးကွယ်နေကြတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာကျတော့ လူအများစုဟာ “အသား” ဖြစ်တဲ့ အနှစ်သာရကို လွှင့်ပစ်ပြီး “အရိုး” ဖြစ်တဲ့ အပေါ်ယံ အခွံအကာတွေကိုပဲ အတင်းကာရော ကိုက်ဝါးနေကြတာကို တွေ့နေရတယ်။ အရိုးကို ကိုက်ရတာ သွားကျိုးမတတ် နာကျင်နေတာတောင်မှ “ဒါမှ အရသာ၊ ဒါမှ ဗုဒ္ဓဘာသာ” လို့ ထင်နေကြတယ်။
ကျနော် ဒီဆောင်းပါးကို ရေးတာဟာ ဘာသာရေးကို စော်ကားလိုစိတ် လုံးဝမရှိပါဘူး။ သို့သော် “သာသနာ ပြုသည်” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ “သာသနာ ဖျက်” နေကြတဲ့ အလုပ်တွေကို မီးမောင်းထိုးပြချင်လို့ပါ။ ဆေးခါးကြီး တိုက်သလို ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်ပေမယ့် ရောဂါပျောက်ဖို့အတွက်တော့ ဒီဆေးကို မဖြစ်မနေ သောက်ကြရလိမ့်မယ်။
(၁) အပေးအယူ လုပ်နေကြတဲ့ ဒါန
ပထမဆုံး “အရိုး” တစ်ချောင်းကို ဆွဲထုတ်ပြချင်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ခင်ဗျားတို့ လုပ်နေကြတဲ့ “ဒါန” ပါ။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ လှူဒါန်းရက်ရောမှု က ကမ္ဘာမှာ နံပါတ်တစ် ဆိုပြီး ဂုဏ်ယူနေကြတယ်။ ဟုတ်ပါတယ်။ မြန်မာတွေ လှူကြတာ ရက်ရောကြတာ ငြင်းစရာ မရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ မေးခွန်းက “ဘယ်လို စိတ်ထားနဲ့ လှူနေကြတာလဲ” ဆိုတာပါပဲ။
လူအများစုက ဘုရားမှာ ရွှေသင်္ကန်းကပ်တယ်၊ ပိုက်ဆံလှူတယ်။ ပြီးရင် ဆုတောင်းတယ်။ “စီးပွားတွေ တက်ပါစေ၊ ရာထူးတွေ တိုးပါစေ၊ ထီပေါက်ပါစေ၊ နောက်ဘဝ နတ်ဖြစ်ပါစေ” ဒါဟာ “ဒါန (Giving)” မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ “ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု (Investment)” ပါ။ ခင်ဗျားက ဘုရားကို လာဘ်ထိုးနေတာပါ။ “ငါ ဒီလောက် ပေးမယ်၊ မင်း ငါ့ကို ဒီလောက် ပြန်ပေး” ဆိုတဲ့ စီးပွားရေး ဆန်ဆန် အပေးအယူ သဘောတရား ဖြစ်နေပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ လမ်းညွှန်ခဲ့တဲ့ ဒါနရဲ့ အနှစ်သာရက “စွန့်လွှတ်ခြင်း (Cāga)” ပါ။ ကိုယ့်မှာရှိတဲ့ ပစ္စည်းဥစ္စာအပေါ် တွယ်တာနေတဲ့ “မစ္ဆရိယ” စိတ်ကို ဖယ်ရှားဖို့ လှူရတာပါ။ “ငါ့ဟာ” ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဖြုတ်ဖို့ လှူရတာပါ။ အခုတော့ “ငါ့ဟာ” အစွဲကို ဖြုတ်ဖို့မပြောနဲ့၊ “ငါ့အတွက် ပိုရပါစေ” ဆိုတဲ့ လောဘကိုပါ ထပ်ဖြည့်နေကြတော့ ဒီဒါနဟာ ဝဋ်က ကျွတ်မယ့် ဒါန (ဝိဝဋ္ဋနိဿိတ ဒါန) မဖြစ်တော့ဘဲ၊ သံသရာ လည်စေမယ့် ဒါန (ဝဋ္ဋနိဿိတ ဒါန) ဖြစ်သွားတယ်။
ဒီ “ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု” စိတ်ဓာတ်နဲ့ လှူနေကြသရွေ့ ခင်ဗျားတို့ဟာ အရိုးကို ကိုက်နေရုံတင် မကဘူး၊ အရိုးစူးပြီး သွားဖုံးပါ ရောင်နေကြဦးမှာပါ။ စစ်မှန်တဲ့ ဒါန ဆိုတာ “ငါ” ဆိုတဲ့ ကောင်ကို အစာမကျွေးဘဲ၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ ကောင် ပိန်သွားအောင်၊ ပါးသွားအောင် လုပ်ရတဲ့ အလုပ်ပါ။
(၂) ဘုရားကို ဘုရားသခင် လုပ်နေခြင်း (The God Complex)
ဒုတိယ “အရိုး” ကတော့ ကိုးကွယ်မှု ပုံစံပါ။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားဟာ “ဖန်ဆင်းရှင် (Creator/God)” မဟုတ်ပါဘူး။ တန်ခိုးရှင် မဟုတ်ပါဘူး။ လမ်းပြသူ (Teacher/Guide) ပါ။ ဘုရားရှင် ကိုယ်တိုင်က “တုမှာဟေဟိ ကိစ္စံ အာတပ္ပံ၊ အက္ခာတာရော တထာဂတာ” လို့ ဟောခဲ့တယ်။ “ငါဘုရားက လမ်းပဲ ညွှန်ပြနိုင်မယ်၊ လျှောက်ရမှာက မင်းတို့ ကိုယ်တိုင်ပဲ” တဲ့။
ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့ခေတ် ဘုရားပွဲတွေ၊ ဘုရားရင်ပြင်တွေကို သွားကြည့်လိုက်ပါ။ ဘုရားရှေ့မှာ ငိုယိုပြီး အသနားခံနေကြတယ်။ “သားကို ကယ်ပါ၊ သမီးကို ကယ်ပါ” ဆိုပြီး တောင်းဆိုနေကြတယ်။ ဘုရားကို တခြားဘာသာတွေက God လိုမျိုး၊ Genie လိုမျိုး သဘောထားပြီး ဆုတောင်းနေကြတယ်။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဝါဒရဲ့ အနှစ်သာရနဲ့ လုံးဝ ဆန့်ကျင်ဘက်ပါပဲ။
အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော (မိမိသာလျှင် မိမိကိုးကွယ်ရာ) ဆိုတဲ့ စကားကို ပါးစပ်က ရွတ်နေကြပေမယ့်၊ လက်တွေ့မှာတော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မကိုးကွယ်ဘဲ ယတြာကို ကိုးကွယ်လိုက်၊ ဗေဒင်ဆရာ ကိုးကွယ်လိုက်၊ ဘိုးတော် ကိုးကွယ်လိုက် လုပ်နေကြတယ်။ ဗုဒ္ဓက “ကံ ဆိုတာ အလုပ် (Action)” လို့ ဟောတယ်။ ခင်ဗျားတို့က “ကံ ဆိုတာ ကံကောင်းခြင်း (Luck)” လို့ ဘာသာပြန်ကြတယ်။ ကိုယ့်အလုပ် ကိုယ်မလုပ်ဘဲ ယတြာချေရုံနဲ့ ကံကောင်းလာမယ်လို့ ယုံကြည်နေတာဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာ မဟုတ်ပါဘူး။ “ဗုဒ္ဓပုံ အသုံးပြုထားတဲ့ ဟိန္ဒူဝါဒ” သို့မဟုတ် “ရှေးရိုးစွဲ နတ်ကိုးကွယ်မှု ဝါဒ” သာ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။
(၃) သီလ ဟူသည် လူမှုရေး ဂုဏ်ထူးဆောင် လက်မှတ် မဟုတ်
တတိယ “အရိုး” ကတော့ သီလ ပါ။ ဥပုသ်နေ့ရောက်ရင် ဘုန်းကြီးကျောင်းသွား၊ ရှစ်ပါးသီလ ယူလိုက်ကြတယ်။ ပါးစပ်က ပါဠိလို ရွတ်တယ်။ ပြီးရင် အိမ်ပြန်လာ၊ ညစာ မစားဘဲ နေလိုက်ရင် သီလ လုံပြီ၊ ကုသိုလ်ရပြီလို့ ထင်နေကြတယ်။ တကယ်တမ်း သီလ ဆိုတာ “စာချုပ် လက်မှတ်ထိုးခြင်း” မဟုတ်ပါဘူး။ “စိတ်ကို စောင့်ထိန်းခြင်း” ပါ။
ဘုန်းကြီးရှေ့မှာ “ပါဏာတိပါတာ” ဆိုပြီး ရွတ်လိုက်ရုံနဲ့ ကုသိုလ် မရပါဘူး။ ခြင်တစ်ကောင် ကိုက်တာကို သတ်ချင်တဲ့ စိတ် (ဒေါသ) ဖြစ်လာတဲ့အခါ “ဪ… ဒေါသ ဖြစ်နေပါလား၊ သူလည်း အသက်နဲ့ ငါလည်း အသက်နဲ့ပါလား” လို့ ဆင်ခြင်ပြီး မသတ်ဘဲ ရှောင်ကြဉ်လိုက်နိုင်တဲ့ အခိုက်အတန့် (ဝိရတီ) မှာမှ သီလ ဖြစ်တာပါ။
ခင်ဗျားတို့က တစ်ပတ်မှာ ၆ ရက် လိမ်ပြောမယ်၊ ဈေးမတန်တဆ ရောင်းမယ်၊ သူများသားမယား ပြစ်မှားမယ်။ ပြီးရင် ဥပုသ်နေ့ တစ်ရက်လောက် အသားမစားဘဲ နေပြလိုက်တာနဲ့ “ငါ လူလိမ္မာ ဖြစ်သွားပြီ” လို့ ထင်နေရင် ဒါဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို လှည့်စားနေတာပါပဲ။ ဒါဟာ “အရိုး” ပါ။ အနှစ်သာရ မဟုတ်ပါဘူး။ အနှစ်သာရ ဖြစ်တဲ့ သီလ ဆိုတာ နေ့တိုင်း၊ အချိန်တိုင်း၊ စက္ကန့်တိုင်း ကိုယ့်စိတ်အစဉ်မှာ ကိလေသာ မဝင်အောင် စောင့်ကြည့်နေတဲ့ “သတိ” နဲ့ ယှဉ်တဲ့ သီလမျိုး ဖြစ်ရပါမယ်။
(၄) ပွဲလမ်းသဘင်နှင့် အသံဗလံများ
မြန်မာလူမျိုးတွေက ဆူမှ ကြိုက်တယ်။ ပွဲစည်မှ ကြိုက်တယ်။ တရားပွဲ လုပ်ရင်တောင် အသံချဲ့စက်တွေ အကျယ်ကြီး ဖွင့်မှ၊ မီးတွေ ဆလိုက်တွေ ထိုးမှ၊ လူတွေ ကြိတ်ကြိတ်တိုး စည်ကားမှ “သာသနာ ပွင့်တယ်” လို့ ထင်ကြတယ်။ တကယ်တော့ ဒါဟာ “သာသနာ ပွင့်တာ” မဟုတ်ပါဘူး၊ “ဈေးပွဲ ပွင့်တာ” ပါ။
တကယ့် တရားအစစ်၊ တကယ့် ဗုဒ္ဓအလိုကျ အနှစ်သာရဟာ “ဆိတ်ငြိမ်ခြင်း (Viveka)” မှာ ရှိပါတယ်။ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် တောထဲမှာ တိတ်တိတ်ဆိတ်ဆိတ် နေခဲ့ပါတယ်။ တရားအားထုတ်တယ် ဆိုတာ ကိုယ့်စိတ်ထဲက ဆူညံနေတဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ အသံတွေကို တိတ်သွားအောင် လုပ်ရတာပါ။ အပြင်မှာ အသံချဲ့စက်တွေ ဖွင့်၊ သီချင်းတွေ ဆို၊ ကခုန်နေကြတာဟာ “ကာမဂုဏ် ခံစားမှု (Sensual Pleasure)” သက်သက်ပါပဲ။ ဘုရားပွဲ ခေါင်းစဉ်တပ်ထားတဲ့ “ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲ” တွေပါ။
ခင်ဗျားတို့ အနေနဲ့ ပျော်ချင်လို့ ပျော်ကြတာကို ကျနော် မပြောလိုပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲတွေကို “သာသနာပြုနေပါတယ်” လို့တော့ ခေါင်းစဉ် မတပ်ပါနဲ့။ အဲဒါ “အရိုး” တွေပါ။ အဲဒီ အရိုးတွေကြောင့်ပဲ တခြားဘာသာဝင်တွေက ဗုဒ္ဓဘာသာကို “ဆူညံပွက်လောရိုက်နေတဲ့ ဘာသာ” လို့ အထင်သေးစရာ ဖြစ်လာရတာပါ။
(၅) အနှစ်သာရကို ဘယ်လို ရှာမလဲ
ဒါဆိုရင် “အနှစ်” က ဘာလဲ။ အရိုးတွေကို ဖယ်လိုက်ရင် ဘာကျန်ခဲ့မလဲ။ အဖြေက ရှင်းရှင်းလေးပါ။ “သစ္စာလေးပါး” နဲ့ “အနတ္တ” ပါပဲ။
ဗုဒ္ဓ ပွင့်လာရခြင်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက် တစ်ခုတည်း ရှိပါတယ်။ အဲဒါက ခင်ဗျားတို့ကို “သံသရာက လွတ်မြောက်တဲ့ နည်းလမ်း” ကို ပေးဖို့ပါပဲ။ ကုသိုလ်ရအောင် လုပ်နည်း သင်ပေးဖို့ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ (ကုသိုလ်ရနည်းလောက်ကတော့ ဗုဒ္ဓ မပွင့်ခင်ကတည်းက ရှိပြီးသားပါ)။
အနှစ်သာရကို လိုချင်ရင် အောက်ပါအချက်တွေကို ရဲရဲကြီး လုပ်ရပါမယ် –
၁။ ရိုးရာကို ခဝါချပါ: “ရှေးထုံးလည်း မပယ်နဲ့” ဆိုတဲ့ စကားကို ခဏမေ့ထားပါ။ ရှေးထုံးက မှားနေရင် ပယ်ရပါမယ်။ ဘုရားဟောနဲ့ မညီရင်၊ ကျိုးကြောင်းဆီလျော်မှု မရှိရင် ဘိုးဘွားတွေ လုပ်ခဲ့တာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ဘယ်ဆရာတော်ကြီး လုပ်ခိုင်းတာပဲ ဖြစ်ဖြစ် ရဲရဲကြီး ပယ်လိုက်ပါ။
၂။ ဒိဋ္ဌိကို အရင်ဖြုတ်ပါ: ကုသိုလ် လုပ်နေရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ “ငါ လုပ်တယ်” ဆိုတဲ့ အစွဲ ပါနေသရွေ့ အဲဒီ ကုသိုလ်က သံသရာကို ဆွဲဆန့်နေဦးမှာပါပဲ။ ဒါန လုပ်ရင်လည်း “ငါ လှူတာ” မဟုတ်ဘူး။ “စွန့်လွှတ်လိုက်တဲ့ စေတနာ (နာမ်တရား)” ဖြစ်သွားတာလို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ သီလ ဆောက်တည်ရင်လည်း “ငါ စောင့်တာ” မဟုတ်ဘူး။ “ရှောင်ကြဉ်လိုက်တဲ့ စိတ် (ဝိရတီ)” ဖြစ်သွားတာလို့ မြင်ပါ။ အဲဒီလို “ငါ” ကို ဖယ်ပြီး (အရိုးကို ဖယ်ပြီး) လုပ်မှ အနှစ်သာရ ဖြစ်တဲ့ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် ကို ရနိုင်မှာပါ။
၃။ ဝိပဿနာသည်သာ အဓိက: ဘုရားကို ရိုသေတာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘုရားကို အစစ်မှန်ဆုံး ပူဇော်ချင်ရင် တရားထိုင်ပါ။ ခင်ဗျား ၁၅ မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်ပြီး ဝင်လေထွက်လေကို မှတ်နေလိုက်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်အစဉ်ကို ရှုမှတ်လိုက်တာဟာ ရွှေသင်္ကန်း အထပ်တစ်ရာ ကပ်တာထက် ပိုပြီး မြင့်မြတ်ပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အဲဒီ ၁၅ မိနစ်မှာ ခင်ဗျားဟာ “အရိုး” ကို မကိုက်ဘဲ “အနှစ်” ကို စားသုံးနေလို့ပါပဲ။
(၆) သင်္ဃာတော်များ နှင့် သာသနာ
ဒီနေရာမှာ ရဟန်းသံဃာတော်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီးလည်း ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောချင်ပါတယ်။ ဆရာတော်၊ သံဃာတော်တွေရဲ့ တာဝန်ဟာ ဒကာ ဒကာမတွေကို “အရိုးတွေ ကိုက်ခိုင်းဖို့” မဟုတ်ပါဘူး။ ယတြာတွေ ချပေး၊ ဂါထာတွေ မန်းမှုတ်ပေး၊ ဗေဒင်တွေ ဟောပေးနေတာဟာ ရဟန်းတို့ရဲ့ အလုပ် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ “တိရစ္ဆာန ဝိဇ္ဇာ” လို့ ဘုရားကိုယ်တိုင် တားမြစ်ထားပါတယ်။
ရဟန်းတို့ရဲ့ တာဝန်ဟာ လူတွေကို “လွတ်မြောက်ရာ လမ်းကြောင်း (Path to Liberation)” ကို ညွှန်ပြဖို့ပါ။ ဒါပေမဲ့ ဝမ်းနည်းစရာက ဒီနေ့ခေတ်မှာ “စီးပွားရေးဆန်သော သာသနာ (Commercial Buddhism)” ဖြစ်လာနေတယ်။ ဘုရားပွဲတွေ၊ အလှူပွဲတွေမှာ ပိုက်ဆံ ဘယ်လောက်ရလဲ ဆိုတာကိုပဲ အဓိကထားလာကြတယ်။ ဒကာ ဒကာမတွေ မကြိုက်မှာစိုးလို့၊ အလှူငွေ နည်းသွားမှာစိုးလို့ အမှန်တရားကို မဟောရဲဘဲ “အလိုလိုက် အကြိုက်ဆောင်” ဟောနေကြရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတွေကလည်း ကိုယ်ကြိုက်တဲ့ “အရိုး” ကို ချပေးတဲ့ ဘုန်းကြီးမှ ကိုးကွယ်ချင်ကြတယ်။ အနှစ်သာရ ဟောတဲ့ ဘုန်းကြီးဆိုရင် “ပျင်းစရာကြီး” ဆိုပြီး ရှောင်ပြေးကြတယ်။ ဒါဟာ ကြက်ကန်းတွေ ဆန်အိုးတိုးပြီး ပျော်နေကြတဲ့ အဖြစ်ပါပဲ။
နိဂုံးချုပ်
မိတ်ဆွေ… စာလည်း ရှည်သွားပါပြီ။ ကျနော် ပြောချင်တဲ့ အနှစ်ချုပ်ကတော့ ဒါပါပဲ။ ခင်ဗျား ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်ရတာ ဂုဏ်ယူတယ် မဟုတ်လား။ ဒါဆိုရင် ဗုဒ္ဓ ပေးခဲ့တဲ့ အမွေအစစ်ကို ခံယူစမ်းပါ။
ဘုရားပေးခဲ့တဲ့ အမွေက “ရွှေတိဂုံဘုရားကြီး” မဟုတ်ပါဘူး။ “ပုဂံဘုရားတွေ” မဟုတ်ပါဘူး။ “ပိဋကတ် သုံးပုံ စာအုပ်ကြီးတွေ” မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါတွေက သမိုင်းအမွေတွေ၊ ယဉ်ကျေးမှု အမွေတွေပါ။ ပျက်စီးသွားနိုင်ပါတယ်။ ဘုရားပေးခဲ့တဲ့ တကယ့်အမွေအစစ်က “ဝိပဿနာ လမ်းစဉ်” ပါ။ ခင်ဗျား ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ရှိပါတယ်။ ဘယ်သူမှ လာဖျက်ဆီးလို့ မရပါဘူး။ ခင်ဗျား ကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြံမှ ရမယ့် အရာပါ။
ကဲ… အခုချိန်က စပြီး တွေးကြည့်ပါ။ ခင်ဗျား ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ကိုက်ဝါးခဲ့တဲ့ အရာတွေက အရိုးတွေလား၊ အသားတွေလား။ အရိုးတွေ ဖြစ်နေတယ် ဆိုရင်လည်း စိတ်မပျက်ပါနဲ့။ အခု ထွေးထုတ်ပစ်လိုက်ပါ။ ပြီးရင် သတိလေး ကပ်၊ ဉာဏ်လေး ဦးစီးပြီး “အနတ္တ” ဆိုတဲ့ အနှစ်သာရကို စတင် မြည်းစမ်းကြည့်လိုက်ပါ။
အဲဒီ အရသာကို တကယ် တွေ့သွားပြီ ဆိုရင်တော့… ခင်ဗျား ဘယ်တော့မှ အရိုး ပြန်မကိုက်တော့ဘူး ဆိုတာ ကျနော် ရဲရဲကြီး အာမခံရဲပါတယ်။